Bà Ngọc, 65 tuổi, tổn thương gây sưng vùng má, không đau, khối u ở ranh giới giữa lành và ác tính vì thách thức trong chẩn đoán. Bác sĩ hai lần cắt u giải phẫu bệnh mới phát hiện ung thư sớm đang âm thầm tiến triển, điều trị kịp thời.

Trước đó, hình ảnh MRI bà Ngọc khám tại một cơ sở y tế ghi nhận một khối choán chỗ trong tuyến mang trái, nghĩ u mạch máu hoặc u Warthin (đều là u lành). Tuy nhiên, bà Ngọc lo lắng khối u có thể ác tính nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM kiểm tra.

ThS.BS.CKI Trương Minh Thịnh, Trung tâm Tai Mũi Họng khám lâm sàng, khai thác bệnh sử, nội soi tai mũi họng kết hợp hình ảnh MRI đánh giá, khối u có tăng sinh mạch máu. Bác sĩ chỉ định chụp thêm siêu âm Doppler u tuyến hạch vùng cổ để xác định u mạch máu hoặc u tuyến mang tai. Kết quả ghi nhận tổn thương ở thùy nông tuyến mang tai trái, nghĩ u. Không hạch vùng cổ, tuyến mang tai phải và tuyến dưới hàm hai bên không thấy bất thường. Bà Ngọc được chỉ định phẫu thuật cắt u để giải phẫu bệnh.

GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng – trưởng ekip phẫu thuật cho bà Ngọc cho biết, khi tiếp cận, quan sát trực tiếp khối u kết hợp thông tin bệnh sử, hình ảnh MRI thấy khối u tăng sinh nhanh trong 1 tháng, đánh giá có thể ác tính. Khi phẫu thuật, GS Chung Thủy tiến hành cắt u tuyến mang tai cho bà Ngọc dưới kính vi phẫu công nghệ AI thế hệ mới, bóc tách cơ ức đòn chũm. Khi bộc lộ sụn ống tai ngoài, bác sĩ vén bờ sau tuyến mang tai ra trước, bộc lộ sụn chỉ – mốc giải phẫu xác định vị trí dây thần kinh mặt.

Nhờ hình ảnh huỳnh quang hiện rõ cấu trúc dây thần kinh dưới kính vi phẫu, GS Chung Thủy bóc tách tỉ mỉ, cẩn thận dây thần kinh theo từng nhánh ra khỏi khối u và thùy nông tuyến mang tai ngăn biến chứng liệt mặt. Sau đó cắt u gửi sinh thiết lạnh. Kết quả là u hỗn hợp tuyến nước bọt, lành tính.

Tuy nhiên, dựa vào kinh nghiệm và đánh giá lâm sàng, GS Chung Thủy không dừng lại mà tiếp tục cắt thùy nông tuyến mang tai, bóc tách sâu hơn, lấy trọn khối u và các rìa mép gửi giải phẫu bệnh. Kết quả lúc này, xác định ung thư biểu mô trên nền u đa hình tuyến nước bọt, thể xâm nhập tối thiểu. Các diện cắt đều âm tính, không còn sót tế bào ung thư.

“Đây là ung thư giai đoạn sớm, thể xâm nhập tối thiểu nghĩa là tế bào ung thư vừa mới chỉ vượt ra ngoài vỏ bao u lành với khoảng cách rất nhỏ (nhỏ hơn 1.5 mm)”, GS Chung Thủy giải thích, thêm rằng, khi phát hiện và điều trị sớm, cắt sạch tế bào ác tính, tiên lượng sống rất tốt – lên đến 98 % sau 5 năm, ít nguy cơ di căn và tái phát so với thể xâm nhập rộng, tiên lượng sống sau 5 năm chỉ từ 25-65%.

Hội chẩn chuyên khoa sau phẫu thuật, bà Ngọc điều trị bổ trợ bằng xạ trị 30 tia. Kết thúc liệu trình, bà đã vận động và sinh hoạt bình thường, không ghi nhận biến chứng liệt mặt, duy trì tái khám định kỳ.

GS Chung Thủy giải thích, chẩn đoán trước phẫu thuật với ung thư biểu mô trên nền u đa hình nước bọt là thách thức với bác sĩ lâm sàng và bác sĩ giải phẫu bệnh. U đa hình tuyến nước bọt vốn là u lành tính, quá trình biến đổi ác tính diễn tiến âm thầm sau nhiều năm. Khối u ác tính không phát triển độc lập, mà “ẩn mình” trong một u hỗn hợp lành tính, tế bào ác tính thường chỉ xuất hiện ở một vùng khu trú rất nhỏ trong khối u, trong khi phần lớn mô xung quanh vẫn hoàn toàn lành tính.

Ban đầu bệnh không có triệu chứng rõ ràng, chỉ một khối u âm thầm tồn tại, không đau, không sưng trong nhiều năm. Khi chuyển ác tính, khối u mới bắt đầu sưng nhanh trong thời gian ngắn, có thể gây đau hoặc không, như trường hợp bà Ngọc không đau, chỉ tăng kích thước u nhanh trong 1 tháng.

Việc đánh giá lâm sàng tổng thể bao gồm tốc độ phát triển của khối u, đặc điểm hình ảnh học và kinh nghiệm phẫu thuật viên khi sờ nắn, quan sát trực tiếp khối u giữ vai trò quyết định trong việc lựa chọn phạm vi cắt u, xác định chính xác bệnh sớm và điều trị kịp thời cho người bệnh.

Ung thư biểu mô từ u tuyến đa hình (CXPA) là một loại ung thư nguyên phát ít gặp ở tuyến nước bọt, thường phát sinh từ u tuyến đa hình có sẵn, chiếm 3,6 – 4% tổng số khối u tuyến nước bọt và 5-15% các bệnh ác tính tuyến nước bọt, thường gặp ở người 60 – 80 tuổi.

Theo GS Chung Thủy, u tuyến nước bọt phần lớn là lành tính nhưng một tỷ lệ nhỏ có thể tiềm ẩn ung thư dù triệu chứng không rõ ràng. Người bệnh không nên chủ quan khi khối u không đau hay phát triển chậm. Thăm khám sớm giúp đánh giá đúng bản chất khối u, điều trị phù hợp, ngăn bệnh tiến triển.

*Tên người bệnh đã được thay đổi