Bé Kỳ, 3 tuổi, điếc sâu bẩm sinh, vừa trở thành trẻ thứ hai tại Việt Nam được phẫu thuật cấy ốc tai điện tử thông minh Nucleus Nexa (Cochlear) thế hệ mới nhất, thay vì sang Singapore.

Mẹ bé Kỳ sinh đôi bé Kỳ và chị gái. Sau sinh, thực hiện tầm soát thính lực sơ sinh không ghi nhận bất thường. Bé vẫn ê a, nhún nhảy cùng chị song sinh. Đến hơn 2 tuổi, bé Kỳ chậm nói hơn chị, chỉ phản ứng với âm thanh rất lớn nên gia đình đưa bé đi khám nhiều nơi.

Lần khám gần nhất tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, từ kết quả khám lâm sàng, nội soi, đo thính lực, đo điện thính giác thân não và chụp MRI, GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng, khẳng định bé Kỳ điếc sâu hai tai. GS Chung Thủy giải thích thêm, tầm soát thính lực sơ sinh giúp phát hiện các trường hợp điếc đã hiện diện ngay từ lúc sinh, vẫn có nhiều trường hợp trẻ điếc tiến triển hoặc khởi phát muộn do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Bé Kỳ được tư vấn đeo máy trợ thính để tập làm quen âm thanh, sau đó chỉ định cấy điện cực ốc tai để tận dụng “giai đoạn vàng” (tốt nhất trước 3 tuổi để trẻ có thể phát triển nghe nói và ngôn ngữ). Đây là giai đoạn não bộ đang phát triển và dễ tiếp nhận âm thanh. Cấy muộn hơn, bé vẫn có thể nghe nói nhưng đòi hỏi thời gian trị liệu ngôn ngữ dài hơn, kết quả đạt được không tốt như trẻ cấy sớm.

Ba bé Kỳ là người nước ngoài, mẹ người Việt. Ba và gia đình hai bên muốn đưa con sang Singapore phẫu thuật. Mẹ bé Kỳ ban đầu đắn đo. Sau khi tìm hiểu kỹ thuật cấy bằng kính vi phẫu ứng dụng AI thế hệ mới cùng thiết bị ốc tai điện tử thông minh Nucleus Nexa đã có tại Việt Nam và quá trình học ngôn ngữ sau cấy điện cực, gia đình quyết định điều trị cho con ở Việt Nam, tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Bé Kỳ là bệnh nhi thứ hai tại Việt Nam được cấy thiết bị này, ngay sau ca đầu tiên cũng thực hiện tại Bệnh viện Tâm Anh TP.HCM. Ê kíp phẫu thuật gồm GS Chung Thủy – Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng, Chủ tịch Hội Tai Mũi Họng Việt Nam, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Tai Mũi Họng TP.HCM và PGS.TS.BS CKII Lê Trần Quang Minh, Giám đốc Bệnh viện Tai Mũi Họng TP.HCM.

Trước mổ, hình ảnh MRI của bé được tải lên hệ thống kính vi phẫu để tái lập bản đồ giải phẫu 3D. Qua kính vi phẫu ZEISS 900 tích hợp trí tuệ nhân tạo, bác sĩ khoan xương tiếp cận tai trong và tiến vào vị trí đặt điện cực.

Ê kíp đồng thời theo dõi đáp ứng thần kinh qua hệ thống Nucleus SmartNav, hiển thị trực tiếp trên máy tính bảng (iPad) để điều chỉnh tối ưu trong lúc mổ, do dây điện cực chỉ được đặt lại tối đa 3 lần sau khi đã mở thiết bị.

Trước đây, bác sĩ phải phụ thuộc vào chẩn đoán hình ảnh sau mổ để xác định vị trí điện cực tối ưu. Sau đó kỹ thuật tiến bộ hơn, ekip xem qua màn hình laptop hoặc thiết bị rời, tuy nhiên việc này chỉ thực hiện sau khi đã đặt xong toàn bộ điện cực. Nếu vị trí chưa tối ưu, bác sĩ phải phẫu thuật đặt lại. Với hệ thống SmartNav, các hạn chế trên được khắc phục bằng cách phát cảnh báo ngay khi điện cực bị gập hoặc chưa vào đúng vị trí, bác sĩ điều chỉnh ngay trong mổ, hạn chế nguy cơ phải phẫu thuật lần hai. Hiện hệ thống này mới được ứng dụng tại một số trung tâm y khoa lớn trên thế giới và bệnh viện tuyến đầu tai mũi họng tại Việt Nam.

Máy theo dõi thần kinh (Medtronic NIM-Neuro 3.0) cũng được sử dụng trong lúc mổ để ghi nhận đáp ứng điện cơ của dây thần kinh mặt sát ốc tai khi khoan mở xương, phát tín hiệu khi dụng cụ phẫu thuật sắp đến hoặc chạm dây thần kinh mặt, ngăn biến chứng liệt mặt, đặc biệt ở trẻ cấu trúc giải phẫu nhỏ hẹp. Nhờ đó, ê kíp đặt thiết bị điện cực Cochlear Nucleus Nexa đúng vị trí, kích thích dây thần kinh thính giác (dây số 8). Kết quả đo qua hệ thống SmartNav, tất cả các điện cực đều đáp ứng tốt. Đây là hệ thống điện cực ốc tai thông minh, ra mắt tại Australia và New Zealand tháng 6/2025, được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt vào tháng 7/2025.

Theo nhà sản xuất Cochlear (Australia), phần cấy (implant) rất mỏng, chỉ 3,9 mm giúp giảm độ cộm dưới da, phù hợp với trẻ em có xương sọ còn mỏng. Thiết bị khác biệt ở chip xử lý bên trong tích hợp phần lõi (firmware) có thể nâng cấp từ xa, tương tự cập nhật phần mềm điện thoại, giúp bệnh nhi tiếp cận cải tiến công nghệ mà không cần phẫu thuật thay thiết bị. Ngoài ra, bộ nhớ trong lưu lại bản đồ âm thanh (MAP) và ngưỡng nghe riêng. Nếu bộ xử lý âm thanh đeo ngoài bị rơi, hỏng hoặc cần thay mới, dữ liệu có thể chuyển nhanh sang thiết bị mới mà không phải đo lại từ đầu, rút ngắn thời gian kích hoạt. Bộ xử lý âm thanh đi kèm bên ngoài cũng nhỏ và nhẹ hơn so với thế hệ trước đó.

Sau mổ, bé Kỳ hồi phục tốt, đến ngày thứ ba đã vui chơi, nói cười bình thường và xuất viện sau 5 ngày. Tái khám, vết mổ lành tốt.

Một tháng sau phẫu thuật, bé được kích hoạt bộ xử lý âm thanh bên ngoài. Nhờ dữ liệu ngưỡng nghe đã lưu lại từ lúc mổ, thiết bị được cài đặt đúng thông số ngay từ lần đầu, không gây khó chịu cho bé. Bé phản ứng tốt với âm thanh, quay đầu tìm hướng phát ra tiếng khi bác sĩ lắc chuông, gõ trống.

GS Chung Thủy giải thích, trong phẫu thuật, êkíp đo đáp ứng điện cực bằng cách đo đáp ứng thần kinh thính giác (NRT) nhằm kiểm tra dây điện cực đúng vị trí trong ốc tai chưa và dây thần kinh thính giác có đáp ứng với kích thích điện. Khi kích hoạt bộ xử lý âm thanh, bác sĩ đo lại lần nữa để quan sát phản ứng thực tế. Từ đó lập bản đồ âm thanh cá nhân hóa, phù hợp ngưỡng nghe của bé. Bé Kỳ tiếp tục học nghe, nói với giáo viên chuyên biệt để phát triển khả năng ngôn ngữ.

GS Chung Thủy cho biết, Việt Nam tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật cấy điện cực ốc tai từ năm 1998. Hơn 20 năm qua, kỹ thuật này liên tục được cập nhật, sử dụng thiết bị từ các hãng lớn tương đương thiết bị đang dùng tại các trung tâm y tế lớn trên thế giới. Như Như Nucleus Nexa đã có mặt ở Việt Nam và cấy cho bệnh nhi thành công chưa đầy một năm sau khi công nghệ ra đời trên thế giới, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia sớm tiếp cận thế hệ điện cực ốc tai mới nhất. Phẫu thuật hiện được hỗ trợ bởi nhiều công nghệ hiện đại tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) giúp tăng hiệu quả điều trị. Công tác lập trình thiết bị và trị liệu ngôn ngữ sau mổ cũng đã phát triển.

GS Chung Thủy khuyến cáo, nếu trẻ chậm nói, ít phản ứng với âm thanh, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám, kiểm tra thính lực chuyên sâu, can thiệp kịp thời.