Thỉnh thoảng hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, bà Tươi, 76 tuổi, nhập viện khi động mạch cấp máu nuôi não hẹp nặng, nguy cơ đột quỵ, được can thiệp đặt stent kịp thời.

ThS.BS.CKI Nguyễn Đức Nghĩa, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết bà Tươi nhập viện trong tình trạng choáng váng suýt ngất, vã mồ hôi. Khai thác bệnh sử một tháng trước, bà thỉnh thoảng hoa mắt, đau đầu, chóng mặt thoáng qua. Đi khám tại một bệnh viện, bác sĩ chẩn đoán bà hẹp nặng (> 80%) động mạch cảnh trong bên phải, chỉ định phẫu thuật nhưng bà từ chối, mong muốn điều trị nội khoa.

Động mạch cảnh là các nhánh chính xuất phát từ động mạch chủ ngực, chạy dọc hai bên cổ cung cấp máu nuôi não (động mạch cảnh trong) và vùng đầu cổ (động mạch cảnh ngoài).

Hẹp động mạch cảnh xảy ra khi thành mạch bị dày lên do mảng xơ vữa, làm hẹp dần lòng mạch. Mức độ tổn thương não ít hay nhiều có thể biểu hiện qua như chóng mặt, choáng váng, buồn nôn và nôn… như triệu chứng bà Tươi gặp phải. Theo bác sĩ Nghĩa, những dấu hiệu này tưởng chừng vô hại nhưng cảnh báo nguy cơ đột quỵ có thể xảy đến bất cứ lúc nào, đe dọa tính mạng bệnh nhân.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM nhận định, bà Tươi đã xuất hiện những dấu hiệu của cơn thiếu máu não thoáng qua như đau đầu, chóng mặt. Nếu không can thiệp mở rộng lòng mạch kịp thời, máu lên não bị thiếu hụt nghiêm trọng, thậm chí bị chặn hoàn toàn gây đột quỵ.

Theo bác sĩ Dũng, có hai phương pháp ngoại khoa điều trị hẹp động mạch cảnh gồm phẫu thuật và đặt stent. Phẫu thuật bóc nội mạc động mạch là ưu tiên hàng đầu trong điều trị hẹp động mạch cảnh ở những bệnh nhân nguy cơ thấp. Tuy nhiên, với những người bệnh lớn tuổi, thể trạng yếu như bà Tươi, nếu phẫu thuật sẽ tăng nguy cơ tụt huyết áp, suy hô hấp, đột quỵ do mảng xơ vữa trôi lên gây bít tắc mạch máu não… Để giảm rủi ro, ê kíp chọn can thiệp đặt stent cho bà Tươi.

Bệnh nhân được gây tê, tỉnh táo trong suốt thủ thuật. Bác sĩ chích kim vào động mạch ở đùi, đưa dây dẫn và ống thông vào động mạch qua lỗ chọc kim, đi đến vị trí hẹp của động mạch cảnh. Thiết bị lưới lọc được đặt ở phía trên chỗ hẹp nhằm chặn các mảng xơ vữa ở động mạch cảnh trôi lên não trong quá trình nong bóng đặt stent. Tiếp đến, bác sĩ Dũng đặt stent vào vị trí hẹp và nong bung ra bằng bóng, giữ cho lòng động mạch cảnh mở rộng và thông thoáng.

Sau can thiệp, lưu lượng máu lên não của bà Tươi cải thiện đáng kể. Bà không còn chóng mặt, gần như không đau, cổ không có vết sẹo dài như những trường hợp phẫu thuật hẹp động mạch cảnh khác. Hai ngày sau, sức khỏe bà ổn định và được xuất viện.

Hẹp động mạch cảnh là bệnh lý nguy hiểm nhưng rất khó nhận biết do bệnh không biểu hiện triệu chứng hoặc các triệu chứng mơ hồ, dễ nhầm lẫn với các bệnh khác như thiếu máu, rối loạn tiền đình, đau đầu… Rất nhiều trường hợp tai biến mạch máu não để lại di chứng nặng nề, thậm chí tử vong vì người bệnh cấp cứu muộn. Vì thế, bệnh nhân mắc bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu nhiều năm hoặc những người có yếu tố nguy cơ khác gồm hút thuốc lá, béo phì, mỡ máu cao, ít vận động, chế độ ăn nhiều đường, nhiều chất béo… nên đi khám, tầm soát bệnh động mạch cảnh.

Theo bác sĩ Dũng, nếu động mạch cảnh hẹp khoảng 30-50%, chưa có triệu chứng rõ ràng, bác sĩ có thể hướng dẫn theo dõi định kỳ, kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, uống thuốc theo toa để dự phòng đột quỵ. Trường hợp hẹp động mạch cảnh mức độ nặng (trên 70-80%), nguy cơ đột quỵ tăng rõ rệt, người bệnh cần sớm can thiệp, phòng nguy cơ đột quỵ.

Với những bệnh nhân hẹp động mạch cảnh đột nhiên xuất hiện triệu chứng méo miệng, liệt nửa người hoặc một bên tay chân, khó nói hoặc không nói được, mất thị lực một bên, rối loạn thăng bằng…, cần đến bệnh viện ngay để được can thiệp kịp thời, tránh biến chứng.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi