Bé gái mắc dị tật hoán vị đại động mạch kèm thiểu sản cung động mạch chủ với một động mạch vành duy nhất, được phẫu thuật sửa toàn bộ tổn thương lúc 3 ngày tuổi.

“Đây là ca phẫu thuật chuyển gốc động mạch kèm tái tạo cung động mạch chủ cho bệnh nhi nhỏ tuổi nhất tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM”, ThS.BS Nguyễn Minh Trí Viên, Cố vấn Phẫu thuật tim, Trung tâm Tim mạch, cho biết.

Bé mắc dị tật hoán vị đại động mạch (hai động mạch xuất phát từ tim hoán đổi vị trí cho nhau) kèm thiểu sản cung động mạch chủ, động mạch vành duy nhất (thay vì hai nhánh chính), thông liên nhĩ lớn và còn ống động mạch lớn. “Các tổn thương này xuất hiện cùng lúc hiếm gặp, y văn thế giới chưa có thống kê đầy đủ về trường hợp tương tự”, bác sĩ Viên nhận định.

Bé là con đầu lòng của chị Tuệ, 39 tuổi, sau 8 năm kết hôn. Chị từng mang thai tự nhiên một lần nhưng mất tim thai. Cố gắng vài năm không có tin vui, vợ chồng chị quyết định thụ tinh ống nghiệm tại một cơ sở y tế ở TP.HCM. Song, chuyển phôi hai lần đều thất bại, bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân liên quan đến polyp tử cung, vòi trứng tắc một bên.

Chị được phẫu thuật nội soi điều trị, chuyển phôi lần thứ ba và mang thai. Tuy nhiên, đến tuần thai 14, kết quả siêu âm ghi nhận thai nhi có dị tật tim bẩm sinh nặng. “Tôi không dám tin đó là sự thật”, giọng chị nghẹn lại, niềm vui đậu thai mới ba tháng trước nay trở thành nỗi lo.

Anh chị đi khám nhiều nơi, cuối cùng quyết định đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Sau nhiều lần hội chẩn, các bác sĩ nhận định đây là ca bệnh phức tạp, cần phối hợp đa chuyên khoa để lập kế hoạch theo dõi, điều trị từ trước đến sau sinh. Theo bác sĩ Viên, những dị tật tim này có thể gây sốc tim do thiếu oxy, suy đa tạng, nguy cơ cao khiến bé tử vong trong vòng 24 giờ đầu đời.

BS.CKI Nguyễn Phạm Thùy Linh, Trung tâm Tim mạch phối hợp cùng êkíp bác sĩ Sản Phụ khoa quản lý thai kỳ chặt chẽ, hỗ trợ tâm lý cho thai phụ. Chị Tuệ cũng được hướng dẫn chế độ dinh dưỡng phù hợp giúp thai nhi tăng cân theo từng giai đoạn. “Ưu tiên nhất lúc này là nuôi dưỡng thai nhi đạt mốc 3 kg trở lên”, bác sĩ Linh nói, thêm rằng đây là cân nặng lý tưởng cho cuộc đại phẫu ở trẻ mắc tim bẩm sinh.

Hàng tháng, chị Tuệ kết hợp khám thai và tim thai, toàn bộ chỉ số sinh tồn của thai nhi được nhóm bác sĩ theo dõi và phân tích kỹ để chuẩn bị các phương án điều trị phù hợp. Đến tuần thai 39, êkíp đánh giá thai nhi đạt cân nặng mục tiêu, chủ động mổ lấy thai nhằm kiểm soát tối ưu diễn tiến bệnh sau sinh. Bé gái chào đời nặng 3,2 kg, da nhợt nhạt, được ủ ấm và hỗ trợ hô hấp ngay tại phòng sinh và chuyển ngay về Đơn vị Hồi sức sơ sinh (NICU) chăm sóc đặc biệt.

TS.BS Cam Ngọc Phượng, Giám đốc Trung tâm Sơ sinh, cho biết sau sinh nồng độ oxy trong máu bệnh nhi giảm sâu. Êkíp truyền thuốc duy trì ống động mạch, giảm co thắt eo động mạch chủ, nhằm đảm bảo đủ lượng oxy cung cấp cho cơ thể trong khi chờ phẫu thuật tim. Bé được hỗ trợ hô hấp không xâm lấn (CPAP), nuôi ăn bằng sữa qua ống thông dạ dày. Bác sĩ siêu âm tim, theo dõi liên tục độ bão hòa oxy (SpO2) để kiểm soát chức năng sinh tồn của bệnh nhi.

Cùng lúc, êkíp Tim bẩm sinh, Ngoại Tim mạch, Chẩn đoán hình ảnh, Gây mê hồi sức, Hồi sức cấp cứu, Sơ sinh hội chẩn khẩn, thống nhất ngày thứ 3 sau sinh là “thời điểm vàng” để phẫu thuật. Theo bác sĩ Linh, người trực tiếp theo dõi tim thai suốt thai kỳ và sau sinh, tình trạng của bệnh nhi diễn tiến không ổn định, đồng thời nếu chậm trễ tâm thất trái sẽ xẹp dần, lúc này phẫu thuật sửa chữa hoàn toàn gần như không còn cơ hội.

Ca đại phẫu rất phức tạp, nhiều thách thức, đòi hỏi thao tác chính xác tuyệt đối. Trái tim của bé có kích thước khoảng 3 cm, với hệ thống mạch máu rất nhỏ, đặc biệt động mạch vành duy nhất (chịu trách nhiệm cung cấp 100% máu nuôi cơ tim) chỉ khoảng hơn 1 mm. Khi đảo gốc động mạch vành về đúng vị trí giải phẫu, phải đảm bảo mạch máu không xoắn vặn, gập góc. “Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến toàn bộ tim thiếu máu và ngừng đập vĩnh viễn vì không có nhánh dự phòng”, bác sĩ Viên cho biết.

Bác sĩ Viên và êkíp lần lượt tái tạo động mạch chủ, đảo vị trí các động mạch, đóng thông liên nhĩ và ống động mạch. Mỗi mũi khâu nối phải chính xác tuyệt đối để tránh chảy máu hoặc hẹp mạch về sau. Công tác gây mê hồi sức và chạy máy tuần hoàn ngoài cơ thể cho trẻ 3 ngày tuổi cũng là một thử thách lớn trong quá trình phẫu thuật.

“Ca mổ thành công ngoài mong đợi”, bác sĩ Viên gọi điện thông báo cho chị Tuệ ngay khi bước ra khỏi phòng phẫu thuật. Giữ vẻ bình tĩnh, nhưng giọng chị lạc đi, đôi mắt lấy nét chậm, còn mẹ chị – bà Hồng, gần 70 tuổi, lúc này mới thả lỏng cơ thể sau gần 8 tiếng chờ đợi. Kể từ khi biết tin cháu ngoại mắc bệnh tim bẩm sinh nặng, bà Hồng đột ngột bị ù tai. Khi mọi căng thẳng được giải tỏa, bà bỗng nhiên nghe lại bình thường.

Sau mổ, bé được chăm sóc tích cực phòng ngừa biến chứng hậu phẫu và hỗ trợ các chức năng sống thiết yếu. Kết quả siêu âm tim cho thấy tim hoạt động bình thường, không còn loạn nhịp tim, bé tự thở và bú tốt, cân nặng tăng lên 3,5 kg.

“Có được thiên thần này là ngoại khỏe ra”, bà Hồng quay sang nói với con gái trước khi bé xuất viện.

*Tên nhân vật đã được thay đổi