Đột ngột yếu nửa người phải sau một cú té ngã, ông An, 85 tuổi, được phát hiện tụ máu dưới màng cứng, đối mặt nguy cơ phẫu thuật rất cao do mắc nhiều bệnh nền nghiêm trọng.

Khi được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cấp cứu, ông An trong tình trạng yếu liệt nửa người phải, gần như không thể cử động, rối loạn tri giác. Người nhà cho biết, trước đó hai ngày, ông bị té ngã, va đập vùng đầu nhưng không chảy máu, không ngất nên chủ quan không đi khám. Kết quả chụp CT sọ não ghi nhận tụ máu dưới màng cứng cấp tính hai bên, gây chèn ép nhu mô não nghiêm trọng.

Tụ máu dưới màng cứng xảy ra khi khối máu tụ hình thành trong khoang dưới màng cứng do mạch máu bị rách, vỡ và chảy máu, thường gặp nhất sau chấn thương vùng đầu như té ngã, tai nạn sinh hoạt hoặc thể thao. Dù khối máu tụ nằm ngoài mô não, nhưng khi kích thước lớn sẽ gây tăng áp lực nội sọ, chèn ép não, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Theo ThS.BS.CKII Chu Tấn Sĩ, Trưởng khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, ở người cao tuổi, tình trạng teo não sinh lý khiến các tĩnh mạch cầu nối bị kéo căng, chỉ cần va đập nhẹ cũng có thể gây rách mạch, hình thành tụ máu tiến triển nhanh và âm thầm. Khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng như đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn ói, ù tai, chóng mặt, lú lẫn, yếu liệt một bên hoặc toàn thân, thậm chí hôn mê…, đây là dấu hiệu cho thấy khối máu tụ đã ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng não và cần can thiệp ngoại khoa khẩn cấp.

Bác sĩ Sĩ cho biết, ca bệnh này đặc biệt phức tạp do bệnh nhân lớn tuổi, có nhiều bệnh nền nặng như suy tim với phân suất tống máu giảm chỉ còn 30% (mới phát hiện ở lần nhập viện này), suy thận mạn giai đoạn 4, tăng huyết áp, đái tháo đường. Nếu can thiệp bằng phương pháp mở sọ rộng – vốn là lựa chọn thường quy trong nhiều trường hợp tụ máu dưới màng cứng – người bệnh có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng như rối loạn huyết động, suy tim cấp, suy hô hấp, suy thận tiến triển, thậm chí tử vong trong hoặc sau phẫu thuật.

Sau hội chẩn liên chuyên khoa Ngoại thần kinh – Nội tim mạch – Nội thận – Hô hấp, ê-kíp quyết định lựa chọn phương pháp khoan lỗ sọ dẫn lưu máu tụ dưới màng cứng hai bên thay vì mở sọ rộng. Đây là kỹ thuật ít xâm lấn, thời gian mổ ngắn, hạn chế mất máu và giảm nguy cơ rối loạn huyết động trong quá trình gây mê, phù hợp với bệnh nhân nguy cơ cao.

Trong quá trình mổ, máu tụ được dẫn lưu từ từ qua lỗ khoan nhằm tránh hiện tượng tụt não đột ngột. “Can thiệp kịp thời giúp giải phóng chèn ép não, tạo điều kiện kiểm soát các bệnh nội khoa đi kèm sau đó và là yếu tố then chốt để bảo toàn tính mạng cho người bệnh”, bác sĩ Sĩ nhấn mạnh.

Sau mổ, ông An được theo dõi sát tại khoa Hồi sức tích cực (ICU) do nguy cơ biến chứng còn cao, đặc biệt là suy tim cấp, viêm phổi và suy thận tiến triển. ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết bệnh nhân được thở máy, sử dụng thuốc lợi tiểu điều trị suy tim và kháng sinh điều trị viêm phổi. Hai ngày sau, ông xuất hiện suy thận cấp nguy kịch với ure máu tăng cao, được lọc máu cấp cứu. Sau hai ngày, chức năng thận trở về mức suy thận mạn giai đoạn 4 như ban đầu, tình trạng toàn thân dần ổn định và được chuyển về khoa nội trú.

Các bác sĩ tiếp tục cho bệnh nhân thở oxy, điều trị kháng sinh, lợi tiểu, thuốc hỗ trợ chức năng thận, kiểm soát huyết áp, đường huyết và nhịp tim. Sau vài ngày, chức năng hô hấp cải thiện, ông được rút máy thở. Người bệnh xuất viện sau ba tuần điều trị khi vết mổ khô, viêm phổi đã được kiểm soát, sức khỏe ổn định.

Theo các bác sĩ, bất kỳ ca phẫu thuật nào cũng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng, đặc biệt ở người lớn tuổi mắc nhiều bệnh mạn tính. Điều đáng lưu ý là ông An không nhận biết đầy đủ về mức độ nghiêm trọng của các bệnh nền. Trước đây, ông chỉ biết mình bị tăng huyết áp và suy thận nhưng không biết bệnh đã tiến triển đến giai đoạn nặng, cũng không biết mình có bệnh suy tim. “Nếu được thăm khám, tầm soát và điều trị bệnh mạn tính định kỳ, nguy cơ biến chứng khi xảy ra các tình huống cấp cứu hay phẫu thuật sẽ giảm đi đáng kể”, bác sĩ Kiều nhấn mạnh.

Xuất huyết nội sọ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó thường gặp nhất là chấn thương vùng đầu do tai nạn giao thông, té ngã hoặc va đập mạnh. Ngoài ra, nguy cơ cũng tăng cao ở những người đang sử dụng thuốc kháng đông hoặc thuốc kháng kết tập tiểu cầu để điều trị các bệnh lý nền, đặc biệt là bệnh tim mạch, rung nhĩ, đặt stent mạch vành… do khả năng cầm máu bị suy giảm. Một số trường hợp khác liên quan đến rối loạn đông máu sẵn có của cơ thể, bệnh lý gan, giảm tiểu cầu hoặc các rối loạn huyết học, khiến mạch máu dễ chảy máu và khó tự cầm.

Các chuyên gia khuyến cáo, bảo vệ đầu khỏi nguy cơ chấn thương là yếu tố quan trọng để phòng ngừa tụ máu dưới màng cứng. Mọi người cần đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông, chơi thể thao; thắt dây an toàn khi ngồi ô tô; không lạm dụng rượu bia để tránh té ngã. Với người cao tuổi, cần bổ sung đầy đủ dinh dưỡng, phòng ngừa loãng xương; sử dụng các dụng cụ hỗ trợ khi di chuyển; sắp xếp nhà cửa gọn gàng, chống trơn trượt, lắp tay vịn và đảm bảo ánh sáng đầy đủ để giảm nguy cơ tai nạn.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi.