Sau bữa tiệc có rượu và hải sản, ông Lân (61 tuổi, TP.HCM) bị sốc phản vệ độ III, tụt huyết áp, giảm oxy máu, đối mặt nguy cơ tái phản vệ nhiều giờ sau đó dù triệu chứng ban đầu đã ổn định.

Khi tiếp nhận ông Lân, các bác sĩ khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) phải giải quyết hai nguy cơ cùng lúc: cấp cứu sốc phản vệ để ngăn ngừng tuần hoàn và theo dõi nguy cơ phản vệ hai pha – tình trạng các triệu chứng có thể tái phát nhiều giờ sau khi người bệnh đã ổn định, dù không tiếp xúc lại với tác nhân gây dị ứng.

Trước đó, ông có dự tiệc, ăn hải sản và uống rượu, sau đó bắt đầu ngứa nhiều ở hai chân, vùng lưng, bụng và lưỡi, kèm đau bụng quanh rốn, buồn nôn. Các triệu chứng tăng dần. Ông Lân có tiền sử đái tháo đường type 2 và từng phản vệ do ong đốt.

Thời điểm nhập viện, huyết áp của người bệnh tụt còn 85/50 mmHg (thông thường khoảng 120/80mmHg). Nồng độ oxy trong máu (SpO2) chỉ 92%, nhịp thở 22 lần/phút, cho thấy tình trạng giảm oxy máu bên cạnh rối loạn tuần hoàn. Bác sĩ chẩn đoán phản vệ độ III, mức phản vệ nặng có thể nhanh chóng dẫn đến suy hô hấp, ngừng tuần hoàn nếu không xử trí kịp thời. Ngay lập tức, các bác sĩ tiêm adrenaline, hỗ trợ oxy 2 lít/phút, truyền dịch và sử dụng thuốc chống dị ứng, đồng thời liên tục theo dõi các dấu hiệu sinh tồn.

Sau khi được xử trí ban đầu, huyết áp tăng lên 105/60 mmHg, SpO2 đạt 95%, người bệnh giảm ngứa, đỡ mệt và hết đau bụng và được chuyển sang khoa Nội Tổng hợp để tiếp tục điều trị, theo dõi.

Bác sĩ CKI Dương Thanh Hoàng, khoa Nội Tổng hợp cho biết phản vệ là phản ứng quá mẫn toàn thân, có thể khởi phát nhanh và đồng thời ảnh hưởng nhiều cơ quan như da, đường tiêu hóa, hô hấp, tim mạch. Ở mức độ nặng, người bệnh có thể tụt huyết áp, suy hô hấp, rối loạn ý thức, ngừng tuần hoàn và tử vong nếu không được nhận diện, xử trí kịp thời.

Trong phản vệ, adrenaline là thuốc quan trọng hàng đầu. Người bệnh càng được sử dụng adrenaline sớm khi có chỉ định, khả năng kiểm soát phản ứng nguy hiểm càng tốt. Với ông Lân, việc huyết áp tụt xuống 85/50 mmHg cùng SpO2 giảm còn 92% là những dấu hiệu cảnh báo phản ứng không còn khu trú ở biểu hiện ngứa ngoài da hay khó chịu đường tiêu hóa.

Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh tiền sử từng phản vệ do ong đốt cũng là thông tin quan trọng mà người bệnh cần chủ động thông báo với bác sĩ mỗi khi khám hoặc điều trị. Sau một đợt phản vệ chưa rõ nguyên nhân, người bệnh nên ghi lại các thực phẩm, thuốc và yếu tố đã tiếp xúc trước khi xuất hiện triệu chứng, từ đó hỗ trợ bác sĩ tìm tác nhân nghi ngờ và có biện pháp phòng tránh phù hợp.

Theo bác sĩ Hoàng, phản vệ có thể diễn tiến theo nhiều pha. Trong đó, phản vệ hai pha là tình trạng triệu chứng tái xuất hiện sau khi đợt phản vệ ban đầu đã thuyên giảm mà người bệnh không tiếp xúc trở lại với tác nhân gây phản ứng.

Pha thứ hai có thể xuất hiện sau nhiều giờ, mức độ từ nhẹ đến nghiêm trọng. Vì vậy, người bệnh sau khi được xử trí phản vệ cần tiếp tục được theo dõi tùy mức độ nặng, đáp ứng điều trị và các yếu tố nguy cơ, thay vì thấy hết ngứa, hết đau bụng hoặc dễ thở hơn rồi cho rằng đã an toàn.

Đây cũng là lý do sau khi tình trạng ban đầu được kiểm soát, ông Lân không xuất viện ngay mà được chuyển sang khoa Nội Tổng hợp. Bác sĩ tiếp tục theo dõi mạch, huyết áp, nhịp thở, SpO2 và các dấu hiệu bất thường có thể xuất hiện trở lại. Sau một ngày theo dõi, huyết áp người bệnh đạt 111/72 mmHg, SpO2 97%, không còn ngứa, đau bụng, sưng mắt môi, đau ngực hay khó thở. Người bệnh được xuất viện và được hướng dẫn tái khám, dặn dò đến bệnh viện ngay nếu xuất hiện tức ngực, khó thở, ngứa hoặc các triệu chứng bất thường khác.

Bên cạnh xử trí phản vệ, bác sĩ lưu ý ông Lân có đái tháo đường type 2, một bệnh mạn tính cần được quản lý lâu dài. Người bệnh đái tháo đường có thể cảm thấy khỏe mạnh trong thời gian dài dù đường huyết chưa được kiểm soát tối ưu, trong khi tổn thương mạch máu, thần kinh, mắt, thận và tim mạch có thể tiến triển âm thầm.

Bác sĩ Hoàng khuyến cáo người mắc đái tháo đường type 2 cần tái khám theo lịch và kiểm tra sức khỏe định kỳ, không chờ xuất hiện triệu chứng mới đến bệnh viện. Tùy tình trạng từng người, bác sĩ có thể đánh giá mức kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu, chức năng thận, mắt, bàn chân, nguy cơ tim mạch và các vấn đề sức khỏe đi kèm, từ đó điều chỉnh thuốc, dinh dưỡng, vận động và kế hoạch theo dõi phù hợp.

“Khám sức khỏe định kỳ còn giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và biến chứng khi người bệnh chưa có biểu hiện rõ ràng. Việc quản lý tốt bệnh nền giúp giảm nguy cơ biến chứng lâu dài và tạo điều kiện để bác sĩ có đầy đủ thông tin sức khỏe khi người bệnh gặp một tình trạng cấp tính”, bác sĩ Hoàng cho biết.

Bác sĩ khuyến cáo người từng phản vệ cần đặc biệt lưu ý các biểu hiện bất thường xuất hiện đột ngột sau ăn uống, dùng thuốc, côn trùng đốt hoặc tiếp xúc với yếu tố nghi ngờ. Ngứa, nổi mề đay nếu đi kèm đau bụng, nôn ói, khó thở, khò khè, sưng môi lưỡi, chóng mặt, choáng hoặc tụt huyết áp có thể là dấu hiệu phản vệ, cần được cấp cứu kịp thời.

*Tên người bệnh đã được thay đổi