Chị Liên (28 tuổi, TP.HCM) đang mang thai con đầu lòng ở tuần 34, bất ngờ ho ra máu và phát hiện mắc lao phổi.

Đêm trước ngày nhập viện, chị Liên ho ra máu đỏ tươi hai lần, mỗi lần khoảng 10 ml. Trước đó, chị chỉ ho khan, sau đó cảm giác vướng ít đờm trắng trong vài giờ. Chị không sốt, không đau ngực, không khó thở và thai vẫn cử động bình thường.

Chị được người nhà đưa đến đến khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ). Trong lúc được thăm khám, người bệnh tiếp tục ho ra khoảng 50-100 ml máu.

Điều đáng chú ý là thai phụ có em trai từng mắc lao phổi và đã điều trị. Bản thân chị trước đó không ghi nhận bệnh lý, thai kỳ diễn tiến bình thường và đã khám thai đầy đủ. Các bác sĩ ban đầu tập trung tìm nguyên nhân gây chảy máu đường hô hấp, đồng thời phải bảo đảm an toàn cho thai nhi. Cuộc hội chẩn giữa các chuyên khoa Cấp cứu, Hồi sức, Hô hấp và Sản khoa được diễn ra.

Do tình trạng ho ra máu tiếp diễn, bác sĩ chỉ định chụp CT ngực có che chắn thai. Trước khi thực hiện, người bệnh và gia đình được giải thích về lợi ích, nguy cơ và đồng ý chụp. Kết quả cho thấy nhiều nốt và vùng tổn thương dạng đông đặc, kính mờ rải rác ở thùy dưới phổi phải, kèm tình trạng thành phế quản dày, phế quản giãn và có dịch bên trong. Ngoài ra, có một tổn thương tạo thành hang, hình ảnh khiến bác sĩ nghi ngờ tổn thương do lao. Người bệnh được chuyển điều trị cách ly tại khoa Nội Tổng hợp.

Tiến sĩ, bác sĩ Đặng Thị Mai Khuê, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) giải thích hang trong phổi có thể hiểu đơn giản là một khoảng rỗng hình thành bên trong vùng phổi bị tổn thương. Đây là một trong những hình ảnh có thể gặp ở bệnh lao phổi, nhưng riêng hình ảnh trên CT chưa đủ để khẳng định người bệnh mắc lao. Bác sĩ cần kết hợp triệu chứng, tiền sử tiếp xúc và các xét nghiệm vi sinh tìm vi khuẩn lao.

Trong trường hợp này, việc lấy đờm để xét nghiệm được đặc biệt chú trọng. AFB là xét nghiệm tìm những vi khuẩn có đặc điểm bắt màu đặc biệt khi nhuộm mẫu đờm dưới kính hiển vi. Nếu phát hiện AFB trong đờm, kết quả giúp củng cố chẩn đoán lao phổi và đồng thời cho thấy người bệnh có khả năng phát tán vi khuẩn ra môi trường, cần được tư vấn phòng lây nhiễm.

Ban đầu, việc lấy đờm không dễ dàng vì người bệnh ít đờm. Các bác sĩ sử dụng khí dung dung dịch muối ưu trương để giúp làm loãng và kích thích đường hô hấp tiết đờm, sau đó lấy mẫu xét nghiệm. Sau khi thực hiện, người bệnh khạc được đờm lẫn ít máu.

Kết quả xét nghiệm đờm cho thấy AFB dương tính, xác định người bệnh mắc lao phổi. Người bệnh được bắt đầu điều trị bằng phác đồ gồm các thuốc kháng lao hàng đầu.

Trước đó, do nguy cơ chảy máu tiếp diễn, thai phụ được theo dõi sát tại khoa Hồi sức tích cực – Chống độc (ICU). Các bác sĩ theo dõi mạch, huyết áp, nồng độ oxy trong máu và lượng máu ho ra, đồng thời theo dõi cử động thai, tim thai bằng siêu âm Doppler và kiểm tra sức khỏe thai bằng máy ghi tim thai (CTG). CTG ghi lại nhịp tim thai và hoạt động co bóp của tử cung, qua đó giúp bác sĩ đánh giá tình trạng thai trong thời gian người mẹ đang điều trị bệnh.

Trong thời gian nằm viện, lượng máu ho ra giảm dần. Thai cử động bình thường, các chỉ số sinh tồn ổn định.

Do thai mới khoảng 34 tuần, các bác sĩ Sản khoa tiếp tục theo dõi sát và chưa có chỉ định chấm dứt thai kỳ. Thai phụ được đánh giá tim thai, siêu âm và CTG định kỳ. Khi tình trạng mẹ ổn định, không còn chảy máu đáng kể và thai diễn tiến tốt, hướng xử trí là tiếp tục điều trị lao ngoại trú, đồng thời khám thai theo lịch, bác sĩ Khuê cho biết.

Sau gần một tuần điều trị, người bệnh tỉnh táo, không khó thở, thai máy bình thường và không còn ho ra máu. Tim thai ghi nhận 145 lần/phút. Thai phụ được xuất viện, tiếp tục uống thuốc kháng lao và tái khám theo lịch của chuyên khoa Hô hấp và Sản khoa.

Bác sĩ Khuê cho biết lao phổi thường có biểu hiện như sụt cân, sốt về chiều, ho kéo dài… song người bệnh này lại không xuất hiện triệu chứng như mô tả, trước khi nhập viện chỉ có biểu hiện ho trong thời gian ngắn. Triệu chứng khiến chị đi khám lại là ho ra máu.

Theo bác sĩ Khuê, ho ra máu không phải lúc nào cũng do lao. Nguyên nhân có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác nhau ở đường hô hấp, vì vậy người bệnh không nên tự chẩn đoán. Tuy nhiên, ho kéo dài, ho có đờm, sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi ban đêm, mệt mỏi, sụt cân hoặc đặc biệt là ho ra máu cần được khám sớm, nhất là khi có tiền sử tiếp xúc gần với người mắc lao.

Trong trường hợp thai phụ, việc đánh giá càng cần thận trọng vì bác sĩ phải đồng thời tìm nguyên nhân bệnh, kiểm soát nguy cơ cho mẹ và theo dõi tình trạng thai. Khi có chỉ định, các phương tiện chẩn đoán hình ảnh vẫn có thể được sử dụng trong thai kỳ với biện pháp bảo vệ phù hợp. Với người có triệu chứng hoặc nguy cơ lao, việc trì hoãn chẩn đoán vì đang mang thai có thể khiến bệnh tiến triển và gây nguy cơ lớn hơn cho cả mẹ và thai. Bác sĩ cũng lưu ý phụ nữ mang thai được chẩn đoán mắc lao cần được điều trị sớm, lao không điều trị có thể liên quan đến các kết cục bất lợi cho thai kỳ.

Bác sĩ Khuê khuyến cáo không phải tất cả phụ nữ chuẩn bị mang thai đều cần làm xét nghiệm lao. Tuy nhiên, những người có nguy cơ cao nên trao đổi với bác sĩ trước khi có thai hoặc ngay từ lần khám thai đầu tiên.

Đáng lưu ý nhất là người từng sống chung hoặc tiếp xúc gần với người mắc lao phổi, đặc biệt trong gia đình, người từng mắc lao hoặc có kết quả xét nghiệm lao trước đây, người sống hoặc làm việc trong môi trường có nguy cơ lây nhiễm cao, người có bệnh hoặc tình trạng làm suy giảm miễn dịch như HIV, hoặc đang sử dụng một số thuốc ảnh hưởng đến hệ miễn dịch. Những người này có thể được chỉ định xét nghiệm máu tìm nhiễm lao hoặc xét nghiệm da tùy trường hợp. Điều quan trọng là không nên chờ đến khi có thai mới quan tâm đến các bệnh truyền nhiễm. Khám sức khỏe trước khi mang thai giúp phát hiện những bệnh có thể không biểu hiện triệu chứng nhưng vẫn ảnh hưởng đến người mẹ và thai nhi.

Đặc biệt với phụ nữ mang thai, việc điều trị lao cần được bác sĩ Hô hấp và Sản khoa phối hợp. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc vì lo ảnh hưởng đến thai. Lao đang hoạt động nếu không điều trị có thể gây nguy cơ cho cả mẹ và thai, trong khi các phác đồ điều trị lao được khuyến cáo trong thai kỳ được lựa chọn dựa trên cân nhắc an toàn cho mẹ và thai. Gia đình cũng cần được hướng dẫn phòng lây nhiễm nếu người bệnh mắc lao phổi có khả năng lây.

*Tên người bệnh đã được thay đổi