Anh Chính (45 tuổi, Gia Lai) liên tục nổi nốt đỏ thành vòng trên da, bác sĩ chẩn đoán phản ứng viêm do rối loạn hệ miễn dịch đã âm ỉ trong cơ thể hơn 10 năm.

Anh Chính cho biết ban đầu chỉ có vài tổn thương nhỏ ở vùng cổ, nhiều lần đi khám được chẩn đoán viêm da, dị ứng và điều trị bằng thuốc bôi. Các tổn thương có lúc giảm nhưng không biến mất hoàn toàn, sau đó tiếp tục lan lên mặt, xuống hai tay rồi xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể. Anh được cho làm các xét nghiệm mô bệnh học chuyên sâu thì phát hiện anh mắc bệnh u hạt vòng.

Dù kiên trì điều trị hơn 10 năm qua, đi nhiều bệnh viện từ Bắc đến Nam, thay đổi nhiều loại thuốc nhưng bệnh vẫn dai dẳng, các tổn thương cũ chưa hết thì nốt mới lại xuất hiện. Khi đọc thông tin trên internet về hệ thống bệnh viện Tâm Anh có nhiều máy móc, nhiều chuyên gia, có sẵn các phương tiện điều trị, cung ứng thuốc đầy đủ và luôn cập nhật phác đồ điều trị tiên tiến nên anh quyết định đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM để điều trị.

Tiến sĩ, bác sĩ CKII Đặng Thị Ngọc Bích, Trưởng chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ) cho biết anh mắc u hạt vòng thể lan tỏa. Đây là thể bệnh ít gặp hơn so với u hạt vòng khu trú, có xu hướng kéo dài, lan rộng và tái phát nhiều lần. Căn nguyên của bệnh là do tình trạng rối loạn miễn dịch kéo dài, khiến các tổn thương liên tục hình thành.

Trong điều kiện bình thường, khi da bị tổn thương hoặc có tác nhân xâm nhập, hệ miễn dịch sẽ huy động các tế bào bảo vệ đến xử lý. Khi “nhiệm vụ” hoàn thành, phản ứng viêm sẽ giảm dần để mô hồi phục. Tuy nhiên, ở người mắc u hạt vòng, quá trình này vì một lý do chưa được xác định khiến cơ chế này hoạt động bất thường. Hệ miễn dịch vẫn liên tục phát tín hiệu báo động dù không còn tác nhân cần chống lại. Các tế bào miễn dịch, đặc biệt là lympho T và đại thực bào, tiếp tục tập trung tại da, tạo thành những ổ viêm kéo dài, biểu hiện trên lâm sàng là các tổn thương u hạt.

Theo các nghiên cứu gần đây, u hạt vòng là bệnh viêm qua trung gian miễn dịch với sự tham gia của nhiều cytokine như IFN-γ, TNF-α, IL-15 và IL-21 cùng đường truyền tín hiệu JAK-STAT. Sự hoạt hóa kéo dài của các tín hiệu này khiến hệ miễn dịch luôn ở trạng thái “bật”, duy trì tình trạng viêm mạn tính. Do đó ở thể lan tỏa, các tổn thương mới có thể tiếp tục xuất hiện theo thời gian tại nhiều vùng da khác nhau. Đây không phải là hiện tượng một nốt u hạt lan sang vị trí khác, mà là các ổ viêm mới liên tục hình thành do quá trình miễn dịch vẫn chưa được kiểm soát.

U hạt vòng là bệnh da ít gặp, với tỷ lệ hiện mắc khoảng 0,04-0,06% dân số theo thống kê tại Hoa Kỳ giai đoạn 2017-2018. Bệnh gặp ở nữ nhiều gấp khoảng 3 lần nam giới. Thể khu trú là dạng thường gặp nhất, đa số chỉ xuất hiện một hoặc vài tổn thương và có thể đáp ứng với thuốc bôi chống viêm hoặc tiêm thuốc tại chỗ. Trong khi đó, thể lan tỏa như trường hợp của anh Chính ít gặp hơn, thường kéo dài nhiều năm và khó kiểm soát hơn.

Theo bác sĩ Bích, đây cũng là lý do nhiều người bệnh điều trị trong thời gian dài nhưng chưa đạt hiệu quả mong muốn.

“Không phải tất cả trường hợp u hạt vòng đều giống nhau. Với thể khu trú, thuốc bôi vẫn là lựa chọn điều trị phù hợp. Tuy nhiên, khi bệnh lan rộng, kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, việc chỉ điều trị trên bề mặt da có thể không đủ vì hoạt động bất thường của hệ miễn dịch vẫn đang tiếp diễn”, bác sĩ nói.

Trong hơn một thập kỷ qua, anh Chính chủ yếu điều trị bằng các phương pháp thuốc bôi. Khi một vùng da vừa cải thiện, những tổn thương mới lại xuất hiện ở nhiều vị trí khác, dần phủ khắp cơ thể và khiến việc kiểm soát bệnh ngày càng khó khăn. Anh cho biết luôn bị ám ảnh mỗi khi nhìn thấy các sang thương mới xuất hiện, sống trong tâm trạng thấp thỏm vì bệnh tái phát liên tục, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.

Nhận thấy tình trạng bệnh của anh Chính đã lan rộng, thuốc bôi không kiểm soát được bệnh, bác sĩ Bích quyết định thay đổi chiến lược điều trị. Trước khi bắt đầu liệu pháp mới, anh được thăm khám và thực hiện kiểm tra chức năng gan, thận, mỡ máu cũng như tầm soát các bệnh nhiễm trùng tiềm ẩn như lao, viêm gan B, viêm gan C và HIV, để đảm bảo đủ điều kiện sử dụng thuốc điều hòa miễn dịch – nhắm trúng mục tiêu gây viêm trong cơ chế sinh bệnh của u hạt vòng.

Sau khi các kết quả xét nghiệm đều phù hợp, anh bắt đầu điều trị bằng thuốc phân tử nhỏ tác động trực tiếp vào cơ chế miễn dịch gây bệnh. Khác với thuốc bôi chỉ giúp kiểm soát các tổn thương đang hiện diện trên da, nhóm thuốc này ức chế đường truyền tín hiệu JAK-STAT – một mắt xích quan trọng trong quá trình hoạt hóa miễn dịch ở u hạt vòng. Nhờ điều hòa các tín hiệu viêm từ bên trong, thuốc giúp các tổn thương hiện có dần cải thiện và hạn chế hình thành thêm các ổ viêm mới.

“Nếu coi thuốc bôi như xử lý phần ngọn là những nốt nổi trên da thì thuốc phân tử nhỏ hướng đến kiểm soát phản ứng viêm đang duy trì bệnh. Khi các phản ứng viêm được kiểm soát, quá trình hình thành u hạt mới cũng giảm theo”, bác sĩ Bích phân tích.

Sau 3 tháng điều trị chỉ dùng thuốc uống (không dùng thuốc bôi), anh Chính gần như không còn xuất hiện thêm các tổn thương mới. Những mảng u hạt cũ dần xẹp xuống, tình trạng viêm giảm rõ rệt và màu sắc tổn thương cũng nhạt hơn, da bằng phẳng. Tuy nhiên, để duy trì đáp ứng và hạn chế nguy cơ tái phát, anh vẫn cần tiếp tục điều trị từ 6 tháng đến một năm theo phác đồ của bác sĩ.

Bác sĩ cho biết không phải mọi trường hợp u hạt vòng đều cần điều trị tích cực toàn diện. Nhiều bệnh nhân thể khu trú có thể tự khỏi hoặc chỉ cần điều trị tại chỗ. Tuy nhiên, khi bệnh chuyển sang thể lan tỏa, kéo dài hoặc kháng trị, việc điều trị cần thay đổi từ xử lý sang thương đơn thuần sang kiểm soát cơ chế miễn dịch gây bệnh. Thay vì chỉ tập trung làm giảm những tổn thương nhìn thấy trên da, các liệu pháp mới hướng đến kiểm soát quá trình miễn dịch đang duy trì bệnh, mở thêm cơ hội kiểm soát lâu dài cho nhóm bệnh nhân khó điều trị như anh Chính.

*Tên nhân vật đã được thay đổi.