Anh Toàn (32 tuổi, Tây Ninh) thở hụt hơi vài tháng, đến lúc mệt mỏi, kiệt sức, tinh thần lơ mơ, đi khám mới biết bị nhiễm toan hô hấp do thừa cân quá mức.

2 năm nay, từ khi nặng 98kg, anh ngủ ngáy to, thường giật mình thức giấc nhiều lần trong đêm, ban ngày mệt mỏi. Nghĩ do áp lực công việc nên thỉnh thoảng anh sử dụng thuốc an thần để ngủ dài hơn.

Vài tháng gần đây, anh bắt đầu có những cơn khó thở, đau đầu, luôn cảm thấy lo âu, đánh trống ngực, thỉnh thoảng nhìn mờ. Lo sợ bị bệnh hiểm nghèo, anh đi khám tổng quát tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ).

Kết quả xét nghiệm cho thấy độ pH trong máu của anh Toàn thấp, 7,2 (độ pH an toàn trong máu từ 7,35 – 7,45) và bị ứ CO2, béo phì độ 2, gan nhiễm mỡ độ 3, chẩn đoán nhiễm toan hô hấp do béo phì. Sau khi điều trị bằng thuốc giãn phế quản để giảm bớt cơn khó thở cấp, anh được chỉ định điều trị chuyên sâu về giảm cân.

BS.CKI Phạm Thị Thu Hà, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM chẩn đoán, anh Toàn đã bị nhiễm toan hô hấp mạn tính do béo phì – tình trạng phổi không thể thải đủ carbon dioxide (CO2) mà cơ thể tạo ra.

Bình thường, phổi nhận oxy, phân phối vào máu tới các cơ quan trong cơ thể, sau đó được sử dụng và thải ra khí CO2. Ở anh Toàn, CO2 không được đào thải ra ngoài, trở thành dư thừa làm cho độ pH của máu trong cơ thể giảm xuống.

Ngoài ra còn ghi nhận số lượng hồng cầu của người bệnh cao hơn ngưỡng bình thường cũng cho thấy người bệnh bị đa hồng cầu thứ phát, nguyên nhân có thể do nhiễm toan hô hấp khiến tăng lưu thông các tế bào hồng cầu trong cơ thể.

“Người bệnh không có tiền sử mắc các bệnh về hô hấp như viêm phổi tắc nghẽn mạn tính – COPD, hen suyễn, viêm phổi hay các bệnh lý ảnh hưởng đến nhịp thở nên nguyên nhân nhiễm toan hô hấp từ các bệnh này bị loại trừ, chỉ còn nguyên nhân của thừa cân, béo phì”, bác sĩ Hà nói.

Giải thích kỹ hơn, bác sĩ Hà tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cho biết, người béo phì thường có cổ dày, mỡ tích tụ quanh hầu họng và dung tích phổi hạn chế. Trọng lượng mỡ lớn ở vùng cổ, ngực và bụng làm hạn chế khả năng giãn nở của lồng ngực và cơ hoành.

Điều này khiến họ dễ bị tắc nghẽn đường thở trên và mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ cũng như hội chứng giảm thông khí do béo phì. Phổi không thể đẩy hết khí CO2 ra ngoài, khiến chất này tích tụ trong cơ thể làm giảm lượng oxy trong máu, dẫn đến tình trạng thiếu oxy mãn tính, tăng nồng độ axit trong máu, giảm độ pH xuống dưới mức an toàn.

Người bệnh nhiễm toan hô hấp có thể biểu hiện khó thở, lo lắng, thở khò khè, rối loạn giấc ngủ. Trong một số trường hợp, có thể bị tím tái do thiếu oxy máu.

Nếu nhiễm toan hô hấp nghiêm trọng và kèm theo giảm thông khí kéo dài, người bệnh có thể có thêm các triệu chứng như thay đổi trạng thái tinh thần, giật cơ, co giật, giãn mạch não, tăng áp lực nội sọ và phù gai thị, có thể tử vong. Các trường hợp nhiễm toan hô hấp mạn tính có thể gây mất trí nhớ, suy giảm khả năng phối hợp, đa hồng cầu, tăng huyết áp phổi và suy tim.

Giảm cân là yêu cầu cấp thiết đối với người bệnh béo phì bị nhiễm toan hô hấp. Anh Toàn được xây dựng liệu trình giảm cân đa mô thức, cá thể hóa, phối hợp điều trị bằng thuốc và điều chỉnh chế độ ăn uống, nghỉ ngơi cũng như tập thể dục hợp lý.

Với sự hỗ trợ của thuốc ức chế thèm ăn, giảm năng lượng nạp vào, anh cố gắng duy trì tập gym 2-3 buổi/tuần, ăn uống khoa học hơn, sau 3 tháng anh đã giảm được 14kg. Tình trạng mệt mỏi, khó thở giảm hẳn, giấc ngủ đêm sâu hơn.

Tái khám, lượng hồng cầu của anh đã về ngưỡng an toàn, xét nghiệm máu cho thấy chỉ số pH trong máu của anh đã gần chạm ngưỡng 7,3, tình trạng nhiễm toan hô hấp được cải thiện đáng kể.

“Giảm 10%-15% trọng lượng cơ thể, người bệnh béo phì sẽ giảm hẳn hội chứng ngưng thở khi ngủ cũng như rối loạn giấc ngủ và các bệnh nền kèm theo”, bác sĩ Hà nhấn mạnh.

*Tên người bệnh đã thay đổi