Bà Xinh, 57 tuổi, nghẹt mũi ù tai, tưởng viêm xoang, khám phát hiện khối u lớn 4 cm lấp kín vòm họng, hốc mũi, chèn ép đường thở và vòi nhĩ.

Bà Xinh không ho, không sốt, không sụt cân, có tiền sử viêm xoang nên nghĩ nghẹt mũi do bệnh này, điều trị theo các đợt cấp. Gần đây, uống thuốc không cải thiện, bà thường xuyên khó thở nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng, nội soi tai mũi họng cho bà Xinh thấy u mũi, u vòm lớn khoảng 4 cm. Vòm họng là phần cao nhất của họng, nằm phía sau khoang mũi, là “ngã ba” giữa hốc mũi và họng. Chụp cắt lớp vi tính ghi nhận khối u choán chỗ vùng vòm hầu hai bên, gây hẹp khoang mũi hầu, lan vào hố ngách hầu và hốc mũi sau hai bên, tiếp xúc bờ sau cuốn mũi dưới, tụ dịch khí bào chũm và hòm nhĩ trái.

Bà Xinh còn bị tắc phức hợp lỗ ngách xoang, khí hóa cuốn mũi giữa bên trái, tụ dịch phần khí hóa, dày niêm mạc xoang hàm sàng bướm, xơ dày thành xoang hàm trái và xoang bướm hai bên.

GS Chung Thủy chẩn đoán bà Xinh u vòm, u hốc mũi, viêm đa xoang nhầy mủ, chỉ định lấy mẫu mô sinh thiết. Kết quả là viêm loét mạn tính kèm hoại tử sinh mủ lan rộng, nghi tổn thương ác tính.

Người bệnh được chỉ định phẫu thuật cắt toàn bộ u vòm và u hốc mũi, gửi giải phẫu bệnh. “Đây là trường hợp đặc biệt do khối u quá lớn, lấp kín hai hốc mũi nên cần phẫu thuật lấy u, sau đó xạ trị. Nếu khối u ở vòm họng nhỏ, chỉ nhô lên ở vòm, thường chỉ cần xạ trị, không cần phẫu thuật”, GS Chung Thủy nói.

Trong ca phẫu thuật, quan sát qua nội soi 0 độ, ê kíp thấy khối u lớn ở vùng vòm mũi trái đã xâm lấn gờ vòi và hố chân bướm trái (khoang nằm sâu phía sau xoang hàm, cạnh vòm họng), lan sang phần cuối vách ngăn mũi và vòm mũi họng bên phải. Khối u ở vòm lớn đã chặn lỗ mũi sau, không khí không lưu thông được nên bà Xinh bị nghẹt mũi một bên kéo dài. U tiếp tục phát triển, lan sang bên đối diện khiến nghẹt mũi cả hai bên, nặng dần và gây khó thở. Khi đường thoát lưu của mũi xoang bị cản trở, dịch nhầy ứ đọng, niêm mạc phù nề, làm nghẹt mũi càng nặng hơn nên người bệnh nhầm tưởng viêm mũi xoang mạn tính, đặc biệt ở người tiền sử viêm xoang như bà Xinh.

U còn xâm lấn gờ vòi (vùng cạnh lỗ thông của vòi nhĩ Eustachian, ống nhỏ nối tai giữa vòm mũi họng), chèn ép và làm tắc vòi nhĩ. Tai giữa không được thông khí, dịch ứ đọng, gây ù tai. Khối u vừa chèn ép đường thông khí của mũi, vừa chèn vòi nhĩ nên bà Xinh vừa nghẹt mũi vừa ù tai.

Giáo sư Chung Thủy đánh giá ca mổ phức tạp vì vòm họng nằm sâu, hẹp, sát nền sọ, gần nhiều mạch máu và dây thần kinh quan trọng. Khối u lại giàu mạch máu nuôi nên nguy cơ chảy máu trong mổ cao. Ekip đốt động mạch bướm khẩu cái trái (động mạch chính cấp máu cho vùng mũi và vòm họng) để hạn chế chảy máu. Sau đó, sử dụng máy cắt hút đốt Coblator (kỹ thuật Coblation) vừa cắt hút khối u vừa cầm máu cho người bệnh.

Kết quả giải phẫu bệnh và nhuộm hóa mô miễn dịch khối u là ung thư biểu mô tế bào vảy không sừng hóa, không biệt hóa, giai đoạn T2N0. “Đây là giai đoạn u đã lan mạnh ra ngoài vòm họng, song may mắn chưa di căn hạch cổ, tiên lượng điều trị tốt”, GS Chung Thủy nói.

Sau phẫu thuật, bà Xinh được thiết kế chế độ dinh dưỡng riêng, sức khỏe dần ổn định. Duy trì tái khám đúng hẹn, vùng vòm mũi người bệnh lành thương tốt. Sau hội chẩn liên chuyên khoa, bà Xinh được chỉ định xạ trị. Đến nay, hơn 3 tháng tuân thủ phác đồ xạ trị cá thể hóa, bà Xinh giảm rõ tình trạng đau lưỡi khô họng do xạ trị, tăng ký, ăn uống cải thiện, tiêu tiểu bình thường, sức khỏe ổn định.

Ung thư vòm họng là bệnh lý ác tính khởi phát từ các tế bào biểu mô ở vòm họng, phần trên cùng của họng, nằm phía sau mũi. Các yếu tố nguy cơ của ung thư vòm gồm nhiễm virus Epstein-Barr (EBV), yếu tố di truyền, gia đình, thói quen ăn nhiều cá muối, thực phẩm muối chua, lên men, hút thuốc, rượu và tiếp xúc hóa chất, khói bụi nghề nghiệp.

Theo GS Chung Thủy, ung thư vòm họng là loại ung thư nhạy với xạ trị, tế bào ung thư dễ bị tia xạ tiêu diệt, khối u thường thu nhỏ rõ sau điều trị. Nếu phát hiện sớm, tiên lượng rất tốt, tỷ lệ sống sau 5 năm ở giai đoạn sớm có thể trên 80-90%. Tuy nhiên, bệnh dễ bị bỏ sót vì triệu chứng ban đầu như nghẹt mũi, ù tai thường bị nhầm với viêm mũi xoang, như trường hợp bà Xinh.

Người nghẹt mũi một bên kéo dài, ù tai, nhất là khi điều trị viêm xoang không đỡ, cần đi khám tai mũi họng, nội soi vòm họng sớm để phát hiện bệnh, điều trị kịp thời.

*Tên người bệnh đã được thay đổi