Thanh, 16 tuổi, uống nước ngọt thay nước lọc, gần đây nuốt đau kéo dài, bác sĩ chẩn đoán viêm loét thực quản, nguy cơ xuất huyết, thủng thực quản.

Thanh cho biết có thói quen uống 1,5-2 lít nước ngọt, nước có gas mỗi ngày trong nhiều năm và hầu như không uống nước lọc. Khoảng 3 tháng nay, người bệnh có triệu chứng đau rát sau xương ức mỗi khi ăn uống, nuốt nước bọt, tăng nhiều sau khi ăn no và khi nằm; đôi lúc có cảm giác vướng nghẹn khi nuốt. Lúc đầu tưởng bị viêm họng thông thường, Thanh tự mua thuốc uống nhưng không khỏi, triệu chứng đau tức, nóng rát vùng ngực ngày một nặng hơn mới đi khám.

Bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Vũ Thế Cường, chuyên khoa Nội Tiêu hóa, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 chỉ định cho Thanh nội soi dạ dày – thực quản để kiểm tra. Kết quả cho thấy, niêm mạc đoạn dưới thực quản sung huyết, xuất hiện các vết trợt niêm mạc dài khoảng 5 – 10 mm, rải rác theo nếp niêm mạc, chưa có biến chứng loét sâu hay hẹp thực quản; kèm viêm nhẹ hang vị.

Thanh được chẩn đoán viêm loét thực quản dạng trợt, nghi ngờ liên quan thói quen sử dụng nhiều nước ngọt có gas trong thời gian dài. Theo bác sĩ Cường, thành phần của nước ngọt chứa các acid như acid phosphoric, acid citric và acid carbonic hình thành từ khí CO₂ hòa tan. Khi sử dụng thường xuyên, các chất này có thể gây kích ứng niêm mạc thực quản. Ngoài ra, khí gas làm tăng áp lực trong dạ dày, khiến cơ thắt thực quản dưới giãn thoáng qua, tạo điều kiện cho dịch vị trào ngược lên thực quản. Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần, niêm mạc thực quản dễ bị viêm và trợt. Hàm lượng đường cao trong nước ngọt cũng làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, khiến acid tồn lưu lâu hơn, góp phần làm nặng triệu chứng trào ngược.

Viêm loét thực quản dạng trợt là tình trạng lớp niêm mạc thực quản bị tổn thương, trầy xước hoặc loét do tiếp xúc thường xuyên với các tác nhân gây hại. “Nếu Thanh không điều trị kịp thời và đúng cách, các tổn thương nông sẽ dần ăn sâu vào lớp cơ, gây ra những biến chứng nghiêm trọng như hẹp thực quản gây nuốt nghẹn, xuất huyết thực quản nếu vết loét ăn sâu vào mạch máu”, bác sĩ Cường cho biết. Trường hợp nặng, có thể gây thủng thực quản, barrett thực quản (tiền ung thư), ung thư biểu mô tuyến thực quản.

Ngay sau đó, Thanh được chỉ định điều trị tích cực bằng thuốc giảm tiết acid, thuốc bảo vệ niêm mạc, đồng thời tư vấn thay đổi lối sống, đặc biệt ngưng hoàn toàn nước ngọt, tăng uống nước lọc và hạn chế đồ uống có tính axit. Bệnh nhân cũng được hướng dẫn không ăn quá no hoặc ăn sát giờ ngủ, tránh thực phẩm cay nóng, nhiều dầu mỡ, không nằm ngay sau ăn, nên chờ ít nhất 2–3 giờ. Thanh uống thuốc điều trị và tái khám sau 4 tuần, cho thấy triệu chứng cải thiện rõ rệt, nội soi dạ dày – thực quản để kiểm tra lại thấy vết loét đã cải thiện đáng kể.

Bác sĩ Cường cho biết thêm, viêm loét thực quản có nhiều nguyên nhân, phổ biến nhất là tình trạng trào ngược dạ dày – thực quản, do dịch vị, dịch mật từ dạ dày trào ngược lên thực quản, axit và một số loại enzyme tiêu hóa có thể “ăn mòn” lớp lót thực quản. Tình trạng nhiễm trùng, viêm thực quản do vi khuẩn/nấm, thường gặp ở những người có hệ miễn dịch suy yếu (HIV, hóa trị, tiểu đường) cũng có thể gây ra các mảng trắng và vết trợt.

Triệu chứng thường gặp gồm ợ nóng, nóng rát sau xương ức, đau khi nuốt hoặc cảm giác nghẹn khi nuốt. Trong giai đoạn đầu, dấu hiệu có thể nhẹ và dễ nhầm với bệnh lý vùng họng. Việc chẩn đoán chính xác bệnh, xác định rõ nguyên nhân, điều trị bằng thuốc kết hợp thay đổi thói quen uống nước là biện pháp đơn giản nhưng quan trọng giúp bảo vệ thực quản và phòng ngừa các bệnh lý tiêu hóa lâu dài.

Bác sĩ Cường khuyên, người trưởng thành nên uống khoảng 1,5-2 lít nước tùy theo thể trạng và mức độ vận động. Nước lọc giúp trung hòa bớt acid và hỗ trợ hoạt động tiêu hóa, hạn chế nước ngọt và đồ uống có gas, không nên dùng nước ngọt thay nước lọc. Nếu sử dụng, chỉ nên dùng 1–2 lần/tuần với lượng nhỏ, tránh uống khi đói. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như nóng rát sau xương ức kéo dài, nuốt đau, ợ chua thường xuyên hoặc cảm giác nghẹn khi nuốt, nên nội soi tiêu hóa để phát hiện sớm viêm thực quản và điều trị kịp thời.

(*) Tên người bệnh đã thay đổi