Thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ mắc bệnh cũng như tử vong do tim mạch. Việc kiểm soát tốt cân nặng, điều trị giảm cân hiệu quả không chỉ giảm được các bệnh đồng mắc mà còn ngăn ngừa các bệnh lý tim mạch.
Tại buổi hội thảo khoa học “Điều trị đa phương thức về béo phì” diễn ra tại Viện Nghiên cứu Tâm Anh (TAMRI) chiều ngày 1/4, các bác sĩ của Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM đã nêu hiện trạng bệnh béo phì cũng như mối liên quan giữa béo phì và các bệnh lý tim mạch.
Thạc sĩ, bác sĩ CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội tim mạch 1, Trưởng Đơn vị Suy tim, Trung tâm Tim mạch, cho biết béo phì đang trở thành đại dịch toàn cầu. Trong báo cáo của Nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu (GBD) năm 2015, thế giới có trên 600 triệu người lớn béo phì, chiếm 39-49% dân số, trong 4 triệu ca tử vong liên quan đến BMI cao, có đến 2/3 số ca tử vong do bệnh lý tim mạch. Thống kê tại Mỹ năm 2016 cũng cho thấy, tỷ lệ mắc bệnh tim mạch ở người béo phì từ 30-50%, gấp 3 lần so với người cân nặng bình thường.
Cơ chế sinh lý bệnh của béo phì bắt đầu từ việc ăn nhiều quá mức, ăn những chất dễ gây viêm như nhiều đường, nhiều chất béo bão hòa, dẫn đến phì đại tế bào mỡ, tích tụ mỡ tại bụng, tim, tiết ra các chất gây viêm làm giảm chất điều hòa chuyển hóa của cơ thể, tăng độc tính của mỡ, gây nên tình trạng đề kháng insulin, rối loạn chuyển hóa…
Béo phì là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch thông qua việc tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường và ngưng thở khi ngủ. Ngoài ra nó còn làm tăng xơ vữa động mạch gây ra bệnh mạch vành, bệnh động mạch ngoại biên… gây suy tim. Người béo phì cũng tăng nguy cơ loạn nhịp, đặc biệt là rung nhĩ và nguy cơ đột tử. Bên cạnh đó, có tình trạng tăng đông ở người béo phì sẽ làm tăng nguy cơ bị huyết khối và tăng áp động mạch phổi; đồng thời bệnh van tim do rối loạn chuyển hóa đưa đến bệnh hẹp van động mạch chủ.
Béo phì làm tăng tích tụ mỡ quá mức dẫn đến các rối loạn chuyển hóa cơ bản như đề kháng insulin, có tình trạng viêm mạn tính trong cơ thể, rối loạn lipid máu, rối loạn chức năng nội mạc, tình trạng tăng đông và xơ vữa động mạch. Điều này dẫn đến tình trạng viêm và tích tụ mỡ ở lớp thượng mạc của tim, lớp mỡ này nằm cạnh mạch vành và tế bào cơ tim ảnh hưởng làm tăng xơ vữa động mạch vành cũng như rối loạn dẫn truyền trong nhĩ, rối loạn nhịp nhĩ, tăng áp lực lên tim, dẫn đến suy tim.
“Người có mỡ nội tạng cao có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao nhất, bất kể BMI thấp hay cao”, bác sĩ Kiều nói.
Thừa cân, béo phì cũng liên quan chặt chẽ đến các bệnh tiểu đường, tăng huyết áp và hội chứng ngưng thở khi ngủ, dẫn đến suy tim và rung nhĩ. Tình trạng béo phì cũng thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch cũng như các bất thường về tuần hoàn mạch vành, làm nặng thêm tình trạng thiếu máu cục bộ cơ tim, tăng yếu tố tim mạch.
Bác sĩ Kiều cho biết, trong nghiên cứu Birmingham, mỗi đơn vị BMI tăng thêm sẽ làm tăng nguy cơ suy tim 5-7%. Béo phì nội tạng ảnh hưởng trực tiếp đến cơ tim bao gồm phì đại tế bào cơ tim, xơ hóa cơ tim, hoạt hóa chế độ viêm, tăng thể tích tuần hoàn, tăng tải lên cơ tim… Nếu giảm cân nặng, nguy cơ suy tim ở người béo phì có thể giảm đến 50%.
Đồng thời, mỗi 5 đơn vị BMI tăng thêm sẽ làm tăng 16% nguy cơ đột tử do người béo phì thường có nguy cơ rối loạn nhịp thất. Nghiên cứu này cho thấy, 20% ca rung nhĩ bị béo phì, mỗi 5 đơn vị BMI tăng thêm sẽ làm tăng 29% nguy cơ rung nhĩ mới. Khi thực hiện MRI tim ở những vùng cơ tim có nhiều lớp mỡ thượng mạc, có tình trạng rối loạn dẫn truyền ở trong nhĩ, từ đó làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp nhĩ. “Giảm 10% trọng lượng cơ thể, nguy cơ tái phát rung nhĩ giảm 6 lần”, bác sĩ Kiều nói.
Ngoài ra, người béo phì có nhiều hạn chế khi làm các xét nghiệm chẩn đoán như làm điện tâm đồ, siêu âm, làm các xét nghiệm gắng sức, giảm hiệu quả hồi sức. Thậm chí nhiều người cân nặng quá khổ vượt quá giới hạn cho phép của các máy chẩn đoán hình ảnh như CT, MRI…
Vì thế, kiểm soát cân nặng và kiểm soát các bệnh đồng mắc là những chiến lược quan trọng giúp giảm nguy cơ tim mạch ở người béo phì.
Báo cáo tại hội thảo, bác sĩ CKI Phạm Thị Thu Hà, cho biết, GLP-1 là một trong những hormone đóng vai trò quan trọng trong vấn đề chuyển hóa, kiểm soát đường huyết, tác động lên một loạt các cơ quan trong cơ thể như tụy, gan, não, tim, dạ dày, phổi…
GLP-1 tác động lên tụy, gan trong việc kiểm soát đường huyết, tác động lên dạ dày làm trì hoãn chế độ rỗng của dạ dày, kích thích lên não, truyền các tín hiệu làm giảm cảm giác thèm ăn, có tác dụng làm giảm lượng thức ăn, calo nạp vào cơ thể, giúp giảm cân trong điều trị béo phì.
Đối với tim mạch, GLP-1 có vai trò bảo vệ tim mạch, bảo vệ chức năng tim thông qua cơ chế giảm các yếu tố viêm, bảo vệ thần kinh, tác động lên quá trình chuyển hóa lipid. Đây là hormone đa hướng, có tác dụng vừa kiểm soát đường huyết, giảm cân và bảo vệ tim mạch.
Bác sĩ Hà cho biết, bệnh nhân đái tháo đường type 2 luôn kèm theo các yếu tố tim mạch gia tăng, các nghiên cứu về chất đồng vận thụ thể GLP-1 đối với sức khỏe tim mạch liên tục được triển khai đã cho thấy GLP-1 làm giảm các biến cố nguy cơ tim mạch, giảm tử vong do tim mạch.
Một số thuốc trong nhóm GLP-1 đã cho thấy có vai trò hiệu quả kép vừa có tác dụng kiểm soát đường huyết vừa kiểm soát các bệnh lý tim mạch.
Tại hội thảo, tiến sĩ bác sĩ Lâm Văn Hoàng, cho biết béo phì có rất nhiều nguyên nhân, việc điều trị phải dựa vào cận lâm sàng để điều chỉnh cho từng người bệnh. Việc sử dụng chất đồng vận thụ thể GLP-1 trong điều trị giảm cân đã được công nhận, đồng thời cũng hiệu quả trong giảm các nguy cơ tim mạch.
PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, khẳng định, béo phì liên quan đến rất nhiều đến các bệnh như đái tháo đường, tăng huyết áp… ảnh hưởng đến tim mạch. Nếu người béo phì điều trị, kiểm soát tốt cân nặng thì sẽ ngăn ngừa được bệnh tim mạch.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
