Chị Hoa, 51 tuổi, phải đến viện điều trị do mất kiểm soát tâm lý tuổi mãn kinh, thường xuyên la mắng con trai vô cớ khiến con bị stress.

Chị cho biết, trước đây bản thân luôn dịu dàng, kiên nhẫn với đồng nghiệp, người thân. Chị mới đối mặt với những thay đổi tâm lý tiêu cực dễ nóng giận, cáu gắt khoảng một năm nay. Trong nhà, có cậu con trai đang học lớp 12 thường xuyên bị mẹ mắng, nên con càng ít nói, lầm lì, biểu hiện stress. Đỉnh điểm cuối năm 2024, gần kỳ thi học kỳ, con trai tuyên bố với gia đình bỏ về nhà bà ngoại ở vì không chịu nổi tính khí thất thường của mẹ.

“Con đang chịu áp lực lớn để học tập, đáng lẽ tôi phải động viên, an ủi con, không hiểu sao, tôi cứ trút giận lên nó. Nhìn con ngày càng trầm lặng, né tránh mẹ, tôi đau lòng” chị Hoa kể.

Nhận thấy vợ bất thường, người chồng là anh Khoa đã thuyết phục chị đi kiểm tra sức khỏe tâm thần tại một phòng khám. Bác sĩ đánh giá người mẹ có tâm trí và tinh thần ở trạng thái tốt, vấn đề mất kiểm soát tâm lý có thể xuất phát do tuổi mãn kinh. Sau đó, chị đi khám với chuyên gia mãn kinh tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Sau khi thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Tâm, Trung tâm Sản Phụ khoa kết luận chị đang trải qua giai đoạn mãn kinh và những rối loạn tâm lý mà phụ nữ gặp phải là do sự suy giảm nội tiết tố estrogen.

Chị Hoa không phải trường hợp riêng biệt bị rối loạn tâm lý đến khám. Bệnh viện cũng tiếp nhận chị Lan, 48 tuổi, có hoàn cảnh tương tự. Vốn thuộc tuýp phụ nữ hiền dịu, khoảng một năm nay chị Lan trở nên cáu gắt, gây sự với chồng. Ngoại hình chị thay đổi, da khô, nám và tàn nhang dày đặc, tóc rụng nhiều. Chị ám ảnh mình bị xấu đi, từ chối gần gũi chồng và thường nghi ngờ chồng ngoại tình, đẩy xung đột gia đình lên mức đỉnh điểm chồng muốn viết đơn ly hôn.

“Miệng luôn chì chiết, khiến chồng tổn thương, tôi biết mình khó kiểm soát cảm xúc”, chị Lan kể. Khám tại viện, bác sĩ cũng chẩn đoán chị Lan mãn kinh, do nội tiết sụt giảm đột ngột, ngoài ảnh hưởng đến đến ngoại hình, tâm lý.

ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Tâm, Trung tâm Sản Phụ khoa, cho biết chị Hoa và Lan là hai trong số nhiều phụ nữ mắc hội chứng mất kiểm soát tâm lý tuổi mãn kinh. Bệnh thường được biết đến rộng rãi hơn với các tên gọi như rối loạn tâm trạng tiền mãn kinh, rối loạn khí sắc hoặc các triệu chứng tâm lý của thời kỳ mãn kinh.

Tuổi mãn kinh trung bình phụ nữ châu Á khoảng 45-52 tuổi, tại Việt Nam trung bình khoảng 48 tuổi. Trong giai đoạn mãn kinh buồng trứng ngừng hoạt động đột ngột, dẫn đến sự suy giảm estrogen. Estrogen không chỉ đóng vai trò quan trọng trong chức năng sinh sản mà còn ảnh hưởng đến tâm trạng, giấc ngủ và nhận thức của phụ nữ. Sự thiếu hụt estrogen là nguyên nhân gây ra biến đổi tâm lý bất thường cáu gắt, lo âu, trầm cảm, mất ngủ, giảm trí nhớ…

Các yếu tố bệnh hệ thần kinh, tuyến giáp, stress, áp lực công việc, các vấn đề gia đình, lo lắng về tuổi tác và sức khỏe, tiền sử trầm cảm có thể khiến phụ nữ trầm trọng hơn.

Biểu hiện hội chứng mất kiểm soát tâm lý tuổi mãn kinh rất phổ biến, đa dạng và có thể khác nhau ở mỗi người phụ nữ.

Ban đầu phụ nữ có thể trải qua cảm xúc thất thường như: cáu gắt, bực bội, lo âu, chán nản, dễ khóc, thay đổi tâm trạng đột ngột. Nặng hơn có thể khó kiểm soát hành vi: mất kiên nhẫn, hành động và lời nói thiếu suy nghĩ, khó tập trung, mất ham muốn tình dục. Ở mức độ nghiêm trọng phụ nữ có thể bị suy giảm trí nhớ, khó khăn đưa ra quyết định, mất tự tin, trầm cảm nặng.

Rối loạn tâm lý trong giai đoạn mãn kinh không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người phụ nữ mà còn tác động tiêu cực đến hạnh phúc gia đình, các mối quan hệ xã hội và hiệu quả công việc.

“Việc điều trị là cần thiết khi các triệu chứng trở nên nghiêm trọng và gây cản trở đến cuộc sống, và sức khỏe phụ nữ” bác sĩ Tâm nói.

Theo bác sĩ Tâm, quá trình bổ sung cần được hiện dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ. Quy trình gồm các bước khám sức khỏe tổng quát, xét nghiệm nội tiết đánh giá mức độ thiếu hụt Estrogen để áp liều phù hợp, cuối cùng chọn phương pháp bổ sung phù cá thể hóa theo với từng bệnh nhân. Hiện Estrogen có thể sử dụng dưới dạng viên uống, miếng dán, kem bôi…

Như trường hợp chị Hoa, được bác sĩ chỉ định bổ sung estrogen dạng viên uống, kèm tư vấn tâm lý giúp người phụ nữ đối phó với những thay đổi. Sau 3 tháng điều trị, chị Hoa tái khám với bác sĩ Tâm, người bệnh vui vẻ yêu đời, kiểm soát tốt hành vi và ngôn ngữ. Mối quan hệ căng thẳng giữa hai mẹ con gần được giải quyết.

Còn chị Lan bác sĩ đánh giá mức độ nhẹ hơn, có tình trạng khô teo âm đạo được bác sĩ kê liều bổ sung dạng kem bôi, để cải thiện quan hệ vợ chồng.

Liệu pháp bổ sung Estrogen giúp bù đắp lượng hormone thiếu hụt, từ đó giúp phụ nữ có thể kéo dài tuổi xuân, làm giảm hoặc loại bỏ các triệu chứng mãn kinh, cải thiện quan hệ vợ chồng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, bác sĩ Tâm khuyến cáo, liệu pháp bổ sung Estrogen không thể áp dụng đại trà, thuốc chống chỉ định một số trường hợp như người bệnh ung thư vú, huyết khối.

Do đó, bác sĩ khuyến cáo phụ nữ có dấu hiệu khó chịu tuổi mãn kinh như bốc hỏa, khô âm đạo, khó ngủ, thay đổi tâm trạng cần đi khám để được bác sĩ đánh giá, chỉ định phương pháp can thiệp phù hợp.