Anh Huy, 29 tuổi, phù chân phải, bác sĩ phát hiện một đoạn tĩnh mạch chủ dưới không hiện diện, khiến máu ứ trệ ở chi dưới gây tắc mạch.

BS.CKI Hoàng Thị Bình, khoa Nội Tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, kết quả chụp CT bụng – chậu của anh Huy, Việt kiều Mỹ, cho thấy tĩnh mạch chủ dưới không hiện diện từ vị trí hợp lưu với tĩnh mạch thận trái xuống đến hai tĩnh mạch chậu chung. Đây là bất thường hiếm gặp, ước tính chỉ khoảng 0,5% dân số chung, có thể khiến dòng máu từ chi dưới lưu thông khó khăn hơn và làm tăng nguy cơ huyết khối.

Tĩnh mạch chủ dưới là mạch máu lớn đưa máu từ hai chân, vùng chậu và ổ bụng trở về tim. Ở anh Huy, thay vì đi theo con đường này, máu từ hai chân phải dẫn lưu qua nhiều tĩnh mạch bàng hệ quanh vùng bụng – chậu.

“Các đường dẫn lưu thay thế thường nhỏ và dài hơn đường lưu thông bình thường nên dòng máu có thể chậm, dễ ứ trệ, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối ở chi dưới”, bác sĩ Bình giải thích.

Đáng chú ý, anh Huy không biết mình có bất thường này cho đến khi hai lần bị huyết khối tĩnh mạch sâu ở hai chân.

Lần đầu cách đây 8 năm, anh từng bị huyết khối tĩnh mạch sâu chân trái. Sau điều trị, anh được chỉ định dùng thuốc kháng đông kéo dài nhưng không tuân thủ đầy đủ và tự ý ngưng thuốc khoảng hai năm trước.

Một tuần sau khi về Việt Nam, anh Huy đau kèm sưng phù vùng đùi và cẳng chân phải. Nghĩ các triệu chứng liên quan bệnh cũ, anh uống lại toa thuốc kháng đông cũ trong 5 ngày nhưng không cải thiện nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

Kết quả chụp CT mạch máu của bệnh nhân ghi nhận huyết khối cấp tính làm tắc hoàn toàn tĩnh mạch đùi và chậu ngoài bên phải, lan đến các nhánh tĩnh mạch chậu trong và một số nhánh tĩnh mạch vùng thắt lưng – cùng.

Huyết khối cản trở dòng máu từ chân trở về tim, khiến chân sưng, căng tức và đau. May mắn, hình ảnh chưa ghi nhận thuyên tắc phổi – biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra khi một phần huyết khối bong ra, trôi theo dòng máu đến động mạch phổi.

Do anh Huy còn trẻ nhưng đã hai lần xuất hiện huyết khối ở hai chân, bác sĩ Bình tìm nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ gây huyết khối tái phát, bao gồm hội chứng kháng phospholipid, bệnh lý tăng đông di truyền hoặc mắc phải, ung thư, bất động kéo dài, béo phì, phẫu thuật và các bất thường giải phẫu của hệ tĩnh mạch.

Các xét nghiệm ban đầu không ghi nhận bằng chứng của hội chứng kháng phospholipid, bệnh tự miễn hay bệnh lý ác tính. Tuy nhiên, chụp CT bụng – chậu ghi nhận một bất thường tĩnh mạch chủ dưới.

Theo bác sĩ Bình, bất thường tĩnh mạch chủ dưới có thể xuất hiện trong quá trình phát triển của thai nhi hoặc là hậu quả của một biến cố huyết khối khiến đoạn mạch bị tắc và teo dần. Tình trạng này có thể không gây triệu chứng trong nhiều năm, đến khi xuất hiện huyết khối mới được phát hiện.

Bác sĩ điều trị kháng đông cho anh Huy theo phác đồ. Sau một tuần, tình trạng đau và sưng chân phải giảm rõ, anh đi lại và sinh hoạt bình thường, được xuất viện. Bác sĩ kê thuốc kháng đông, đồng thời dặn anh tái khám định kỳ, không tự ý ngưng thuốc hoặc dùng lại đơn cũ.

ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội Tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết một số người có bất thường bẩm sinh khiến tĩnh mạch chủ dưới kém phát triển, gián đoạn hoặc không hiện diện một đoạn. Nhiều trường hợp không có triệu chứng cho đến khi xuất hiện huyết khối tĩnh mạch sâu.

Huyết khối tĩnh mạch sâu thường gây sưng một bên chân, đau, căng tức, nóng ở vùng tổn thương, thay đổi màu da hoặc các tĩnh mạch nông nổi rõ hơn. Một số trường hợp có rất ít triệu chứng và chỉ được phát hiện khi siêu âm hoặc chụp hình mạch máu.

Người từng bị huyết khối cần dùng thuốc kháng đông đúng chỉ định và tái khám theo lịch, không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều. Khi phải ngồi lâu hoặc đi máy bay đường dài, người bệnh nên vận động chân thường xuyên, uống đủ nước, sử dụng vớ áp lực tĩnh mạch theo chỉ định của bác sĩ.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi