Bà Nhàn, 51 tuổi, bị xe tải tông gãy cùng lúc cổ xương đùi và liên mấu chuyển, là tình trạng rất ít gặp, chưa có phác đồ điều trị thống nhất trong y văn; vừa được thay khớp và kết hợp xương trong cùng một ca mổ.

ThS.BS.CKI Đào Duy An Duy, Trung tâm Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết thông tin trên, thêm rằng đây là lần đầu tiên bệnh viện tiếp nhận trường hợp gãy xương phức tạp như thế này. Y văn thế giới chỉ ghi nhận khoảng 14 trường hợp tương tự được báo cáo trước đây, chủ yếu do tai nạn giao thông (chấn thương năng lượng cao) hoặc ở người lớn tuổi, loãng xương nặng (chấn thương năng lượng thấp).

Cổ xương đùi là phần nối giữa chỏm xương đùi và thân xương đùi, liên mấu chuyển xương đùi là phần chuyển tiếp từ cổ xương đùi xuống thân xương đùi. Hai thành phần này kết nối thân xương với khớp háng, chịu lực và giúp cơ thể chuyển động linh hoạt. Dù nằm rất gần nhau ở đầu trên xương đùi nhưng cổ xương đùi và liên mấu chuyển có cấu trúc giải phẫu, hướng chịu lực rất khác nhau. Chấn thương thông thường chỉ làm gãy riêng lẻ một trong hai vị trí và phương pháp điều trị cũng hoàn toàn trái ngược nhau. Với gãy cổ xương đùi, bác sĩ ưu tiên thay khớp háng toàn phần do đây là khu vực có hệ thống mạch máu nuôi rất nghèo nàn, xương rất khó tự liền và dễ dẫn đến hoại tử chỏm xương đùi thứ phát. Trong khi đó, vùng liên mấu chuyển xương đùi có nhiều mạch máu nuôi hơn, khả năng lành xương tốt hơn nên thường được điều trị bảo tồn bằng cách nẹp vít hông động DHS (Dynamic Hip Screw) hoặc đóng đinh nội tủy kết hợp xương.

Trường hợp bà Nhàn bị gãy cùng lúc cả hai vị trí tại đầu trên xương đùi khiến cấu trúc vùng khớp háng và xương đùi biến dạng, xương di lệch, mất đi các mốc giải phẫu ban đầu. Sau hội chẩn, các bác sĩ quyết định thực hiện ca đại phẫu “2 trong 1” cho bà Nhàn, thực hiện cùng lúc hai kỹ thuật thay khớp háng nhân tạo và kết hợp xương mấu chuyển lớn bằng nẹp cáp trong cùng một ca mổ. “Điều này khiến ca phẫu thuật trở nên phức tạp hơn rất nhiều lần khi bác sĩ phải lắp khớp nhân tạo trong tình trạng đầu trên xương đùi bị gãy, có nhiều mảnh vỡ”, bác sĩ Duy nói. Tuy nhiên, đây là phương pháp tối ưu, giúp người bệnh hạn chế tình trạng đau đớn kéo dài, đẩy nhanh tốc độ phục hồi và tránh nguy cơ đối mặt với các biến chứng do bất động lâu.

Trước mổ, bác sĩ sử dụng phần mềm TraumaCAD tái tạo lại hình ảnh khớp háng và các mốc giải phẫu của xương đùi thông qua dữ liệu từ phim CT. Từ đó, lựa chọn loại khớp, hướng đặt khớp, độ dài nẹp cáp… phù hợp với cơ thể người bệnh. Trong mổ, bà Nhàn được thay khớp háng nhân tạo toàn phần với đường mổ lối sau. Kỹ thuật này còn tạo điều kiện cho bác sĩ quan sát rõ và nắn chỉnh ổ gãy. Sau đó, bác sĩ tiếp tục xử lý vùng xương gãy bằng nẹp cáp. Bác sĩ sử dụng một tấm nẹp áp sát vào vùng mấu chuyển và thân xương đùi, siết các dây kim loại vòng quanh xương để giữ vững các mảnh gãy rời lớn, phục hồi lại cấu trúc giải phẫu và các điểm bám gân cơ.

Với những trường hợp gãy xương phức tạp như bà Nhàn, chế độ tập phục hồi chức năng sau mổ được đặc biệt chú ý. Các bài tập cần đảm bảo xương có đủ thời gian để lành lại nhưng người bệnh vẫn phải được vận động sớm để tránh biến chứng do nằm lâu như loét tì đè, thuyên tắc phổi, nhiễm trùng tiểu… Vì vậy, trong 6 tuần đầu, người bệnh được tập đi với khung hoặc nạng, hạn chế chống và chịu lực ở chân trái. 6 tuần tiếp theo, tập đi không cần dụng cụ hỗ trợ. Bác sĩ Duy tiên lượng sau 3 tháng, người bệnh có thể phục hồi hoàn toàn và trở lại với nhịp sống bình thường.

Bác sĩ Duy cho biết, sự phát triển của hệ thống trang thiết bị hiện đại trong chẩn đoán hình ảnh như máy chụp CT 1975 lát cắt, MRI 3 Tesla… và phần mềm hỗ trợ lập kế hoạch đã giúp bác sĩ đưa ra những quyết định chính xác trong xử lý các chấn thương chỉnh hình phức tạp. Nhờ đó, người bệnh nhanh chóng được giải phóng khỏi đau đớn và khôi phục khả năng vận động chỉ 1-2 ngày sau mổ.

* Tên người bệnh đã được thay đổi