Đột ngột liệt nửa người rồi hôn mê do tắc đồng thời động mạch thân nền, động mạch não sau và nhiều mạch máu nhỏ, người bệnh được truyền thuốc tiêu sợi huyết và can thiệp lấy huyết khối khẩn cấp.

3 ngày trước, bà Chi (49 tuổi, TP.HCM) thấy mệt, đi truyền dịch tại phòng khám gần nhà, không rõ loại. Ngày nhập viện, bà tiếp tục đến phòng khám trên để truyền dịch, được phát hiện đường huyết tăng và tiêm insulin.

Khoảng 15 giờ cùng ngày, khi đang truyền dịch, bà Chi đột ngột chóng mặt, choáng váng, đau đầu dữ dội, nói khó và yếu liệt nửa người trái. Gia đình lập tức đưa bà đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Hưng – Q7 cũ) cấp cứu.

Bác sĩ CKI Phan Quang Đạt, khoa Cấp cứu, cho biết khi đến bệnh viện, người bệnh tỉnh, tiếp xúc được. Tuy nhiên sức cơ nửa người trái chỉ 2/5, nhân trung lệch, liệt mặt trung ương bên trái, kèm đau đầu và rối loạn vận nhãn. Người bệnh có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường.

Ngay từ thời điểm tiếp nhận, ê-kíp Cấp cứu nhanh chóng nhận diện các dấu hiệu đột quỵ, kích hoạt Code Stroke – quy trình báo động cấp cứu đột quỵ, phối hợp Trung tâm Khoa học Thần kinh, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp cùng ê kíp Cấp cứu hội chẩn ngay tại giường và triển khai điều trị tiêu sợi huyết sau 36 phút.

Người bệnh được chụp CT sọ não ngay bằng máy CT hơn 100.000 lát cắt Somatom Force VB30, kết quả không thấy xuất huyết. CT mạch máu não cho thấy cục máu đông bít đoạn cuối động mạch thân nền, lan sang động mạch não sau bên phải. Đây là những mạch máu nuôi thân não và đồi thị, vùng chi phối ý thức, hô hấp, vận nhãn và các đường dẫn truyền vận động.

“Tắc động mạch thân nền là một trong những thể đột quỵ nguy hiểm nhất. Người bệnh có thể đang tỉnh rồi hôn mê chỉ trong vài phút nếu mạch máu không được tái thông. Vì vậy, ngay khi loại trừ xuất huyết não và xác định người bệnh còn trong thời gian vàng, chúng tôi truyền thuốc tiêu sợi huyết, không chờ thêm”, bác sĩ CKI Tôn Minh Trí, Trưởng khoa Cấp cứu nói.

Trong thời gian truyền thuốc tiêu sợi huyết, người bệnh được theo dõi sát các chỉ số sinh tồn và tình trạng thần kinh mỗi 15 phút. Đồng thời, người bệnh được dùng thuốc hạ áp đường tĩnh mạch vì huyết áp có lúc vượt 200 mmHg. Khoảng một giờ sau, sức cơ nửa người trái cải thiện từ 2/5 lên 4/5, có thể nhúc nhích tay chân, cho thấy dòng máu đến vùng não bị thiếu máu có dấu hiệu được phục hồi một phần.

Tuy nhiên, cục máu đông nằm ở mạch máu lớn, các bác sĩ nhận định chỉ truyền thuốc tiêu sợi huyết là chưa đủ để làm tan huyết khối. Người bệnh cần được can thiệp nội mạch lấy huyết khối càng sớm càng tốt.

Khi ê-kíp đang chuẩn bị phương án chuyển viện, tình trạng bà Chi đột ngột diễn biến nhanh. Bà từ lơ mơ nhanh chóng chuyển sang hôn mê, hai đồng tử không đều, huyết áp tăng vọt.

Khi người bệnh đột ngột diễn tiến thần kinh xấu sau tiêu sợi huyết, ê-kíp lập tức đánh giá lại và chụp CT sọ não để loại trừ biến chứng xuất huyết nội sọ. Kết quả không ghi nhận xuất huyết. Trong bối cảnh người bệnh có tắc động mạch thân nền đã được xác định trước đó, các bác sĩ đặc biệt lo ngại tình trạng thiếu máu não tiếp diễn, cần khẩn trương hồi sức và can thiệp tái thông mạch máu.

Trước nguy cơ mất khả năng tự bảo vệ đường thở, bác sĩ Cấp cứu lập tức đặt nội khí quản, cho người bệnh thở máy và kiểm soát huyết áp. Các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình) phối hợp để tiếp tục can thiệp nội mạch lấy huyết khối. Mục tiêu là tái thông mạch máu hạn chế vùng não tiếp tục bị tổn thương.

Ê kíp tiếp nhận được báo động trước, khẩn trương chuẩn bị phòng can thiệp DSA, rà soát hình ảnh học và sẵn sàng phương tiện, nhân lực để tiếp nhận người bệnh, chuyển thẳng lên phòng can thiệp lấy huyết khối ngay khi đến viện.

Bác sĩ CKII Dương Đình Hoàn, Trưởng Đơn vị Can thiệp thần kinh, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp cho biết kết quả chụp mạch máu số hóa xóa nền (DSA), xác định động mạch thân nền và động mạch não sau phải tắc hoàn toàn.

Các bác sĩ đưa hệ thống ống thông hút huyết khối đến vị trí tắc, phối hợp kỹ thuật hút và kéo huyết khối. Sau khi lấy huyết khối, chụp kiểm tra cho thấy động mạch thân nền đã tái thông hoàn toàn, động mạch não sau phải tái thông gần hoàn toàn, các nhánh nhỏ cũng được bít tắc.

Sau khoảng 2 giờ can thiệp, huyết khối được lấy ra, dòng máu qua mạch não được tái thông. Người bệnh tiếp tục được theo dõi sát các chỉ số sinh tồn.

Sau một ngày, người bệnh tỉnh táo trở lại, tiếp xúc tốt, có thể gọi hỏi và thực hiện y lệnh. Tình trạng hô hấp cải thiện, người bệnh được rút nội khí quản, tự thở và ăn uống qua đường miệng. Sức cơ nửa người trái cũng dần hồi phục, từ chỗ gần như mất hoàn toàn vận động trước đó, người bệnh bắt đầu có thể chủ động cử động tay chân. Người bệnh được tiếp tục theo dõi, đồng thời bác sĩ đánh giá, lên kế hoạch phục hồi chức năng vận động.

Bác sĩ Hoàn khuyến cáo, đột quỵ do tắc mạch lớn có thể diễn biến chỉ trong vài phút, mỗi phút trì hoãn tái thông đều có thể làm tăng nguy cơ tổn thương não vĩnh viễn và đe dọa các chức năng sống còn.

Khi xuất hiện đột ngột méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, chóng mặt dữ dội, rối loạn ý thức hoặc bất thường vận động, người bệnh cần được đưa đến cơ sở có khả năng cấp cứu và can thiệp đột quỵ càng sớm càng tốt. Việc xác định nhanh vị trí tắc mạch bằng hình ảnh học giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp tái thông phù hợp, có thể kết hợp tiêu sợi huyết và lấy huyết khối cơ học khi có chỉ định.

*Tên của người bệnh đã được thay đổi