Ông Đức, 57 tuổi, ung thư thực quản giai đoạn 3, phải nuôi ăn qua ống gần một năm, được bác sĩ Bệnh viện Tâm Anh kết hợp hóa xạ trị và phẫu thuật robot “ba thì” tái tạo đường ăn tự nhiên.

Sau gần một năm không thể ăn uống qua đường miệng, mọi bữa ăn đều phải bơm trực tiếp vào dạ dày qua ống thông, ông Đức lần đầu ăn được thức ăn lỏng trở lại sau ca đại phẫu cắt ung thư thực quản và tái tạo đường tiêu hóa tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Ông Đức phát hiện ung thư thực quản từ đầu năm khi khối u đã phát triển lớn, chèn ép nghiêm trọng khiến ông không thể ăn uống. Ông phải thực hiện thủ thuật mở dạ dày nuôi ăn qua da. Hằng ngày, thức ăn được bơm trực tiếp vào dạ dày qua ống xông nhằm duy trì dinh dưỡng trong thời gian điều trị và cải thiện thể trạng.

PGS.TS.BS Vũ Hữu Vĩnh, Giám đốc Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho biết, người bệnh mắc ung thư thực quản giai đoạn 3, khối u thực quản dính chặt và xâm lấn các cơ quan xung quanh nên việc chỉ định mổ ngay từ đầu là không khả thi, nguy cơ rủi ro rất cao. Do đó thay vì mổ ngay, các bác sĩ hội chẩn quyết định điều trị tiền phẫu bằng phác đồ hóa xạ trị đồng thời 3 chu kỳ. Sau điều trị, khối u đáp ứng tốt và thu nhỏ đáng kể, tạo điều kiện thuận lợi để tiến hành phẫu thuật loại bỏ.

Kết quả chụp CT trước mổ cho thấy một đoạn thực quản dài khoảng 2,5 cm (nằm ở vị trí ngực cao, ngay dưới cổ) của người bệnh có dấu hiệu bị dày lên bất thường, nơi dày nhất lên đến 8 mm (bình thường 3-5 mm) và bề mặt phát triển không đều, được xác định là khối u thực quản ác tính. Lớp mỡ xung quanh khu vực này bị phù nề, phản ánh tình trạng viêm hoặc ảnh hưởng từ tổn thương đang bắt đầu lan ra tổ chức lân cận. Việc thành thực quản dày lên đã gây hẹp lòng thực quản khoảng 50%, dẫn đến tình trạng đọng dịch ở đoạn phía dưới và khiến người bệnh dễ gặp phải các triệu chứng khó chịu như nuốt vướng, nuốt đau, nghẹn thức ăn hoặc trào ngược…

“Ung thư thực quản là một trong những loại ung thư có độ ác tính cao nhất. Khi khối u to làm tắc nghẽn thực quản, người bệnh sụt cân và suy kiệt rất nhanh, không còn đủ sức chống chọi với bệnh tật. Những trường hợp nếu không phẫu thuật được thì tiên lượng rất xấu, mức độ ác tính thậm chí còn đáng sợ hơn cả ung thư phổi”, phó giáo sư Vĩnh nói.

Theo phó giáo sư Vĩnh, phẫu thuật ung thư thực quản đặc biệt phức tạp bởi cơ quan này nằm sâu trong lồng ngực, gần khí quản, động mạch chủ và nhiều cấu trúc quan trọng. Ở người đã hóa xạ trị, mô quanh khối u có thể xơ dính, khiến quá trình bóc tách khó khăn hơn. Thêm nữa, người bệnh từng trải qua phẫu thuật mở dạ dày nuôi ăn trước đó khiến vùng bụng bị dính diện rộng.

Sau hội chẩn, êkíp xây dựng phương án phẫu thuật “ba thì”, phối hợp can thiệp ở ngực, bụng và cổ trong cùng một cuộc mổ. Robot Da Vinci Xi được sử dụng ở thì ngực, nơi đòi hỏi thao tác bóc tách chính xác trong không gian hẹp.

Ở thì đầu tiên, phó giáo sư Vĩnh điều khiển các cánh tay robot Da Vinci Xi tiếp cận thực quản qua những đường mổ nhỏ ở thành ngực. Hệ thống camera 3D phóng đại lên đến 10-15 lần với cánh tay linh hoạt xoay 540 độ hỗ trợ bác sĩ nhận diện cấu trúc giải phẫu, tỉ mỉ bóc tách khối u thực quản khỏi các mô xung quanh. Êkíp cắt bỏ toàn bộ đoạn thực quản chứa u mà không làm ảnh hưởng đến các mô lành hay mạch máu lớn lân cận.

Đến thì thứ hai, do vùng bụng người bệnh có sẹo mổ cũ, dính chắc nên êkíp không thể mổ nội soi hay dùng robot hoàn toàn ở bụng. Các bác sĩ tiến hành mở một đường nhỏ trên rốn để giải phóng dạ dày, sau đó cắt tỉa và tạo hình cơ quan này thành một đường ống thuôn dài để thay thế cho đoạn thực quản vừa bị cắt bỏ. Nhờ sử dụng chính dạ dày người bệnh để tạo hình, không sử dụng vật liệu nhân tạo, việc tái tạo thực quản đảm bảo tính tương thích và độ an toàn cao.

Ở thì cuối, qua đường mổ vùng cổ khoảng 5 cm, phó giáo sư Vĩnh khéo léo đưa ống dạ dày đã được tạo hình từ ổ bụng ngược lên cổ và nối với phần thực quản còn lại. Sau khi khâu cẩn thận miệng nối, êkíp kiểm tra tình trạng tưới máu và độ kín nhằm tránh nguy cơ rò dịch, thức ăn ra xung quanh. Đây là bước quan trọng bởi miệng nối thực quản – dạ dày phải bảo đảm lưu thông thức ăn, đồng thời có khả năng lành tốt sau cuộc mổ lớn.

Sau mổ, ông Đức được theo dõi chăm sóc tích cực, kiểm soát đau, hỗ trợ dinh dưỡng và đánh giá khả năng phục hồi đường tiêu hóa. Khoảng một tuần sau mổ, vết mổ ít đau, người bệnh có thể tự ăn thức ăn lỏng, vận động nhẹ, tình trạng ổn định và được xuất viện.

Phó giáo sư Vĩnh nhận định, việc ứng dụng robot Da Vinci Xi là “chìa khóa” cho sự thành công của ca mổ. Nếu chỉ dùng phẫu thuật nội soi thông thường, việc bóc tách khối u dính chắc sau hóa xạ trị rất khó khăn, góc tiếp cận hạn chế và tầm nhìn không đủ rõ. Robot giúp êkíp thao tác bóc tách chính xác đến từng milimet, giảm tổn thương mô, hạn chế mất máu và rút ngắn đáng kể thời gian phẫu thuật.

Các yếu tố nguy cơ gây ung thư thực quản gồm hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, một số bệnh lý thực quản mạn tính như trào ngược dạ dày thực quản (GERD), thói quen ăn uống đồ quá nóng, thực phẩm chứa nhiều nitrosamine (như dưa muối, đồ hun khói)…

Bệnh thường được phát hiện khi bệnh đã tiến triển do các triệu chứng ban đầu dễ bị bỏ qua. Người bệnh có thể chỉ cảm thấy nuốt vướng nhẹ, sau đó nuốt nghẹn tăng dần (ban đầu nghẹn thức ăn đặc, sau đó đến thức ăn lỏng và nước), nuốt đau rát sau xương ức, trào ngược thức ăn kèm sụt cân nhanh chóng, mệt mỏi và suy kiệt cơ thể do thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài.

Do đó, phó giáo sư Vĩnh khuyến cáo mọi người khi có các triệu chứng bất thường như nuốt nghẹn, nuốt đau, sụt cân không rõ nguyên nhân… nên khám chuyên khoa để phát hiện sớm bất thường và điều trị kịp thời.

*Tên người bệnh đã được thay đổi