Ông Thanh, 91 tuổi, Việt kiều Mỹ, từng đột quỵ ba năm trước nay tái phát khi đang về Việt Nam, được truyền thuốc tiêu sợi huyết kịp thời, hồi phục tốt.

Ông Thanh đang dùng bữa thì gục xuống bàn, nói đớ, tay chân bên trái yếu dần, phản ứng chậm. Gia đình nhận thấy các dấu hiệu giống lần đột quỵ trước nên lập tức đưa ông đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cấp cứu.

BS.CKI Lê Trung Tuấn, khoa Cấp cứu, cho biết người bệnh nhập viện trong tình trạng yếu nửa người, ngủ gà, tri giác chậm. Ngay khi tiếp nhận, bệnh viện kích hoạt quy trình “Code Stroke” ưu tiên cấp cứu đột quỵ, rút ngắn thời gian chẩn đoán và điều trị. Kết quả chụp CT 1975 sọ não của ông Thanh ghi nhận vùng nhồi máu ở bán cầu phải, được xác định đột quỵ nhồi máu não giờ thứ nhất.

ThS.BS Hoàng Châu Bảo Đính, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, cho biết đột quỵ tái phát ở người cao tuổi thường có tiên lượng rất nặng do hệ mạch máu đã lão hóa, khả năng bù trừ tuần hoàn não suy giảm và nguy cơ biến chứng cao. Điểm thuận lợi của ông Thanh là được gia đình nhận diện sớm triệu chứng và đưa đến viện kịp thời. Nhờ đó, người bệnh còn trong “giờ vàng” để sử dụng thuốc tiêu sợi huyết, vốn đạt hiệu quả lý tưởng nhất trong 60-90 phút đầu và được khuyến cáo sử dụng trong vòng 4,5 giờ sau khi khởi phát triệu chứng đột quỵ.

Theo bác sĩ, tế bào não rất nhạy cảm với tình trạng thiếu máu. Khi mạch máu não bị tắc, hàng triệu tế bào thần kinh có thể mất đi sau mỗi phút nếu không tái thông kịp thời. Tuy nhiên, quanh vùng não đã tổn thương vẫn còn một vùng mô não thiếu máu nhưng chưa chết hẳn, gọi là “vùng tranh tối tranh sáng”. Nếu tái thông mạch máu sớm, vùng não này có thể được cứu sống và phục hồi chức năng.

Sau hội chẩn nhanh, bác sĩ quyết định truyền thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch cho ông Thanh nhằm làm tan cục máu đông gây tắc mạch não, tái thông tuần hoàn và cứu vùng não đang thiếu máu. Đây là quyết định cần cân nhắc thận trọng bởi ở người bệnh lớn tuổi, nguy cơ xuất huyết não và các biến chứng chảy máu sau tiêu sợi huyết thường cao hơn do tuổi tác và các bệnh lý đi kèm.

Khoảng 15 phút sau truyền thuốc, ông Thanh cải thiện rõ rệt, tỉnh táo, vận động tay chân phục hồi dần, có thể đáp ứng các y lệnh đơn giản. Sau năm ngày điều trị, ông Thanh hồi phục sức cơ, có thể đi lại, sinh hoạt gần như bình thường. Kết quả kiểm tra các chỉ số ổn định, không có biến chứng xuất huyết não và đủ điều kiện di chuyển bằng đường hàng không để trở về Mỹ.

Theo bác sĩ Đính, trường hợp hồi phục hoàn toàn như ông Thanh sau đột quỵ tái phát ở tuổi ngoài 90 là ít gặp, song vẫn có thể đạt được nếu người bệnh được phát hiện sớm, đưa đến bệnh viện trong “giờ vàng” và điều trị đúng phác đồ.

Người mắc các bệnh nền như rung nhĩ, tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu… có nguy cơ đột quỵ cao, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc từng bị đột quỵ. Sau một lần đột quỵ, mạch máu não thường đã bị tổn thương nên nếu tái phát, bệnh thường nặng hơn, dễ để lại di chứng hoặc tử vong. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Neurology năm 2022 cho thấy ở bệnh nhân đột quỵ thiếu máu não, nguy cơ tử vong sau đột quỵ tái phát khoảng 25% trong vòng một năm và gần 70% trong vòng 10 năm.

Người bệnh cần tuân thủ nghiêm chỉ định dùng thuốc, kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu và tái khám đúng lịch hẹn. Không tự ý ngưng thuốc vì có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông hoặc khiến bệnh nền mất kiểm soát. Trường hợp cần thiết, người thân nên hỗ trợ theo dõi, nhắc nhở việc uống thuốc, tái khám để hạn chế nguy cơ đột quỵ tái phát.

Khi phát hiện người bệnh đột ngột có các dấu hiệu như méo miệng, nói khó, yếu liệt tay chân, đau đầu dữ dội, nhìn mờ, mất thăng bằng, tri giác kém hoặc bất thường khác, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115 để tránh bỏ “giờ vàng” điều trị.