Ông Thắng (54 tuổi, TP.HCM) thị lực 10/10 nhưng nhìn mờ nửa bên phải hai mắt, bác sĩ Tâm Anh phát hiện nhiều tổn thương não do ung thư phổi di căn. Triệu chứng nhìn mờ xuất hiện khoảng 1 tháng trước, ngày càng tăng.

Tại Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ), thạc sĩ, bác sĩ Phạm Huy Vũ Tùng, Phó khoa Mắt, khai thác tiền sử, người bệnh cho biết không chấn thương mắt.

Kiểm tra bằng sinh hiển vi (kính phóng lớn cấu trúc mắt) quan sát đáy mắt không phát hiện bất thường. Bác sĩ nghi ngờ tình trạng nhìn mờ liên quan dây thần kinh thị giác, chỉ định kiểm tra thị trường (vùng nhìn) bằng máy Humphrey (Đức), ghi nhận khuyết thị trường hai mắt.

Theo bác sĩ Tùng, khuyết thị trường xảy ra khi người bệnh mất khả năng nhìn ở vùng rìa, trong khi vẫn nhìn rõ vật ở trung tâm. Đây có thể là dấu hiệu tổn thương đường dẫn truyền thị giác, liên quan đến u não, đột quỵ hoặc tổn thương khác ở não.

Để xác định nguyên nhân, ông Thắng được chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI) não bằng hệ thống MRI 3 Tesla (Đức).

Bác sĩ nội trú CKI Trần Bình An, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, cho biết kết quả MRI ghi nhận khối u kích thước 3,8×3,5×4,5 cm tại vùng chẩm trái, kèm phù nhu mô não xung quanh và tổn thương vùng chẩm hai bên. Hình ảnh này gợi ý khối u não, cần tiếp tục tìm nguyên nhân và đánh giá khả năng di căn.

Trường hợp này, có thể là u nguyên phát – hình thành từ các tế bào của não và hệ thần kinh trung ương, hoặc u thứ phát – do tế bào ung thư từ cơ quan khác di chuyển theo đường máu đến não.

Trên MRI, việc ghi nhận nhiều tổn thương rải rác ở cả hai bán cầu đại não, cuống não và hai bán cầu tiểu não, trong đó tổn thương lớn nhất ở vùng chẩm trái, kèm phù nhu mô não xung quanh, đồng thời dày và bắt thuốc màng não vùng chẩm phải là những đặc điểm khiến bác sĩ nghĩ nhiều đến tổn thương thứ phát, tức di căn não. Bác sĩ tiếp tục tìm kiếm nguồn ung thư nguyên phát ở các cơ quan khác.

Các bác sĩ Trung tâm Mắt Công nghệ cao lập tức hội chẩn với Trung tâm khoa học Thần kinh và Trung tâm Ung bướu, ông Thắng tiếp tục được chỉ định chụp CT toàn thân bằng hệ thống máy CT 1975 lát cắt (Mỹ) để đánh giá toàn diện.

Hình ảnh CT cho thấy có khối u tại phổi kích thước 4,8×3,1×3,3 cm, đồng thời có nhiều tổn thương rải rác hai phế trường. Kết quả giải phẫu bệnh (sinh thiết) tại phổi, người bệnh được xác định mắc ung thư phổi phải, đã di căn sang phổi trái, hạch trung thất, hạch thượng đòn phải và di căn đa ổ lên não.

“Bệnh nhân mắc ung thư phổi giai đoạn tiến triển, các tế bào ung thư tách khỏi khối u ban đầu, xâm nhập vào hệ thống mạch máu rồi theo dòng máu đến các hạch và não. Do não có hệ thống mạch máu phong phú, các tế bào ung thư có thể mắc lại tại những mạch máu nhỏ, tiếp tục phát triển thành các ổ di căn”, bác sĩ An giải thích.

Ông Thắng được chỉ định điều trị chuyên sâu tại Trung tâm Ung bướu. Các bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị nhằm kiểm soát khối u tại phổi, não để ngăn tế bào ung thư tiếp tục phát triển; đồng thời giúp giảm triệu chứng và hỗ trợ phục hồi chức năng.

Theo bác sĩ Tùng, não và mắt có mối liên hệ chặt chẽ thông qua dây thần kinh thị giác và các đường dẫn truyền thị giác. Nhiều trường hợp phát hiện u não khi đi khám vì mắt mờ. Khối u khi phát triển lớn làm choán chỗ hoặc tăng áp lực nội sọ, khiến các cấu trúc thần kinh thị giác bị chèn ép, gây suy giảm thị lực và thị trường. Tùy vị trí, kích thước khối u, người bệnh có thể nhìn mờ, nhìn đôi, mất một phần hoặc toàn bộ thị lực, sụp mi đột ngột.

Trường hợp ông Thắng, khối u não hình thành tại chẩm trái – vùng tiếp nhận và xử lý thông tin từ nửa thị trường bên phải, dẫn đến khuyết thị trường hai mắt. Một số loại u não có thể ảnh hưởng đến thị lực như u tuyến yên, u màng não, u sọ hầu, u xoang cạnh mũi. Bác sĩ Tùng khuyến cáo khi xuất hiện dấu hiệu bất thường tại mắt, cần đến bệnh viện có chuyên khoa Mắt để được khám và điều trị kịp thời.

Ung thư phổi là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam. Theo Globocan, năm 2024 tại Việt Nam ước tính có 23.085 ca ung thư phổi mới, 21.340 ca tử vong. Tuy nhiên, bệnh thường phát hiện ở giai đoạn muộn, khi đã xuất hiện các triệu chứng hô hấp hoặc khối u xâm lấn thành ngực, di căn đến não, xương, hạch, da, các nốt dưới da. Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp tăng cơ hội điều trị hiệu quả, đồng thời giảm nguy cơ biến chứng, chi phí và gánh nặng bệnh tật.

Bác sĩ Tùng khuyến cáo mỗi người nên duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt là những người có yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, tiếp xúc với hóa chất trong thời gian dài tiền sử gia đình có người từng mắc ung thư phổi hoặc xạ trị ngực, nhằm phát hiện sớm các bất thường, tăng cơ hội điều trị và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

*Tên người bệnh đã được thay đổi