Ông Bảo (70 tuổi, TP.HCM), giảm 18kg trong 2 tháng, liên tục ho dai dẳng, tưởng suy nhược tuổi già, đi khám phát hiện mắc lao phổi giai đoạn tiến triển nhưng không biết.

Người nhà cho biết, ban đầu, những cơn mệt mỏi, chán ăn và ho có đờm ngà vàng chỉ xuất hiện thưa thớt, ông tự mua thuốc uống. Tuy nhiên, tình trạng không thuyên giảm, thêm sốt nhẹ về chiều và cảm giác đau tức ngực khi ho.

Khi khám sức khỏe tổng quát công nghệ cao chuyên sâu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hoà – Q.Tân Bình cũ), qua kết quả chụp CT Scan phổi, ThS.BS.CKI Nguyễn Thanh Thùy, khoa Nội Tổng hợp, nhận thấy phổi trái người bệnh có nhiều vùng tổn thương với hình ảnh hang lao rất lớn, kèm theo hình ảnh giãn phế quản và nốt tổn thương rải rác khắp hai phổi.

Xét nghiệm đờm cho kết quả AFB dương tính (2+), khẳng định sự hiện diện của vi khuẩn lao với nồng độ vi khuẩn lao rất cao. Ngoài ra, chỉ số nhiễm trùng của ông tăng cao, ông không ăn được gì trong nhiều ngày, mất ngủ triền miên, kèm với bệnh nền đái tháo đường type 2, tăng huyết áp. Người bệnh được chỉ định nhập viện cách ly điều trị riêng.

Bác sĩ Thùy xây dựng phác đồ điều trị “đa tầng” cho ông Bảo, tập trung tiêu diệt vi khuẩn lao theo phác đồ kháng lao của Bộ Y tế, đồng thời kiểm soát viêm phổi bội nhiễm bằng kháng sinh. “Đây là giai đoạn quan trọng nhất nhằm tiêu diệt nhanh số lượng lớn vi khuẩn, ngăn chặn sự phá hủy thêm nhu mô phổi và hạn chế lây lan ra cộng đồng”, bác sĩ Thùy cho biết.

Theo bác sĩ Thùy, quá trình điều trị trở nên nhạy cảm hơn bao giờ hết khi bệnh nhân có nhiều bệnh nền. Trong suốt quá trình nằm viện, có những thời điểm ông Bảo nản lòng do tác dụng phụ của thuốc gây mệt mỏi, chóng mặt, buồn nôn nhưng nhờ sự giải thích kỹ càng và động viên tinh thần mỗi ngày của bác sĩ, kết hợp chăm sóc dinh dưỡng tích cực, cơ thể ông đã dần những đáp ứng tốt.

Sau một tuần điều trị tích cực, những cơn ho đau tức ngực đã thưa dần, cảm giác ngon miệng quay trở lại và các chỉ số xét nghiệm dần tiệm cận mức an toàn. Ông Bảo được xuất viện và được yêu cầu tuân thủ điều trị lao bằng thuốc kháng lao trong 6 tháng. “Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc hoặc uống không đúng chỉ định khi thấy triệu chứng thuyên giảm. Vi khuẩn lao có nguy cơ bùng phát trở lại hay phát triển đột biến gen gây kháng thuốc, khiến bệnh tình chuyển biến xấu”, bác sĩ Thùy nói.

Bệnh lao phổi thường tấn công khi hệ miễn dịch suy yếu, đặc biệt là ở người có bệnh nền như tiểu đường, suy dinh dưỡng hoặc người già. Triệu chứng của lao rất dễ nhầm lẫn với viêm phế quản thông thường, khiến người bệnh chủ quan. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện sớm, vi khuẩn lao sẽ tạo hang gây hoại tử phổi, lan tràn hai phổi gây ra các triệu chứng nặng nề như ho ra máu “sét đánh” gây tử vong nhanh, bác sĩ Thùy nhấn mạnh. Tổn thương ban đầu càng nhiều, di chứng sau điều trị dù tuân thủ phác đồ tốt cũng để lại sự tàn phá phổi nặng nề.

Theo báo cáo mới nhất từ Chương trình Chống lao Quốc gia và số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tính đến năm 2025, Việt Nam hiện vẫn là một trong những quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất toàn cầu (xếp thứ 12/30 quốc gia). Mỗi năm, cả nước ghi nhận khoảng 182.000 ca mắc mới và gây ra cái chết cho khoảng 11.000 – 13.000 người, con số tử vong này cao gấp nhiều lần so với tai nạn giao thông. Đáng lo ngại hơn, hệ thống y tế hiện mới chỉ phát hiện và quản lý được khoảng 60% số ca mắc, đồng nghĩa với việc còn gần 73.000 bệnh nhân lao chưa được chẩn đoán, đang sống và có nguy cơ lây lan âm thầm trong cộng đồng. Bên cạnh đó, tình trạng lao kháng thuốc (với khoảng 9.900 ca mỗi năm) và “chi phí thảm họa” đối với người bệnh vẫn là những rào cản lớn. Dù tỷ lệ điều trị thành công đạt mức cao (trên 90%), các chuyên gia cảnh báo rằng mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030 sẽ rất thách thức nếu không đẩy mạnh chiến lược tầm soát chủ động và xóa bỏ sự kỳ thị đối với người bệnh.

Bác sĩ Thùy cũng khuyến cáo người dân khám sức khỏe tổng quát và tầm soát định kỳ, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh mạn tính. Nếu sụt cân không rõ nguyên nhân, ho kéo dài trên hai tuần hay mệt mỏi thường xuyên cần đi khám để tìm nguyên nhân và điều trị kịp thời, không tự đoán và chữa bệnh. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp rút ngắn thời gian điều trị và bảo tồn được tối đa chức năng phổi, tránh những di chứng xơ hóa vĩnh viễn và giảm thiểu gánh nặng chi phí điều trị.

Bệnh lao phổi nếu được phát hiện sớm ở giai đoạn đầu, việc điều trị đơn giản hơn, ít tác dụng phụ, giảm di chứng về sau và tỷ lệ khỏi bệnh cao. Điều trị sớm làm giảm nhanh tải lượng vi khuẩn lao, từ đó giảm tỷ lệ lây nhiễm bệnh lao trong cộng đồng

*Tên người bệnh đã được thay đổi