Bà Như, 67 tuổi, mắc rung nhĩ nhưng dùng thuốc chống đông không đều, huyết khối trôi lên não gây đột quỵ, hôn mê, liệt hoàn toàn, vừa được cứu kịp thời.

Một ngày trước khi nhập viện, bà Như đột ngột chóng mặt xoay tròn, triệu chứng tăng dần kèm mất thăng bằng, đi đứng loạng choạng. Bà nhập bệnh viện địa phương nhưng tình trạng không cải thiện, gia đình đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tiếp tục điều trị.

ThS.BS Lê Thị Yến Phụng, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, cho biết lúc nhập viện bà Như còn tỉnh táo, tiếp xúc tốt, thang điểm Glasgow đánh giá mức độ ý thức đạt 15 điểm, mức cao nhất. Kết quả chụp cộng hưởng từ mạch máu não chưa ghi nhận tắc các động mạch lớn trong não, trong đó động mạch thân nền vẫn còn thông. Tuy nhiên, người bệnh chóng mặt xoay tròn liên tục, buồn nôn, nhìn đôi, giảm cảm giác nửa người trái nên được chuyển đến Phòng Điều trị bệnh nặng Thần kinh để theo dõi sát.

Khoảng 24 giờ sau, khi đang nói chuyện với người nhà, bà Như đột ngột chuyển nặng, hôn mê sâu, thang điểm Glasgow giảm từ 15 xuống còn 3 điểm, liệt hoàn toàn tứ chi, phản xạ đồng tử với ánh sáng kém.

Kết quả chụp MRI 3 Tesla não ghi nhận nhồi máu lan rộng ở hai bên tiểu não, cầu não và cuống não, đồng thời tắc động mạch thân nền do cục máu đông. Đây là động mạch lớn cấp máu cho thân não và nhiều cấu trúc giữ vai trò quan trọng đối với ý thức, vận động, hô hấp và các chức năng sống. Tắc động mạch thân nền là một trong những thể đột quỵ nhồi máu não nặng và nguy hiểm nhất, khiến người bệnh nhanh chóng hôn mê, liệt tứ chi, tàn phế nặng hoặc tử vong nếu không được tái thông kịp thời.

Theo bác sĩ Phụng, bà Như có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường típ 2, bệnh tim thiếu máu cục bộ và đặc biệt là rung nhĩ nhưng dùng thuốc kháng đông không đều. Bệnh rung nhĩ khiến các buồng nhĩ co bóp không đồng bộ, dòng máu có thể ứ đọng và hình thành huyết khối trong tim. Những cục huyết khối khi bong ra sẽ theo dòng máu lên não và gây tắc các động mạch lớn.

Êkíp lập tức hội chẩn, chỉ định can thiệp nội mạch khẩn cấp cho người bệnh. Kết quả chụp mạch máu não số hóa xóa nền (DSA) xác định động mạch thân nền tắc hoàn toàn. Bác sĩ đưa hệ thống ống thông từ động mạch ngoại vi đi trong lòng mạch đến vị trí tắc ở não, sau đó sử dụng dụng cụ chuyên biệt hút cục máu đông ra ngoài. Nhờ đó, khôi phục hoàn toàn dòng máu qua động mạch thân nền ở não.

Bà Như dần tỉnh lại. Tuy nhiên, việc lấy được cục huyết khối không đồng nghĩa nguy cơ đột quỵ đã được loại bỏ. Rung nhĩ vẫn có thể tiếp tục tạo điều kiện hình thành huyết khối mới nếu người bệnh không được dự phòng phù hợp.

Bác sĩ Phụng cho biết thuốc kháng đông có vai trò quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ ở nhiều người bệnh rung nhĩ có chỉ định. Tuy nhiên, trường hợp bà Như cần cân nhắc thời điểm sử dụng do vùng nhồi máu não đã lan rộng. Nếu sử dụng kháng đông quá sớm, thuốc có thể làm tăng nguy cơ chuyển dạng xuất huyết tại vùng não tổn thương. Ngược lại, trì hoãn quá lâu khiến người bệnh tiếp tục đối mặt với nguy cơ hình thành huyết khối từ tim và tái đột quỵ.

Do đó, êkíp theo dõi sát tình trạng thần kinh và diễn tiến tổn thương trên hình ảnh học, cân nhắc nguy cơ xuất huyết và hình thành huyết khối trước khi quyết định thời điểm khởi động lại thuốc kháng đông. Người bệnh đồng thời được chăm sóc, điều trị tích cực và phục hồi chức năng.

Sau hai tuần điều trị, từ tình trạng hôn mê sâu, liệt tứ chi và phải nuôi ăn qua ống thông, bà Như phục hồi rõ rệt, tỉnh táo, vận động và trở lại sinh hoạt bình thường.

Theo bác sĩ Phụng, rung nhĩ là một trong những nguyên nhân quan trọng gây đột quỵ do huyết khối từ tim. Người mắc rung nhĩ cần được bác sĩ đánh giá nguy cơ hình thành huyết khối và nguy cơ chảy máu để lựa chọn biện pháp dự phòng phù hợp. Người đang được chỉ định thuốc kháng đông không nên tự ý ngừng thuốc, giảm liều hoặc dùng lại thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

Đột quỵ do tắc động mạch lớn có thể diễn tiến rất nhanh. Trường hợp bà Như cho thấy người bệnh có thể chuyển từ tỉnh táo sang hôn mê sâu, liệt tứ chi trong vài phút. Tuy nhiên, tái thông mạch máu kịp thời có thể hạn chế tổn thương não và tạo cơ hội phục hồi ngay cả khi tình trạng ban đầu rất nặng.

Khi xuất hiện các dấu hiệu đột quỵ theo nguyên tắc BE FAST như đột ngột mất thăng bằng, chóng mặt dữ dội, nhìn đôi hoặc nhìn mờ, méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở có khả năng cấp cứu đột quỵ. Không nên chờ triệu chứng tự hết hoặc tự điều trị tại nhà vì mỗi phút trì hoãn có thể làm tăng tổn thương não và giảm cơ hội phục hồi.

*Tên người bệnh đã được thay đổi