Sau ba tháng giảm cân cực đoan để chuẩn bị cưới, cô gái 25 tuổi mất kinh, suy nhược; siêu âm phát hiện buồng trứng teo nhỏ, gần như không thấy nang noãn, xét nghiệm cho thấy estrogen giảm sâu.

Khi Hiền khám sức khỏe tiền hôn nhân, bác sĩ bất ngờ phát hiện hình ảnh buồng trứng teo nhỏ trên siêu âm, không thấy nang noãn, rối loạn nội tiết nghiêm trọng. Bụng cô có 5 vết sẹo từ 1-2 cm do thực hiện hút mỡ sau giảm 21kg trong 3 tháng. Nghi ngờ giảm cân đột ngột và hút mỡ gây rối loạn nội tiết, bác sĩ đề nghị cô khám chuyên sâu về nội tiết.

Kết quả xét nghiệm máu tại khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ) cho thấy nồng độ estrogen của Hiền giảm rất thấp, dưới 10 pmol/L (phụ nữ độ tuổi sinh sản bình thường từ 70-220 pmol/L). Chỉ số dự trữ buồng trứng AMH chỉ còn 0,5 ng/ml, buồng trứng lão hóa, cạn kiệt, gần như lão hóa hoàn toàn, không có khả năng mang thai.

Khai thác tiền sử, Hiền cho biết sẽ kết hôn vào cuối năm, để mặc vừa chiếc váy cưới mơ ước đã đặt trước, cô nỗ lực giảm cân. Ba tháng nay cô gần như không ăn thịt và cơm, mỗi ngày chỉ ăn 1 bữa chính và 1 bữa phụ, chủ yếu ăn rau củ cùng một ít cá, trứng, sữa, uống thêm trà giảm cân.

Hiện cô nặng 44kg, giảm 21kg. Cô thực hiện hút mỡ để có vòng eo 59cm. Từ tháng đầu tiên giảm cân tới nay, cô mất kinh hoàn toàn dù trước đó chu kỳ kinh đều, kèm thường xuyên mất ngủ, tâm trạng u uất, dễ nổi nóng, da khô, rụng tóc. Các biện pháp như đắp mặt nạ, dưỡng da, dưỡng tóc nhưng không cải thiện.

Tiến sĩ bác sĩ Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, với chiều cao 1,65m, nặng 44kg, chị Hiền thuộc dạng thiếu cân, chỉ số BMI 16.3. Việc giảm cân đột ngột đã khiến người bệnh rối loạn nội tiết nghiêm trọng, có thể là nguyên nhân dẫn đến rối loạn chuyển hóa, rối loạn hormone sinh dục. “Đây là một sự thay đổi sinh lý khó phục hồi”, bác sĩ Hoàng nói.

Bác sĩ Hoàng tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh giải thích, việc thay đổi cân nặng đột ngột sẽ khiến khối lượng mỡ trong cơ thể giảm nhanh, gây rối loạn các chức năng cơ thể, trong đó có việc điều tiết nội tiết tố. Tế bào mỡ có thể sản xuất estrone, chất này ảnh hưởng đến trục tuyến sinh dục vùng dưới đồi – tuyến yên – buồng trứng, từ đó ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng.

Hầu hết chế độ ăn kiêng giảm béo thường cắt bỏ nhóm thực phẩm như carbohydrate hoặc chất béo, có thể làm giảm hormone leptin, kéo theo sự sụt giảm hormone sinh dục estrogen, progesteron khiến chu kỳ kinh nguyệt không đều, rối loạn phóng noãn, ngừng rụng trứng.

Tỷ lệ mỡ trong cơ thể có liên quan chặt chẽ đến tỷ lệ mỡ nội tạng và chuyển hóa. Tỷ lệ mỡ cao dễ dẫn đến dư thừa mỡ nội tạng, tăng huyết áp, tăng đường huyết, nguy cơ tim mạch, chuyển hóa nhưng đáng chú ý là không phải tỷ lệ mỡ trong cơ thể càng thấp thì càng tốt. Trên thực tế, phụ nữ phải có một lượng mỡ nhất định để duy trì chu kỳ kinh nguyệt bình thường bởi chất béo có chứa steroid, chất có liên quan chặt chẽ đến lượng hormone trong cơ thể.

Đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, nếu quá gầy sẽ dẫn đến hàng loạt vấn đề như thay đổi mức hormone sinh sản, kinh nguyệt không đều, rối loạn nội tiết, loãng xương, suy buồng trứng sớm, ảnh hưởng chức năng sinh sản. 6% người bệnh vô sinh nguyên phát là do thiếu cân, trong trường hợp nghiêm trọng, các cơ quan khác trên cơ thể cũng sẽ bị ảnh hưởng. Nghiên cứu cho thấy, hàm lượng chất béo trong cơ thể dưới 22%, chu kỳ kinh sẽ không đều và thất thường, nếu thấp hơn 17% có thể sẽ mất kinh.

Chị Hiền được tư vấn ngừng chế độ ăn kiêng khắc nghiệt, xây dựng lại khẩu phần đầy đủ dinh dưỡng và điều trị bằng liệu pháp hormone để cải thiện nội tiết. Tuy nhiên, bác sĩ cho biết hiện chưa có phương pháp phục hồi hoàn toàn buồng trứng đã suy giảm. Với trường hợp này, nếu muốn có con, người bệnh có thể phải nhờ đến các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như xin trứng, thụ tinh trong ống nghiệm.

Các chuyên gia khuyến cáo phụ nữ không nên áp dụng các chế độ ăn cực đoan. Dinh dưỡng cân bằng, đầy đủ các nhóm chất vẫn là yếu tố nền tảng để duy trì sức khỏe nội tiết và khả năng sinh sản lâu dài.

*Tên người bệnh đã thay đổi