Ông Phước, 68 tuổi, bị tăng huyết áp, phải uống ba loại thuốc để kiểm soát, đi khám bác sĩ phát hiện nguyên nhân do u tủy tuyến thượng thận.

TS.BS Lê Phúc Liên, Trưởng đơn vị Niệu nữ, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết ông Phước phải dùng nhiều loại thuốc mà huyết áp tâm thu vẫn tăng vọt lên 220 mmHg (bình thường khoảng 120 mmHg) là dấu hiệu cho thấy có sự bất thường về hormone do sản xuất dư thừa nội tiết tố gây tăng huyết áp.

Kết quả chụp CT ghi nhận khối u kích thước khoảng 3 cm, xét nghiệm nội tiết phát hiện bất thường, chẩn đoán u tủy tuyến thượng thận. Bệnh gây tăng tiết hormone normetanephrine, khiến mạch máu co thắt liên tục, từ đó dẫn đến tăng huyết áp cấp tính mà không thể kiểm soát bằng thuốc thông thường. Nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến biến chứng xuất huyết não, suy tim, suy thận, tử vong.

Cách điều trị tối ưu là phẫu thuật loại bỏ khối u. Song tuyến thượng thận nằm rất sâu trong ổ bụng, áp sát các mạch máu lớn nhất cơ thể. Trong khi đó, mạch máu nuôi u rất nhỏ và chằng chịt, nếu làm rách các mạch máu lớn này, bệnh nhân có thể tử vong chỉ trong vài phút vì mất máu.

Bên cạnh đó, trong lúc mổ, khi đụng chạm nhiều vào khối u trước khi khống chế được mạch máu có thể gây tăng tiết hormone vào máu, khiến huyết áp vọt, nếu không kiểm soát tốt sẽ gây đứt mạch máu não ngay lập tức.

“Sau khi cắt được khối u, hormone lại giảm đột ngột khiến huyết áp giảm nhanh, nếu không xử lý kịp thời sẽ gây trụy tim mạch”, bác sĩ Liên phân tích, đồng thời hội chẩn đa chuyên khoa, chia quá trình mổ thành 3 giai đoạn.

Giai đoạn một, bác sĩ nội tiết cho ông Phước dùng thuốc để làm giãn các mạch máu vốn đang bị co thắt do khối u và đưa cơ thể về trạng thái ổn định trước khi can thiệp. Bác sĩ gây mê đặt catheter vào động mạch để theo dõi huyết áp từng giây trong quá trình mổ.

Giai đoạn hai, bác sĩ Liên điều khiển robot Da Vinci Xi với hệ thống camera 3D phóng đại lên đến 10-15 lần giúp nhìn rõ từng vi mạch máu nhỏ. Các cánh tay robot linh hoạt xoay 540 độ ở những góc hẹp mà tay người không làm được giúp bóc tách khối u, hạn chế tối đa việc cầm nắm hay đè ép vào u.

Khi đang mổ, huyết áp người bệnh bỗng tăng vọt lên 260 mmHg (trình trạng tăng huyết áp cấp tính, cần can thiệp khẩn), êkíp lập tức dừng mổ và bơm thuốc hạ áp tĩnh mạch tác dụng nhanh ngay lập tức. Sau 30 giây, huyết áp được kiểm soát ổn định, bác sĩ Liên tiếp tục điều khiển robot để hoàn tất việc bóc tách.

Sau hơn 2 tiếng, khối u được bóc tách trọn vẹn, mang đi sinh thiết, kết quả xác định lành tính. Ông Phước bước vào giai đoạn 3, tiếp tục dùng thuốc vận mạch để duy trì sự sống cho các cơ quan. Các bác sĩ tim mạch liên tục theo dõi nhịp tim để đảm bảo người bệnh không bị suy thận hay đột quỵ sau mổ.

Sau mổ, sức khỏe ông Phước ổn định, có thể đi lại nhẹ nhàng sau một ngày và xuất viện sau ba ngày.

Bác sĩ Liên cho biết, u tủy tuyến thượng thận là khối u tương đối ít gặp, thường phát triển từ các tế bào trong phần tủy của tuyến thượng thận. Bình thường, tủy tuyến thượng thận sản xuất các hormone thuộc nhóm catecholamine để giúp cơ thể phản ứng với căng thẳng, khi có khối u, các tế bào này sản xuất quá mức các hormone trên, dẫn đến tình trạng huyết áp cao liên tục.

Các triệu chứng thường gặp của bệnh gồm nhức đầu dữ dội, vã mồ hôi, tim đập nhanh. Một số trường hợp không có triệu chứng rõ rệt nhưng huyết áp cao, khó kiểm soát bằng thuốc thông thường như ông Phước, chỉ tình cờ phát hiện bệnh khi đi khám.

Khoảng 30-40% trường hợp bệnh có liên quan đến các hội chứng di truyền như đa u nội tiết tuýp 2, u xơ thần kinh tuýp 1 (NF1), hội chứng paraganglioma… Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, nồng độ hormone quá cao có thể dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim cấp, tổn thương thận, tử vong đột ngột. Bác sĩ Liên khuyến cáo, người bệnh cần đi khám ngay khi có triệu chứng bất thường để được làm các xét nghiệm sàng lọc, từ đó điều trị kịp thời.