Hạo, 20 tuổi, đau rát họng, nuốt khó hơn một tháng, tự uống thuốc không cải thiện, đi khám phát hiện nhiễm virus HIV gây suy giảm miễn dịch.

Khi mới xuất hiện triệu chứng, Hạo mua thuốc viêm họng, nhiệt miệng uống nhưng không bớt. Mảng trắng trong miệng ngày một nhiều hơn, rửa nước muối sinh lý không hết, rối loạn vị giác nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám.

ThS.BS.CKII Phạm Thái Duy, Trung tâm Tai Mũi Họng nội soi họng thấy nhiều mảng trắng bám ở niêm mạc miệng, vòm họng, lưỡi; không rửa sạch bằng nước. Khai thác bệnh sử, người bệnh cho biết những mảng trắng này lan nhanh, ban đầu chỉ vài đốm nhỏ, sau đó phủ nhiều trong miệng.

Bác sĩ Thái Duy chẩn đoán Hạo bị nấm họng, tuy nhiên cần đánh giá thêm tình trạng suy giảm miễn dịch. Vì nấm họng thông thường thường đáp ứng điều trị, số lượng ít, hiếm khi lan rộng. Trường hợp này, người bệnh trẻ, không mắc đái tháo đường, không sử dụng Corticoid kéo dài, không xạ trị hóa trị nhưng nấm rất nhiều, lan nhanh, kém đáp ứng điều trị… thường ít gặp.

Người bệnh được giải thích để tiến hành soi tươi và xét nghiệm đánh giá tình trạng nhiễm HIV. Kết quả ghi nhận, người bệnh có kháng thể kháng HIV, nhiều sợi nấm và bào tử.

“Tuy nhiên, xét nghiệm này chưa đủ để bác sĩ chẩn đoán người bệnh nhiễm HIV. Người bệnh tiếp tục xét nghiệm ở cơ sở chuyên sâu”, bác sĩ Duy nói. Thời gian này, bác sĩ kê thuốc điều trị kháng nấm, kiểm soát triệu chứng. Sau 1 tuần, kết quả xét nghiệm xác nhận, người bệnh dương tính HIV.

Bác sĩ Duy cho biết, hướng điều trị tiếp tục gồm bôi thuốc kháng nấm, súc họng tại chỗ và chuyển điều trị HIV để kiểm soát sớm. Sau đó, bác sĩ chuyên khoa Truyền nhiễm sẽ điều trị song song HIV và bệnh đồng mắc (nấm họng).

Theo bác sĩ Duy, nhiễm nấm họng miệng có thể gặp ở những trường suy giảm miễn dịch toàn thân hay tại chỗ như người lớn tuổi nhiều bệnh nền, người sử dụng thuốc xịt họng chứa Corticoid kéo dài (điều trị hen…) và HIV/AIDS. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể gặp ở trường hợp người khỏe mạnh thông thường. Để tránh bỏ sót bệnh, bác sĩ thường thăm khám, hỏi bệnh và có thể làm thêm một số xét nghiệm để loại trừ các vấn đề sức khoẻ chung là tình trạng suy giảm miễn dịch, điều trị kịp thời.

HIV là virus gây suy giảm miễn dịch ở người, phá hủy tế bào bạch cầu CD4 (hàng rào bảo vệ) khiến cơ thể mất khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh, dễ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội. Nấm Candida vốn tồn tại sẵn trong khoang miệng và đường tiêu hóa. Ở người nhiễm HIV, suy giảm miễn dịch khiến nấm phát triển quá mức, gây tổn thương niêm mạc họng.

Theo Thư viện Y khoa Mỹ, 7 dấu hiệu chính của nhiễm HIV được quốc tế xác định và chấp nhận là nhiễm nấm Candida miệng, bạch sản lông, sarcoma Kaposi, viêm nướu dạng đường thẳng, viêm nướu hoại tử loét, viêm nha chu hoại tử loét và u lympho không Hodgkin. Ở người lớn và trẻ em, nhiễm trùng cơ hội phổ biến nhất là nhiễm nấm Candida miệng, được biết đến là dấu hiệu của AIDS. Khi không điều trị sớm và tích cực kiểm soát, nấm có thể tiếp tục lan rộng đến thanh quản, thực quản, phế quản, khí quản hoặc phổi, não… đe dọa tính mạng người bệnh.

Người bệnh cần điều trị thuốc kháng virus (ARV) lâu dài để kiểm soát virus, phục hồi miễn dịch và phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng cơ hội. Bệnh lây truyền qua quan hệ tình dục không an toàn; tiếp xúc với máu hoặc các chế phẩm máu nhiễm virus (chung kim tiêm, vật sắc nhọn) và từ mẹ sang con trong thai kỳ, khi sinh hoặc trong quá trình cho con bú.

Bác sĩ Thái Duy khuyến cáo khi đau rát họng kéo dài, nuốt đau, xuất hiện mảng trắng hoặc giả mạc bám ở họng, lưỡi, amidan khó bong; khàn tiếng; khô miệng; vị giác thay đổi; hơi thở hôi; tái phát nhiều lần; không đáp ứng thuốc, người bệnh cần đi khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để đánh giá, điều trị sớm, ngăn biến chứng.

Để phòng ngừa nhiễm virus HIV, cần quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung kim tiêm, vật sắc nhọn có thể gây chảy máu, xét nghiệm HIV định kỳ khi có nguy cơ. Phụ nữ mang thai cần xét nghiệm HIV sớm để được tư vấn, điều trị kịp thời, giảm nguy cơ lây cho con. Người nhiễm HIV cần tuân thủ điều trị của bác sĩ, giảm nguy cơ lây truyền cho người khác.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.