Ông Văn, 60 tuổi, đau họng, sưng amidan kéo dài ba tuần, đi khám phát hiện ung thư amidan do HPV giai đoạn 4 đã xâm lấn, di căn hạch.

Trước đó, ông Văn nuốt đau một bên, tưởng viêm amidan thông thường, uống kháng sinh không khỏi nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Giám đốc Trung Tâm Tai Mũi Họng nội soi tai mũi họng thấy u amidan trái, họng sung huyết. Đánh giá khối sưng viêm một bên không phải viêm amidan thông thường vì cứng chắc, bề mặt sùi loét, thâm nhiễm. GS Chung Thủy chỉ định sinh thiết, kết quả ghi nhận người bệnh mắc ung thư biểu mô tế bào vảy dạng đáy amidan liên quan virus HPV. Xét nghiệm nhuộm hóa mô miễn dịch cho thấy khối u dương tính với HPV.

Hình ảnh chụp MRI thấy khối u amidan bên trái đã xâm lấn khoang cạnh hầu trái, cơ khẩu cái lưỡi trái, cơ chân bướm trong bên trái; xâm lấn khẩu cái mềm lan ra vùng hậu hàm và mô mềm quanh chân răng kế cận, di căn hạch bên trái.

Siêu âm Doppler u tuyến hạch vùng cổ thấy hạch cổ nhóm II, III, IV, VI dạng thứ phát. Chọc hút tế bào kim nhỏ FNAC ghi nhận hạch cổ đã có tế bào ung thư. Để đánh giá tình trạng xâm lấn và di căn, GS Chung Thủy chỉ định chụp thêm CT Somatom (hơn 100.000 lát cắt) ghi nhận, khối u chưa di căn xa.

Ông Văn được chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào vảy dạng đáy amidan liên quan HPV, di căn hạch cổ, giai đoạn T4N3. Đây là giai đoạn khối u đã xâm lấn sang cấu trúc lân cận, tế bào ung thư di căn đến hạch bạch huyết cổ. Ông Văn vốn có bệnh nền đái tháo đường, tăng huyết áp. GS Chung Thủy chỉ định xạ trị trước thu nhỏ khối u, sau đó xem xét phẫu thuật phù hợp theo phác đồ điều trị cá thể hóa.

Ung thư amidan là ung thư vùng hầu họng, amidan (tổ chức bạch huyết lớn nằm ở hai bên họng miệng) là vị trí thường gặp, chiếm 23,1% các khối u ác tính tại đây. Tỷ lệ mắc bệnh 8,4/100.000 người. Ung thư amidan thường gặp ở một bên, ít xuất hiện cả hai bên, triệu chứng điển hình là nuốt vướng như mắc xương, nuốt đau một bên…

Virus HPV (Human Papillomavirus) được phát hiện ở khoảng 51% trường hợp ung thư amidan, thuộc nhóm ung thư ngoài cơ quan sinh dục có tỷ lệ liên quan HPV cao nhất, theo Thư viện Y khoa Mỹ. Đây là virus gây u nhú ở người, liên quan nhiều loại ung thư. Trong đó, HPV type 16 liên quan chặt chẽ nhất với ung thư amidan và hầu họng; một số type nguy cơ cao khác như HPV 18 cũng có thể gây bệnh nhưng ít gặp hơn.

Theo GS Chung Thủy, ung thư amidan liên quan HPV thường có tiên lượng tốt hơn so với nhóm không liên quan virus này, nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Ung thư amidan dương tính HPV đáp ứng điều trị tốt hơn và có tiên lượng sống cao hơn nhóm âm tính virus HPV. Hiện cơ chế HPV xâm nhập và tồn tại trong mô amidan chưa được xác định rõ. Các hốc amidan có khả năng bắt giữ và xử lý kháng nguyên, có thể là điều kiện để virus tiếp cận tế bào đáy, tồn tại dai dẳng trong mô, tăng nguy cơ ung thư.

GS Chung Thủy cho biết, ung thư amidan giai đoạn đầu thường ít triệu chứng. Khi bệnh tiến triển, người bệnh thường đau họng kéo dài, nuốt vướng, đau lan lên tai, amidan hai bên không đều, nổi hạch cổ hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Tiên lượng phụ thuộc giai đoạn phát hiện bệnh; tỷ lệ sống sau 5 năm ở giai đoạn sớm gần 90%, dưới 20% ở giai đoạn muộn. Điều trị chủ yếu bằng phẫu thuật, xạ trị hoặc phối hợp hóa xạ trị, tùy giai đoạn bệnh.

Hầu hết các trường hợp nhiễm HPV ở hệ miễn dịch khỏe mạnh sẽ tự đào thải trong vòng 1-2 năm mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, nếu nhiễm kéo dài với các type nguy cơ cao như HPV 16, HPV 18 có nguy cơ cao mắc ung thư cổ tử cung, amidan, đáy lưỡi, hậu môn hoặc dương vật.

Các yếu tố tăng nguy cơ nhiễm virus HPV gồm quan hệ tình dục không an toàn, có nhiều bạn tình, suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh lây qua đường tình dục. Tiêm vaccine HPV đúng độ tuổi, quan hệ tình dục an toàn, khám sức khỏe định kỳ, vệ sinh răng miệng và nâng cao miễn dịch góp phần giảm nguy cơ nhiễm và biến chứng liên quan HPV.

Nếu đau họng kéo dài, đau tai một bên, khó nuốt…, mọi người nên đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng sớm để chẩn đoán điều trị kịp thời, tăng hiệu quả điều trị; đặc biệt ở người hút thuốc lá, uống rượu hoặc có nguy cơ cao nhiễm HPV.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.