(TP HCM) – Ông Nghị, 75 tuổi, mắc ung thư đầu tụy di căn gan, khối u chèn ép gây tắc đường mật, được đặt stent dẫn lưu mật, cải thiện chức năng gan.

Bốn tháng trước, ông Nghị được chẩn đoán ung thư đầu tụy di căn đa ổ ở gan, đang thực hiện hóa trị tại một cơ sở y tế. Sau bốn đợt hóa trị, ông xuất hiện vàng da, vàng mắt tăng dần, ăn uống khó tiêu, mệt mỏi nhiều nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

Kết quả chụp CT bụng ghi nhận khối u vùng đầu tụy (mỏm móc tụy xâm lấn rộng), gây tắc hoàn toàn tĩnh mạch mạc treo tràng trên và thân chung tĩnh mạch cửa, hình thành tuần hoàn bàng hệ vùng rốn gan. Đường mật và ống tụy giãn lớn do đoạn cuối ống mật chủ bị khối u bít tắc hoàn toàn. Người bệnh có nhiều tổn thương di căn ở gan, hạch vùng rốn gan, quanh đầu tụy và cạnh động mạch chủ bụng, tiền sử viêm gan C. Khối u cũng xâm lấn đoạn D2, D3 tá tràng, làm tăng nguy cơ hẹp đường tiêu hóa.

Tiến sĩ, bác sĩ Phạm Hữu Tùng, Phó giám đốc Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, cho biết người bệnh bị tắc mật ác tính do khối u đầu tụy chèn ép và xâm lấn đường mật. Đây là biến chứng thường gặp ở ung thư đầu tụy giai đoạn tiến triển, cần được xử trí sớm.

Theo bác sĩ Tùng, khi dịch mật không thể lưu thông xuống ruột sẽ bị ứ đọng trong gan rồi thấm ngược vào máu, khiến bilirubin tăng cao gây vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, ngứa, chán ăn và mệt mỏi. Nếu không được dẫn lưu kịp thời, tình trạng tắc mật kéo dài có thể làm suy giảm chức năng gan, ảnh hưởng đến quá trình đông máu, cản trở việc tiếp tục hóa trị, làm tăng nguy cơ tử vong.

Đặc biệt, dịch mật ứ đọng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây viêm đường mật cấp. Người bệnh có thể sốt cao, đau bụng, tụt huyết áp, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan nếu không được điều trị kịp thời. Đây là biến chứng nặng, diễn tiến nhanh, đòi hỏi phải dẫn lưu đường mật kết hợp điều trị kháng sinh tích cực.

Trường hợp khối u tiếp tục phát triển còn có thể xâm lấn tá tràng, gây hẹp hoặc tắc đường tiêu hóa. Khi đó, người bệnh không thể ăn uống bình thường, thức ăn bị ứ lại trong dạ dày gây đầy bụng, nôn ói liên tục, dẫn đến suy dinh dưỡng, mất nước, rối loạn điện giải và suy kiệt.

Sau khi hội chẩn, các bác sĩ quyết định thực hiện siêu âm nội soi can thiệp để đặt stent dẫn lưu đường mật. Qua nội soi, êkíp ghi nhận khối u đã xâm lấn vùng D2 và D3 tá tràng, khiến việc tiếp cận đường mật theo phương pháp nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) gặp nhiều khó khăn. Do đó, bác sĩ lựa chọn kỹ thuật đặt stent dẫn lưu nhánh gan trái vào dạ dày dưới hướng dẫn của siêu âm nội soi. Đây là kỹ thuật tiên tiến khá phức tạp, hiện chỉ có một số ít bệnh viện lớn có thể thực hiện.

Dưới hướng dẫn đồng thời của siêu âm nội soi và hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (C-arm), bác sĩ tiếp cận nhánh đường mật gan trái, tạo đường hầm dẫn lưu và đặt stent kim loại kích thước 10 x 100 mm. Sau khi stent được triển khai đúng vị trí, dịch mật lưu thông tốt, áp lực trong đường mật giảm rõ rệt, giúp giải quyết tình trạng tắc mật.

Theo bác sĩ Tùng, đối với ung thư đầu tụy giai đoạn muộn không còn khả năng phẫu thuật triệt căn, đặt stent đường mật đóng vai trò rất quan trọng trong chăm sóc giảm nhẹ. Thủ thuật giúp giải phóng sự tắc nghẽn đường mật, cải thiện chức năng gan, giảm vàng da, giảm ngứa, hạn chế nguy cơ viêm đường mật và tạo điều kiện để người bệnh tiếp tục hóa trị hoặc các phương pháp điều trị toàn thân khác.

Ung thư tụy là một trong những bệnh ung thư có tiên lượng xấu nhất do diễn tiến âm thầm và khó phát hiện ở giai đoạn sớm. Tuyến tụy nằm sâu sau dạ dày nên các tổn thương nhỏ thường khó được phát hiện qua siêu âm bụng thông thường. Phần lớn người bệnh chỉ được chẩn đoán khi khối u đã phát triển lớn hoặc xuất hiện biến chứng như vàng da tắc mật, đau bụng kéo dài, sụt cân nhanh, chán ăn hoặc đã di căn đến gan, hạch và các cơ quan khác.

Ở giai đoạn sớm, khi khối u còn khu trú, kích thước nhỏ, chưa xâm lấn mạch máu lớn và chưa di căn, phẫu thuật cắt khối tá tụy (Whipple) kết hợp hóa trị là phương pháp điều trị có khả năng kéo dài thời gian sống và mang lại cơ hội khỏi bệnh cho một số người bệnh. Tuy nhiên, chỉ khoảng 15-20% trường hợp được phát hiện ở giai đoạn còn khả năng phẫu thuật.

Bác sĩ khuyến cáo mọi người, đặc biệt người lớn tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, viêm tụy mạn, đái tháo đường mới xuất hiện ở tuổi lớn, tiền sử gia đình mắc ung thư tụy, cần khám chuyên khoa khi có các triệu chứng bất thường như đau âm ỉ vùng thượng vị lan ra sau lưng, sụt cân không rõ nguyên nhân, vàng da, vàng mắt hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài. Việc phát hiện bệnh sớm giúp tăng cơ hội điều trị và giảm nguy cơ xuất hiện các biến chứng nặng như tắc mật, viêm đường mật hoặc tắc tá tràng.

(*) Tên người bệnh đã được thay đổi