Ông Hùng (60 tuổi, TP.HCM), từng được phát hiện hẹp mạch vành khoảng 40% nhưng tự điều trị. Hai năm sau, mức độ hẹp mạch vành lên đến 95 % và mảng xơ vữa nguy cơ cao tại các vị trí nguy hiểm cần can thiệp đặt stent mạch vành phòng ngừa biến cố tim mạch nặng.

Khoảng ba tháng trước khi nhập viện, thỉnh thoảng ông Hùng cảm giác hụt hơi khi làm việc nhà hoặc leo thang bộ. Các triệu chứng giảm khi nghỉ nhưng không hết hoàn toàn. Ông đi khám sức khỏe tổng quát công nghệ cao chuyên sâu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Hưng – Q.7 cũ), để tìm nguyên nhân.

Bác sĩ chuyên khoa II Phạm Thị Thanh Tâm, Trưởng chuyên khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Hưng – Q.7 cũ) cho biết qua khai thác bệnh sử, ông Hùng từng được phát hiện bệnh mạch vành ở một cơ sở y tế khác, với mức hẹp khoảng 40% và được kê thuốc điều trị. Sau một thời gian dùng thuốc, ông tự ngừng điều trị và chuyển sang theo đuổi phương pháp thực dưỡng (chăm sóc sức khỏe và nuôi dưỡng cơ thể dựa trên thực phẩm tự nhiên, nguyên bản) với niềm tin kiểm soát bệnh bằng duy trì chế độ ăn uống, tập luyện.

Hai năm sau, ông Hùng xuất hiện mệt và khó thở, đi khám lại. Kết quả chụp cắt lớp vi tính mạch vành bằng hệ thống CT Somatom Force VB30 (Đức) cho thấy các tổn thương xơ vữa đã tiến triển ở nhiều vị trí, gây hẹp nghiêm trọng. Động mạch liên thất trước (LAD I) hẹp tới 80%-90%, động mạch mũ hẹp khoảng 60% và động mạch vành phải hẹp 40%-50%. Đặc biệt, các mảng xơ vữa có nguy cơ cao nứt vỡ, gây biến cố tim mạch. Theo bác sĩ Tâm, đây là bệnh mạch vành mạn với tổn thương nhiều nhánh, trong đó có vị trí hẹp mức độ nặng, nguy cơ nhồi máu cơ tim có thể xảy ra bất cứ lúc nào, ông Hùng được chuyển tới Trung tâm Tim mạch Can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) để can thiệp.

Bác sĩ chuyên khoa I Lê Minh Quân, Trung tâm Tim mạch Can thiệp, cho biết sau khi đánh giá, các bác sĩ quyết định can thiệp để khôi phục dòng máu nuôi tim. Qua đường động mạch ở cổ tay phải, êkíp can thiệp luồn dụng cụ đến vị trí tổn thương, lần lượt nong rộng lòng mạch bằng bóng. Hình ảnh chụp cắt lớp quang học trong lòng mạch (OCT) giúp bác sĩ đánh giá rõ mức độ xơ vữa, vôi hóa và lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Êkíp sau đó đặt một stent phủ thuốc dài 40 mm vào động mạch liên thất trước, đồng thời sử dụng bóng phủ thuốc xử lý nhánh chéo thứ nhất. Sau can thiệp, kết quả kiểm tra cho thấy stent áp sát thành mạch, mở rộng tốt, không có dấu hiệu tổn thương ở hai đầu stent. Dòng máu lưu thông qua động mạch vành đạt mức TIMI III, tức lưu thông bình thường.

Sau thủ thuật, bác sĩ chỉ định người bệnh tiếp tục dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu và thuốc kiểm soát mỡ máu. Sau 4 ngày điều trị và theo dõi, tình trạng người bệnh ổn định, các triệu chứng mệt, khó thở giảm. Ông được xuất viện, bác sĩ kê thêm các thuốc điều trị bệnh nền và được hẹn tái khám định kỳ.

Không nên dùng chế độ ăn thay thế điều trị bệnh mạch vành 

Bác sĩ Tâm cho biết chế độ ăn lành mạnh có vai trò quan trọng trong kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch. Các hướng dẫn điều trị bệnh mạch vành hiện nay khuyến nghị tăng thực phẩm giàu chất xơ, ngũ cốc nguyên hạt, rau củ; đồng thời hạn chế chất béo bão hòa, muối, đường và thực phẩm chế biến sẵn. Tuy nhiên, dinh dưỡng là một phần của chiến lược điều trị, không phải phương pháp thay thế thuốc ở người đã được chẩn đoán bệnh và có chỉ định điều trị.

Với trường hợp ông Hùng, không thể khẳng định việc ăn thực dưỡng là nguyên nhân trực tiếp khiến tình trạng hẹp mạch vành tiến triển từ mức khoảng 40% lên mức 95%. Bệnh xơ vữa động mạch diễn tiến theo thời gian và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như tuổi, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ khác.

Điều đáng lưu ý là trong khoảng thời gian này, người bệnh đã tự ngừng thuốc và không tái khám, dẫn tới các yếu tố nguy cơ không được điều chỉnh để đạt mục tiêu điều trị. Các hướng dẫn về bệnh mạch vành mạn đều nhấn mạnh việc theo dõi lâu dài, tuân thủ điều trị thuốc và chế độ dinh dưỡng, vận động.

“Ăn uống khoa học có thể hỗ trợ kiểm soát mỡ máu, huyết áp, cân nặng và cải thiện sức khỏe tim mạch, nhưng người đã mắc bệnh mạch vành không nên tự thay thế thuốc bằng chế độ ăn hoặc các phương pháp khác”, bác sĩ Tâm nhấn mạnh.

Bệnh mạch vành không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng cơn đau ngực điển hình. Một số người bệnh có thể chỉ thấy mệt, hụt hơi hoặc giảm khả năng gắng sức. Vì vậy, việc đánh giá bệnh cần dựa trên triệu chứng, các yếu tố nguy cơ và thăm khám, xét nghiệm phù hợp thay vì chỉ dựa vào cảm giác khỏe hay không đau ngực.

Sau đặt stent càng cần tuân thủ điều trị

Sau can thiệp mạch vành, bác sĩ Quân nhấn mạnh việc sử dụng thuốc theo đúng chỉ định đặc biệt quan trọng, đặc biệt ở một số người bệnh có dùng phối hợp các thuốc chống kết tập tiểu cầu.

“Không chế độ ăn nào có thể thay thế được thuốc điều trị bệnh mạch vành”, bác sĩ Quân cho biết. Bác sĩ nhấn mạnh thành quả của can thiệp mạch vành phụ thuộc lớn vào việc người bệnh có tuân thủ điều trị sau đó hay không, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc, giảm liều thuốc.

Bác sĩ Tâm khuyến cáo người bệnh đã được chẩn đoán bệnh mạch vành cần tái khám theo lịch để đánh giá các triệu chứng, mức độ kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết và các yếu tố nguy cơ khác, đồng thời điều chỉnh thuốc khi cần.

Lối sống lành mạnh vẫn là nền tảng trong kiểm soát bệnh tim mạch. Người bệnh nên duy trì chế độ ăn cân đối, tăng thực phẩm có lợi cho tim mạch, hạn chế chất béo bão hòa và muối, vận động phù hợp, duy trì cân nặng hợp lý, không hút thuốc và hạn chế rượu bia. Những thay đổi này cần được thực hiện song song với điều trị và theo dõi y khoa, thay vì sử dụng như phương án thay thế điều trị đã được bác sĩ chỉ định.

Theo bác sĩ Tâm, người trung niên, người có các yếu tố nguy cơ tim mạch nên kiểm tra sức khỏe định kỳ. Phát hiện sớm rối loạn lipid máu, tăng huyết áp, đường huyết bất thường và các yếu tố nguy cơ khác giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ, từ đó lựa chọn phương án theo dõi hoặc xét nghiệm chuyên sâu khi cần.

*Tên người bệnh đã được thay đổi