Cân nặng tăng nhanh, mặt tròn, bụng to, xuất hiện nhiều vết rạn da, chị Hiền (26 tuổi) đi khám bất ngờ phát hiện bị hội chứng cushing nội sinh do u tuyến thượng thận.

Vốn dĩ có tiền sử khỏe mạnh, không mắc bệnh mạn tính nhưng gần hai năm nay, chị Hiền tăng 25 kg, bụng to hẳn. Khuôn mặt từ góc cạnh trở nên tròn đầy, bụng, đùi, hông rạn da chằng chịt, kèm giảm tập trung, trí nhớ kém, cảm xúc không ổn định, dễ bị kích thích, nóng giận. Vừa tự ti về ngoại hình, vừa thấy kinh nguyệt đứt đoạn rồi dừng hẳn, chị Hiền đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ) khám.

Lúc này, chị Hiền nặng 90kg, béo phì độ 2, vòng bụng 108cm (mức an toàn là dưới 80cm). Nhận thấy người bệnh có BMI cao nhưng tay chân gầy nhỏ, lượng cơ thấp và yếu, cơ thể mất tương xứng mặt tròn và luôn ửng đỏ, hoạt động mau mệt mỏi, rậm lông, rối loạn kinh nguyệt, huyết áp cao – không giống với tăng cân, béo phì thông thường, bác sĩ CKI Võ Trần Nguyên Duy, khoa Nội tiết – Đái tháo đường nghi chị Hiền bị hội chứng cushing nên đã chỉ định làm các xét nghiệm chuyên sâu, kiểm tra chuyển hóa kỹ hơn.

Kết quả xét nghiệm máu người bệnh cho thấy nồng độ cortisol tăng cao, tiếp tục được chỉ định làm nghiệm pháp động nội tiết dexamethasone 1mg qua đêm. Kết quả cho thấy mức cortisol vượt quá 50 mcg/dL (mức bình thường từ 6 – 23 mcg/dL), dấu hiệu người bệnh bị hội chứng cushing nội sinh nghi do u tuyến thượng thận.

Cortisol là hormone steroid thiết yếu do vỏ tuyến thượng thận sản xuất, có vai trò là “hormone chống stress”, kiểm soát huyết áp, đường huyết, quá trình trao đổi chất và phản ứng viêm. Nghiệm pháp ức chế bằng dexamethasone liều thấp qua đêm là xét nghiệm sàng lọc dùng để chẩn đoán hoặc loại trừ hội chứng cushing, đánh giá tình trạng tiết cortisol của tuyến thượng thận. Sau khi làm tất cả xét nghiệm trong chẩn đoán về hội chứng cushing, người bệnh được chụp MRI.

Hình ảnh chụp MRI tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cho thấy chị Hiền có khối u tuyến thượng thận phải, kích thước 31mm×23mm×23mm. Khối u này tự tiết cortisol, ức chế sản xuất ACTH từ tuyến yên là nguyên nhân gây ra hội chứng cushing.

“Đây là nguyên nhân chính gây béo phì, rạn da, giảm trí nhớ, mất cân bằng cảm xúc ở người bệnh”, bác sĩ Duy nói. Trung bình cứ 1 triệu người sẽ có 70 trường hợp mắc hội chứng này, phổ biến ở phụ nữ từ 25 – 40 tuổi.

Đây là chứng bệnh ít gặp, chẩn đoán nguyên nhân gây bệnh đôi khi rất khó khăn. Nếu phát hiện ở giai đoạn muộn, người bệnh có thể bị nhiều biến chứng nguy hiểm, như nhiễm trùng, tăng đường huyết, tăng huyết áp, rối loạn điện giải, loãng xương, dễ bị gãy xương, viêm loét dạ dày…

Người bệnh được chỉ định phẫu thuật cắt bỏ khối u, kết quả sinh thiết cho thấy u lành tính, tiếp tục điều trị nội tiết và giảm cân.

Cùng sự hỗ trợ của thuốc giảm thèm ăn, nhanh no và vận động 30 phút mỗi ngày, chế độ dinh dưỡng của chị Hiền được lưu ý các loại đạm dễ tiêu từ cá, thịt nạc lợn, thịt gia cầm bỏ da, trứng, sữa tách béo, các loại đậu, đặc biệt ăn nhiều cá (3-4 lần/tuần) giúp kháng viêm và hỗ trợ hệ tim mạch vì u tuyến thượng thận thường gây rối loạn huyết động và nhịp tim. Bổ sung nhiều rau xanh, trái cây, ưu tiên rau có lá. Hạn chế đồ ăn nhanh, thực phẩm chiên rán, mì tôm, gà rán, khoai tây chiên, các loại bánh ngọt, nội tạng động vật, mỡ động vật. Không nên sử dụng các chất kích thích, rượu bia, thuốc lá, giảm bớt muối khi chế biến.

Sau 2 tháng, cân nặng của chị Hiền đã giảm xuống 79kg, vòng bụng giảm 23cm từ 108cm còn 85cm, kinh nguyệt có đều trở lại, tình trạng tâm lý, cảm xúc cũng ổn định hơn. Các dấu hiệu của hội chứng cushing như rậm lông, mặt to, bụng to, rạn da giảm hẳn, người bệnh tiếp tục theo dõi nội tiết và xuống cân nặng mục tiêu còn 70kg.