Đau âm ỉ hông lưng nhiều năm, Thùy, 19 tuổi, được bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM phát hiện hàng loạt polyp bịt kín khúc nối bể thận – niệu quản gây tắc nghẽn, thận ứ nước.

Bà Minh (mẹ của Thùy) cho biết, những cơn đau tương tự đã xuất hiện từ khi Thùy khoảng 6-7 tuổi, nhiều lần phải nhập viện cấp cứu trong đêm. Gia đình từng đưa Thùy đi khám nhiều nơi nhưng chưa được điều trị triệt để. “Bác sĩ nói với chúng tôi rằng khi lớn lên có thể tình trạng sẽ tự hết”, mẹ Thùy kể.

Một tháng trước, cơn đau xuất hiện dữ dội hơn, Thùy được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám. BS.CKI Phạm Thế Anh, khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, cho biết siêu âm ghi nhận thận trái của Thùy ứ nước độ 2. Kết quả nội soi phát hiện tại vùng khúc nối bể thận – niệu quản có rất nhiều tổn thương dạng polyp mọc trong lòng niệu quản, gần như che lấp lòng ống. Sinh thiết cho thấy tổn thương lành tính, bác sĩ chẩn đoán polyp xơ biểu mô niệu quản – một tổn thương ít gặp gây tắc nghẽn đường tiết niệu, chỉ chiếm 2-6% tổng số các khối u niệu quản.

Theo bác sĩ Thế Anh, polyp xơ biểu mô niệu quản là dạng tổn thương lành tính xuất phát từ mô trung mô, thường phát triển vào lòng niệu quản, chủ yếu ở đoạn 1/3 trên. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào vị trí, kích thước, số lượng polyp cũng như mức độ tắc nghẽn. Bệnh thường được phát hiện ở người trẻ từ độ tuổi 20-40, một số ít trường hợp xác định ở trẻ em. Khi polyp lớn dần cản trở dòng nước tiểu, có thể gây tắc nghẽn khiến thận ứ nước.

“Đây là nguyên nhân ít gặp gây tắc nghẽn khúc nối bể thận – niệu quản, đặc biệt ở người trẻ”, bác sĩ Thế Anh nói. Do người bệnh còn trẻ, mục tiêu cuộc mổ không chỉ nhằm loại bỏ polyp mà còn phải bảo tồn chức năng thận. Do đó, êkíp quyết định phẫu thuật nội soi cắt đoạn niệu quản chứa polyp, sau đó tạo hình lại niệu quản nhằm tái lập đường dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang. So với mổ mở truyền thống, phẫu thuật nội soi giúp bác sĩ tiếp cận niệu quản qua những đường rạch nhỏ thay vì phải tạo một đường mổ lớn ở vùng bụng hoặc hông lưng, hạn chế tổn thương mô và giảm kích thước vết mổ, người bệnh ít đau hơn, hồi phục nhanh và sẹo nhỏ, đảm bảo thẩm mỹ.

Các bác sĩ tiếp cận niệu quản qua đường nội soi sau phúc mạc. Trong khoang giải phẫu hẹp, dù không gian thao tác hạn chế, bác sĩ khéo léo luồn lách dụng cụ, cẩn trọng bóc tách từng lớp mô để bộc lộ niệu quản và bảo tồn tối đa các cấu trúc lân cận. Khi xác định đúng vị trí tổn thương, bác sĩ Thế Anh mở niệu quản. Bên trong lòng ống, hàng loạt polyp nhô lên, kéo dài 6 cm, tương ứng với hình ảnh ghi nhận trước mổ. Êkíp lần lượt cắt toàn bộ phần polyp tại khúc nối, đồng thời cắt bỏ đoạn niệu quản bị tổn thương. Sau đó, các bác sĩ tạo hình lại niệu quản, tái lập đường dẫn nước tiểu từ bể thận xuống niệu quản.

“Vị trí tổn thương nằm sâu, lòng niệu quản hẹp, thao tác nội soi trong khoang sau phúc mạc khá khó khăn. Tuy nhiên, đây là phương pháp ít xâm lấn, giúp chúng tôi tiếp cận trực tiếp vùng tổn thương và xử lý triệt để đoạn niệu quản bị ảnh hưởng, bảo tồn chức năng thận cho người bệnh”, bác sĩ Thế Anh nói.

Bác sĩ Thế Anh cho biết, polyp niệu quản có thể gây tắc nghẽn một phần niệu quản, khiến triệu chứng xuất hiện từng đợt. Khi dòng nước tiểu vẫn có thể thoát qua một phần, người bệnh thường đau hông lưng từng cơn và không có triệu chứng liên tục.

Theo thời gian, tình trạng tắc nghẽn kéo dài có thể dẫn đến giãn đài bể thận và ứ nước thận. Một số trường hợp được phát hiện tình cờ qua siêu âm hoặc khám sức khỏe khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Trường hợp của Thùy, nhờ phát hiện thận ứ nước sớm khi còn trẻ giúp can thiệp kịp thời trước khi thận tiếp tục giãn, nhu mô thận mỏng dần và chức năng thận suy giảm nghiêm trọng.

Hiện, nguyên nhân gây bệnh vẫn chưa có nghiên cứu rõ ràng, nhưng yếu tố nguy cơ đến từ chấn thương, tiếp xúc với chất gây ung thư, rối loạn nội tiết, hoặc rối loạn bẩm sinh. Các dấu hiệu bệnh thường gặp có thể gồm tiểu máu, đau lưng, nhiễm khuẩn đường tiết niệu, bí tiểu kéo dài… Khi tổn thương còn khu trú tại chỗ, phẫu thuật nội soi bảo tồn niệu quản và thận được ưu tiên thay vì cắt bỏ toàn bộ thận – niệu quản. Sau phẫu thuật, người bệnh cần tái khám theo hẹn để đánh giá lại tình trạng niệu quản và chức năng thận.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.