HÀ NỘI – Chị My, 33 tuổi, từng sinh con tự nhiên song ba năm gần đây mong thêm con bất thành vì hội chứng tiền đình âm hộ khiến chị né tránh quan hệ với chồng do đau.

BS.CKI Lê Đức Thắng, Trung tâm Hỗ trợ Sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội (IVF Tâm Anh), cho biết hội chứng tiền đình âm hộ (vestibulodynia) gây đau mạn tính, khu trú tại vùng tiền đình (khu vực niêm mạc xung quanh cửa âm đạo). Cơn đau thường xuất hiện khi có va chạm như quan hệ tình dục, đặt tampon hoặc thăm khám phụ khoa. Bệnh ảnh hưởng nhiều đến đời sống tình dục, tâm lý và chất lượng sống, song nhiều người né tránh, ngại thăm khám.

Trường hợp của chị My, khi đến khám IVF Tâm Anh Hà Nội thăm khám đã sinh con tự nhiên từ 7 năm trước, 3 năm nay mong có thêm con. Bác sĩ Thắng nhận thấy chị có biểu hiện căng thẳng bất thường, trán rịn mồ hôi, nét mặt sợ hãi và phản xạ cố gồng khép chân khi khám phụ khoa. Người bệnh chia sẻ mỗi lần quan hệ tình dục cảm thấy đau rát, châm chích dữ dội tại “vùng kín”, nhiều lần phải ngưng giữa chừng.

Chị My cho biết trước đây không gặp tình trạng này, sinh thường con đầu cũng dễ dàng. Song sau khi sinh con, chị bị viêm nhiễm “vùng kín” tái lại nhiều lần. Khoảng 3 năm trở lại đây bắt đầu xuất hiện cảm giác đau đớn mỗi khi có tiếp xúc, nỗi sợ đau khiến chị dần sợ hãi, né tránh chuyện chăn gối. Hai vợ chồng chỉ quan hệ thưa thớt (1 lần/tháng) và cố gắng “canh” đúng ngày rụng trứng với hy vọng sớm có thai. Càng áp lực mong con, mỗi cuộc yêu càng trở thành gánh nặng do vợ thì sợ đau, chồng lại dè dặt vì lo làm tổn thương vợ.

Sau khi thăm khám chuyên sâu và thực hiện các nghiệm pháp kiểm tra, bác sĩ Thắng xác định chị My mắc hội chứng tiền đình âm hộ. Đây là một tình trạng y khoa thực sự, không phải bệnh lây truyền qua đường tình dục, cũng không phải do người bệnh “tưởng tượng” hay quá nhạy cảm. Hiện y học chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất của hội chứng này, nhưng bệnh có liên quan đến tăng nhạy cảm của các dây thần kinh tại vùng âm hộ; tình trạng viêm nhiễm hoặc kích ứng tái diễn nhiều lần; co thắt cơ sàn chậu quá mức; thay đổi nội tiết tố hoặc yếu tố tâm lý (căng thẳng, ký ức đau đớn từ những lần quan hệ trước).

Về bản chất, hội chứng này không trực tiếp làm tổn thương buồng trứng, tử cung hay vòi trứng, cũng như không làm giảm chất lượng trứng hay tinh trùng. Tuy nhiên, bệnh gây ra “vòng lặp tâm lý tiêu cực” do đau kéo dài có thể làm giảm tần suất quan hệ khiến vợ chồng bỏ lỡ thời điểm dễ thụ thai.

Để điều trị cho chị My, bác sĩ Thắng hướng dẫn chị dùng thuốc gây tê bôi tại chỗ trước quan hệ để giảm cảm giác đau rát, kết hợp chăm sóc vùng kín đúng cách. Đồng thời, chị được bác sĩ ThS.BS Phạm Văn Dương, Phòng khám Tâm lý – Tâm thần tư vấn và điều trị tâm lý nhằm cởi bỏ áp lực tinh thần, hiểu đây là một tình trạng y khoa có thể điều trị, không phải lỗi của bản thân. Hai vợ chồng được khuyên thả lỏng, không đặt áp lực “phải thụ thai” mỗi khi gần gũi, bắt đầu nhịp nhàng và lắng nghe cơ thể, dừng lại ngay nếu cảm thấy đau. Sau 1 năm kiên trì điều trị, cảm giác đau của chị My giảm dần, tâm lý bớt căng thẳng, đời sống vợ chồng cải thiện. Chị mang thai tự nhiên.

Bác sĩ Thắng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, cho biết các bệnh lý đau âm hộ mạn tính bao gồm đau tiền đình âm hộ ảnh hưởng khoảng 6-8% phụ nữ tại một thời điểm và có thể lên tới 25% phụ nữ trong suốt cuộc đời. Song, nhiều người không đi khám mà âm thầm chịu đựng vì tâm lý e ngại.

Phụ nữ nên chủ động đi khám sản phụ khoa nếu cảm thấy đau rát, châm chích vùng âm hộ lặp lại, đau khi tiếp xúc trực tiếp, nhất là khi tình trạng này ảnh hưởng đời sống vợ chồng hoặc kế hoạch sinh con. Tùy vào từng trường hợp, bác sĩ sẽ cá thể hóa phác đồ điều trị: kết hợp thuốc bôi giảm đau, điều trị viêm nhiễm, vật lý trị liệu cơ sàn chậu, tư vấn tâm lý, hoặc can thiệp phẫu thuật khi cần thiết.

Các cặp vợ chồng mong con một năm chưa có thai (hoặc 6 tháng nếu người vợ trên 35 tuổi), hãy đến cơ sở y tế chuyên khoa để kiểm tra. Bên cạnh việc đánh giá buồng trứng, vòi trứng, tử cung và tinh trùng, các yếu tố như đau khi quan hệ và sức khỏe tâm lý cũng cần được thăm khám toàn diện để tìm ra giải pháp tối ưu nhất.

*Tên người bệnh đã được thay đổi