Hai năm chống chọi bệnh tự miễn hiếm gặp, chị Huê (38 tuổi, Đồng Nai) liên tục đối mặt những đợt tổn thương da, phổi và tế bào máu do chính hệ miễn dịch trong cơ thể “quay lưng” tấn công đến suy kiệt.

Chị Huê được chẩn đoán mắc bệnh tự miễn mạn tính viêm da cơ kháng thể kháng MDA5. Các nghiên cứu ghi nhận kháng thể kháng MDA5 hiện diện ở khoảng 10%-30% bệnh nhân viêm da cơ và liên quan chặt chẽ với nguy cơ viêm phổi kẽ tiến triển nhanh. Tình trạng này xảy ra khi hệ miễn dịch rối loạn, thay vì bảo vệ cơ thể, hệ miễn dịch lại nhận nhầm chính các mô và cơ quan khỏe mạnh là mục tiêu cần tấn công.

Không chỉ tấn công da, hệ miễn dịch còn ăn mòn đồng thời nhiều cơ quan trong cơ thể, như tổn thương mạch máu nhỏ, hội chứng Raynaud và đặc biệt là bệnh phổi kẽ – yếu tố ảnh hưởng lớn đến tiên lượng. Ở một số trường hợp, người bệnh có thể xuất hiện các bất thường huyết học như thiếu máu hoặc tan máu tự miễn.

Trước khi đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Hưng – quận 7 cũ), chị Huê điều trị nhiều nơi nhưng không cải thiện, chị kiệt quệ cả thể chất và tinh thần sau thời gian dài chống chọi với bệnh tật. Hai cánh tay người phụ nữ chi chít các vết trợt loét mới đang chảy dịch, vết cũ thâm tím hoặc đóng mài. Chị nặng chưa đầy 40kg, mất sức lao động, ăn kém, buồn nôn, da xanh xao, muốn từ bỏ điều trị.

“Nghiêm trọng hơn, hệ miễn dịch nhận nhầm các tế bào hồng cầu khỏe mạnh thành tác nhân gây bệnh và kích hoạt quá trình phá hủy hồng cầu gây tan máu”, PGS.TS.BS Hoàng Thị Lâm, Trưởng khoa Miễn dịch Lâm sàng nói.

Hồng cầu có vai trò vận chuyển oxy đến các cơ quan. Khi số lượng hồng cầu bị suy giảm do tan máu tự miễn, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng thiếu máu kéo dài, mệt mỏi, suy nhược, giảm khả năng hồi phục và sức đề kháng.

Bác sĩ chỉ định thực hiện thêm các đánh giá chuyên sâu, phát hiện thêm tình trạng viêm phổi kẽ – biến chứng ảnh hưởng lớn đến tiên lượng sống của người bệnh. Với viêm phổi kẽ, phản ứng viêm xảy ra tại mô kẽ của phổi – nơi đảm nhận vai trò trao đổi oxy. Tình trạng viêm kéo dài dẫn đến xơ hóa mô phổi, làm giảm khả năng hấp thu oxy của cơ thể. Nếu không được kiểm soát kịp thời, có thể suy hô hấp.

Bên cạnh sự tấn công nhầm của hệ miễn dịch lên đa cơ quan, sự hoạt hóa miễn dịch bất thường gây tổn thương nhiều cơ quan, trong đó viêm phổi kẽ làm giảm khả năng trao đổi oxy, còn tình trạng thiếu máu do tan máu tự miễn khiến cơ thể thêm suy nhược, góp phần làm chị Huê ngày càng kiệt sức.

PGS Lâm xây dựng lại phác đồ theo hướng kiểm soát toàn diện rối loạn miễn dịch thay vì chỉ xử lý từng biến chứng riêng lẻ. Thách thức lớn nhất không nằm ở các tổn thương ngoài da mà ở việc hệ miễn dịch đang đồng thời tấn công nhiều cơ quan quan trọng như phổi, mạch máu và các tế bào máu. Nếu kiểm soát không hiệu quả, tình trạng viêm phổi kẽ có thể tiếp tục tiến triển, tổn thương vi mạch lan rộng và quá trình tan máu vẫn kéo dài, khiến người bệnh ngày càng suy kiệt. Ngược lại, việc tăng cường ức chế miễn dịch quá mức cũng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng ở người bệnh vốn đã thiếu máu, dinh dưỡng kém và sức đề kháng suy giảm.

Những ngày đầu được xem là giai đoạn quyết định của quá trình điều trị. Bác sĩ liên tục theo dõi các chỉ số viêm, huyết học và chức năng hô hấp để đánh giá mức độ đáp ứng, đồng thời kịp thời điều chỉnh chiến lược kiểm soát miễn dịch khi cần thiết.

Ngoài sử dụng corticoid đơn thuần, chị Huê được phối hợp nhiều thuốc ức chế miễn dịch nhằm kiểm soát phản ứng tự miễn và ngăn hệ miễn dịch tiếp tục “phản bội”.

Nhờ được can thiệp đúng thời điểm và theo dõi sát, sau khoảng 2 tuần điều trị, các chỉ số viêm bắt đầu cải thiện, tình trạng đau khớp giảm dần. Chị ăn uống tốt hơn, các cơn đau khớp giảm rõ rệt, những vùng da loét cũ không còn lan rộng và bắt đầu khô dần, không xuất hiện tổn thương mới.

“Lần đầu tiên sau nhiều năm, tôi mới có thêm niềm tin để tiếp tục điều trị, tiếp tục sống”, chị Huê chia sẻ.

Theo PGS Lâm, các bệnh tự miễn thường diễn tiến mạn tính và có thể gây tổn thương nhiều cơ quan cùng lúc. Quá trình điều trị là hành trình lâu dài, đòi hỏi người bệnh kiên trì tuân thủ phác đồ, tái khám định kỳ và duy trì tinh thần tích cực. Bên cạnh điều trị y khoa, sự đồng hành của gia đình cũng đóng vai trò quan trọng giúp người bệnh vượt qua giai đoạn khó khăn và nâng cao chất lượng sống.

*Tên nhân vật đã được thay đổi