Phương, 16 tuổi, bị đứt cùng lúc ba dây chằng do ngã xe điện, vừa được phẫu thuật tái tạo bằng gân tự thân và chỉ nhân tạo siêu bền.

BSNT.BS.CKI Nguyễn Đại Dương, chuyên khoa Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết đánh giá lâm sàng kết hợp chụp cộng hưởng từ (MRI) xác định Phương bị tổn thương đa dây chằng phức tạp, bao gồm đứt hoàn toàn dây chằng chéo trước (ACL), dây chằng bên trong và dây chằng chè đùi trong (MPFL). Tình trạng này khiến khớp gối của Phương mất vững theo nhiều hướng, chức năng vận động không thể đảm bảo nếu không được điều trị kịp thời.

Trước đó, trên đường đi học về, Phương bị ngã khi đang đi xe điện. Theo phản xạ tự nhiên, Phương chống một chân xuống mặt đường, trong khi phần thân trên và xương đùi bị xoay nghiêng sang bên theo hướng xe đổ, khiến đầu gối bị vặn xoắn đột ngột. Đồng thời, đầu gối còn chịu sự va chạm mạnh với thân xe và mặt đường. “Tác động mạnh đã khiến dây chằng của Phương bị căng quá mức và đứt rách”, bác sĩ Dương cho biết.

Phương được chỉ định phẫu thuật tái tạo tất cả dây chằng bị tổn thương trong cùng một ca mổ, tạo điều kiện tập phục hồi chức năng sớm. Tuy nhiên, do mô mềm xung quanh khớp gối Phương vẫn còn sưng nhiều, nếu phẫu thuật ngay dễ làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, cản trở tầm nhìn của bác sĩ… Do đó, bác sĩ dời ca phẫu thuật hai tuần, trong thời gian này, Phương được dùng thuốc giảm đau, giảm phù nề để ổn định mô mềm, đồng thời tập gồng cơ để tránh teo cơ, gập duỗi gối nhẹ nhàng để tránh cứng khớp.

Sau hai tuần, ca mổ được thực hiện bằng kỹ thuật phẫu thuật nội soi ít xâm lấn, ít mất máu. Bác sĩ tiến hành rạch các đường nhỏ khoảng 1-2 cm trên da, sau đó đưa dụng cụ nội soi vào. Những dụng cụ này giúp bác sĩ quan sát trực tiếp tình trạng tổn thương và thực hiện tất cả các thao tác phẫu thuật bên trong khớp gối.

Dây chằng chéo trước được tái tạo bằng kỹ thuật lấy gân tự thân thay thế. Bác sĩ lấy gân chân ngỗng (Hamstring) nằm ở mặt trong đầu gối và xử lý thành dây chằng. Đồng thời giữ lại gốc dây chằng cũ để kích thích quá trình lành sinh học. Phương pháp này bảo tồn mạch máu nuôi và các thụ thể thần kinh còn sót lại trong gốc dây chằng. Nhờ đó, sau phẫu thuật, mảnh ghép gân phục hồi sớm hơn và nhanh chóng “dây chằng hóa” trở thành một phần của dây chằng tự nhiên.

Dây chằng bên trong của Phương được khâu lại bằng neo chỉ siêu bền, tái lập sự vững chắc của khớp gối theo chiều trong ngoài và giúp dây chằng bám chắc vào xương trong quá trình phục hồi. Trong khi đó, dây chằng chè đùi trong được tái tạo bằng một phần gân tứ đầu nông, khôi phục lại cấu trúc giải phẫu tự nhiên, giúp giữ xương bánh chè ổn định khi gập duỗi gối. Song song đó, những tổn thương ở sụn chêm cũng được xử lý và khâu lại.

Ngày thứ 2 sau mổ, Phương có thể gập duỗi chân, tự đi lại với nạng và chuẩn bị xuất viện. Tái khám sau 6 tuần, người bệnh gập gối hơn 90 độ, trong khi trước mổ, chỉ gập được khoảng 30 độ. Bác sĩ Dương tiên lượng sau 3-6 tháng, Phương có thể khôi phục sinh hoạt lại như bình thường, tầm vận động đạt mức tối đa.

Bác sĩ cho biết thêm, đứt hoặc rách dây chằng là chấn thương khá phổ biến, xảy ra khi khớp bị tác động một lực quá lớn như chấn thương thể thao, ngã từ trên cao xuống hoặc tai nạn giao thông. Tùy trường hợp, đa số người bệnh vẫn có thể đi lại sau khi chấn thương. Tuy nhiên, nếu không điều trị, theo thời gian khớp sẽ mất dần sự ổn định, dẫn đến thoái hóa sụn, cuối cùng là thoái hóa khớp. Do đó, người bệnh nên đi khám nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường, cảnh báo đứt dây chằng như: phát ra tiếng nổ nhỏ ở khớp khi xảy ra chấn thương; bầm tím, sưng và đau khớp; co thắt cơ; khớp lõm xuống; khả năng vận động suy giảm…

Điều trị tổn thương dây chằng có thể bằng nội khoa, tập vật lý trị liệu hoặc phẫu thuật. Tùy thuộc phụ thuộc vào tình trạng chấn thương, độ tuổi, nhu cầu vận động và khả năng tài chính của người bệnh, bác sĩ có thể tái tạo dây chằng bằng gân tự thân hoặc nhân tạo. Với gân tự thân, khả năng tương thích sinh học và tái cấu trúc rất cao, gân hòa nhập tự nhiên vào xương, độ bền vững lâu dài theo năm tháng, tuy nhiên người bệnh sẽ phục hồi chậm hơn. Trong khi đó, dây chằng nhân tạo giúp người bệnh ít đau, phục hồi nhanh nhưng ở một tỷ lệ rất nhỏ, có nguy cơ phản ứng với vật liệu.