Hệ miễn dịch là tuyến phòng thủ đầu tiên của cơ thể giúp chống lại những tác nhân gây bệnh như vi-rút, vi khuẩn, vi nấm… khi chúng xâm nhập vào cơ thể. Hệ thống miễn dịch giúp bảo vệ bạn khỏi bị mắc bệnh và thúc đẩy quá trình chữa lành các vết thương. Để tăng cường hệ miễn dịch ở người có rất nhiều cách, tiêm vắc xin là một trong những cách hiệu quả nhất song hành với việc ăn thực phẩm bổ dưỡng, tập thể dục và ngủ đủ giấc.
Hệ miễn dịch (tiếng Anh: immune system) là mạng lưới lớn gồm các cơ quan, tế bào bạch cầu, protein. Tất cả những thành phần trong hệ miễn dịch phối hợp với nhau để bảo vệ bạn khỏi các tác nhân gây bệnh từ môi trường xung quanh (các loại virus, vi khuẩn, các loại nấm hay ký sinh trùng). Hệ thống miễn dịch cũng giúp cơ thể của bạn chữa lành vết thương do nhiễm trùng và các chấn thương gây ra. (1)
Các tế bào bạch cầu là một trong những tế bào quan trọng của hệ thống miễn dịch. Chúng được tạo ra trong tủy xương và là một phần của hệ bạch huyết. Các tế bào bạch cầu di chuyển qua máu và mô khắp cơ thể bạn, tìm kiếm và bảo vệ bạn khỏi những “kẻ xâm lược bên ngoài” như vi khuẩn, vi rút, ký sinh trùng hoặc nấm.
Khi cơ thể cảm nhận được các chất xâm nhập từ bên ngoài (gọi là kháng nguyên), hệ miễn dịch sẽ được kích hoạt để nhận biết kháng nguyên và loại bỏ chúng. (3)
Tế bào lympho B được kích hoạt để tạo ra kháng thể (hay còn gọi là globulin miễn dịch). Những protein này gắn với các kháng nguyên cụ thể. Sau khi kháng thể được tạo ra, chúng thường tồn tại trong cơ thể bạn để phòng trường hợp các tác nhân gây bệnh xâm nhập vào cơ thể một lần nữa. Đó là lý do tại sao người mắc một căn bệnh nào đó, chẳng hạn như thủy đậu, thường sẽ không bị lại bệnh đó.
Đây cũng là cách tiêm vắc xin giúp ngăn ngừa bệnh truyền nhiễm. Tiêm chủng sẽ đưa vào cơ thể một kháng nguyên đã được giảm độc lực, đó là vi-rút, vi khuẩn đã bị làm cho chết hoặc yếu đi. Nhưng lượng kháng nguyên đó đủ để cho phép cơ thể tạo ra các kháng thể bảo vệ con người khỏi sự tấn công của tác nhân gây bệnh trong tương lai.
Mặc dù các kháng thể có thể nhận ra kháng nguyên và gắn với nó nhưng chúng không thể tiêu diệt kháng nguyên nếu không có sự trợ giúp. Đó là công việc của tế bào T. Các tế bào T tiêu diệt các kháng nguyên có kháng thể gắn vào hoặc tế bào bị nhiễm bệnh hay bị thay đổi bằng cách nào đó. Tế bào T cũng giúp truyền tín hiệu cho các tế bào khác (như tế bào thực bào) thực hiện công việc của chúng.
Kháng thể cũng có thể:
Những tế bào chuyên biệt và các bộ phận của hệ thống miễn dịch giúp bảo vệ cơ thể và chống lại bệnh tật. Sự bảo vệ này được gọi là khả năng miễn dịch của cơ thể.
Xem thêm: Sức đề kháng là gì? Tầm quan trọng của đề kháng chống lại bệnh tật.
Hệ miễn dịch có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể bạn khỏi các chất có hại (vi khuẩn, virus, nấm) và khỏi những thay đổi của tế bào có nguy cơ khiến bạn bị bệnh. (5)
Tác dụng của hệ miễn dịch chính là giúp bạn phòng chống các bệnh truyền nhiễm bằng cách nhận biết các tác nhân gây bệnh cụ thể khi chúng xâm nhập vào cơ thể và tạo ra kháng thể đặc hiệu để chống lại bệnh đó. Sau lần tiếp xúc đầu tiên với tác nhân gây bệnh, hệ thống miễn dịch của bạn sẽ ghi nhớ và chống lại những kẻ xâm nhập trong tương lai. Hệ miễn dịch của bạn cũng sẽ thay đổi trong suốt cuộc đời. Nên thăm khám định kỳ tại bệnh viện để kiểm tra kháng thể, duy trì tiêm chủng đầy đủ sẽ bảo vệ bạn khỏi các bệnh có hại.
Bất kỳ ai sinh ra cũng có miễn dịch bẩm sinh, song hệ miễn dịch sẽ cải thiện dần theo thời gian. Khi trẻ em thường xuyên tiếp xúc với các mầm bệnh, hệ thống miễn dịch sẽ tạo ra một “ngân hàng” các kháng thể trong lần đầu tiên tiếp xúc và hình thành khả năng chống lại chúng trong tương lai. Việc tiêm chủng nhằm đưa những mầm bệnh đã chết hoặc làm cho yếu đi vào trong cơ thể nhằm tạo điều kiện cho hệ miễn dịch tạo ra kháng thể và ngăn chặn bệnh tấn công.
Các bộ phận chính trên cơ thể tạo nên hệ miễn dịch bao gồm: (2)
Miễn dịch bẩm sinh là hệ miễn dịch tự nhiên mà mỗi người sinh ra đã có. Ví dụ, da đóng vai trò như một hàng rào ngăn chặn vi trùng xâm nhập vào cơ thể. Hệ thống miễn dịch bẩm sinh này nhận ra được những kẻ xâm nhập từ môi trường bên ngoài và khi nào chúng là tác nhân gây nguy hiểm. (4)
Miễn dịch chủ động là loại miễn dịch phát triển trong suốt cuộc đời của mỗi người. Bạn sẽ phát triển khả năng miễn dịch chủ động khi tiếp xúc với mầm gây bệnh hoặc khi được tiêm vắc xin.
Miễn dịch thụ động là loại miễn dịch “mượn” từ nguồn khác và tồn tại trong thời gian ngắn. Ví dụ, kháng thể trong sữa mẹ giúp trẻ có khả năng miễn dịch thụ động đối với các bệnh mà người mẹ đã tiếp xúc.
Xem thêm: Các loại miễn dịch trong cơ thể: Vai trò và cơ chế hoạt động
Suy giảm miễn dịch nguyên phát là bệnh di truyền ngăn cản hệ thống miễn dịch của bạn hoạt động bình thường, gây những đợt nhiễm trùng tái phát thường xuyên hoặc khó điều trị. Bệnh còn khiến cơ thể bạn nhạy cảm với vi trùng và dễ mắc phải các bệnh truyền nhiễm.
Bệnh tự miễn xảy ra khi bộ máy miễn dịch mất khả năng phân biệt các kháng nguyên bên ngoài và tự kháng nguyên. Điều này có nghĩa là hệ miễn dịch tấn công nhầm vào các tế bào khỏe mạnh của chính nó. Một số ví dụ về bệnh tự miễn phổ biến bao gồm lupus và viêm khớp dạng thấp.
Đáp ứng quá mẫn còn được gọi là quá mẫn, phản ứng quá mẫn, không dung nạp. Đây là một tình trạng sinh lý bất thường trong đó phản ứng miễn dịch bất lợi đối với kháng nguyên (một số ví dụ bao gồm: dị ứng, sốc phản vệ và phản ứng tự miễn).
Viêm khớp tự phát thiếu niên là các bệnh thấp khớp xảy ra ở lứa tuổi trẻ em và trẻ vị thành niên, đây là một dạng bệnh tự miễn do hệ thống miễn dịch của cơ thể tự phá hủy các tế bào khỏe mạnh bên trong. Bệnh được chẩn đoán khi người bệnh mắc một hoặc một số triệu chứng viêm khớp kéo dài tối thiểu 6 tuần.
Dị ứng là phản ứng của cơ thể bạn đối với một chất lạ và chất này thường vô hại với cơ thể. Hệ thống miễn dịch của bạn phản ứng thái quá với sự hiện diện của chất đó, dẫn đến các triệu chứng từ nhẹ đến nặng. (6)
Để cải thiện hệ miễn dịch và nâng cao sức khỏe thể chất, bạn hãy thực hiện một số nguyên tắc chung sau đây:
Trả lời: Ở trẻ em, hệ miễn dịch còn non nớt, chủ yếu dựa vào miễn dịch bẩm sinh và kháng thể truyền từ mẹ. Trong khi đó, người trưởng thành có hệ thống miễn dịch hoàn thiện hơn, nhờ quá trình ghi nhớ sau nhiều lần tiếp xúc với mầm bệnh.
Trả lời: Stress kéo dài làm tăng cortisol, ức chế phản ứng bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Thiếu ngủ cũng làm giảm sản xuất tế bào miễn dịch, khiến hệ miễn dịch suy yếu và dễ mắc bệnh hơn.
Trả lời: Có, đây là cơ chế của các bệnh tự miễn khi cơ thể nhận diện nhầm tế bào khỏe mạnh là “kẻ lạ”. Khi đó, hệ miễn dịch tạo phản ứng viêm và gây tổn thương chính các mô của cơ thể.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hệ miễn dịch là lá chắn thầm lặng giúp cơ thể nhận diện và loại bỏ tác nhân gây hại mỗi ngày. Không chỉ bảo vệ, cơ chế này còn hỗ trợ phục hồi tổn thương và duy trì trạng thái cân bằng bên trong. Việc chăm sóc đúng cách thông qua dinh dưỡng, tiêm phòng và lối sống khoa học sẽ giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn.
