Đau mạn tính không đơn thuần là một triệu chứng kéo dài. Khi cơn đau trở thành một phần của cuộc sống, người bệnh có thể suy giảm khả năng vận động, giấc ngủ, sức khỏe tinh thần, công việc và các mối quan hệ xã hội. Quản lý đau vì vậy cần xác định đúng cơ chế, đánh giá toàn diện và phối hợp nhiều chuyên khoa để giúp người bệnh trở lại cuộc sống bình thường, thay vì chỉ tập trung vào thuốc hay thủ thuật đơn lẻ.
Thông tin trên được các chuyên gia trong nước và quốc tế chia sẻ tại hội thảo khoa học “Quản lý đau mạn tính – Từ cơ chế đến điều trị đa mô thức”, do Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tổ chức ngày 16/08/2026.
Hội thảo quy tụ các chuyên gia trong nước và quốc tế cùng trao đổi về những tiến bộ trong y học đau, từ nhận diện cơ chế, đánh giá người bệnh đến các chiến lược điều trị dựa trên bằng chứng và kỹ thuật can thiệp hiện đại.
PGS.TS.BS Trần Quang Bính, Giám đốc chuyên môn Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết đau là triệu chứng phổ biến mà hầu như ai cũng từng trải qua, nhưng đau cấp tính và đau mạn tính cần được nhìn nhận khác nhau. Cơn đau cấp thường đóng vai trò như một tín hiệu cảnh báo tổn thương. Tuy nhiên, khi kéo dài, đau có thể trở thành một vấn đề phức tạp, tác động đồng thời đến sức khỏe thể chất, tâm lý, khả năng lao động, sinh hoạt và các mối quan hệ xã hội của người bệnh.
Theo PGS.TS.BS Trần Quang Bính, để giải quyết đau mạn tính cần trả lời được hàng loạt câu hỏi: Tại sao người bệnh đau? Đau ở đâu? Cơ chế đau là gì? Vì sao cơn đau trở thành mạn tính? Bệnh nền kèm theo của người bệnh là gì? Từ đó, bác sĩ mới có thể lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp. Điều này cho thấy quản lý đau mạn tính không thuộc về riêng một chuyên khoa và cũng không thể chỉ dựa vào thuốc giảm đau. Nếu không xác định được căn nguyên, cơ chế bệnh sinh và những yếu tố khiến cơn đau tiếp diễn, việc kiểm soát triệu chứng có thể không đạt hiệu quả lâu dài.
Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội thảo là đau kiểu nociplastic, được PGS.TS.BS Nguyễn Thi Hùng, Chủ tịch Hội Đau TP.HCM, phân tích từ những thách thức trong thực hành lâm sàng. Đây là tình trạng người bệnh có thể tiếp tục cảm nhận đau kéo dài dù tổn thương ban đầu đã cải thiện hoặc không còn đủ khả năng giải thích cho mức độ đau. Khi đó, nếu chỉ tập trung tìm kiếm một tổn thương thực thể để điều trị hoặc đơn thuần tăng thuốc giảm đau, hiệu quả sẽ không như kỳ vọng.
Theo chuyên gia, việc quản lý nhóm đau này đòi hỏi bác sĩ phải xác định đúng cơ chế đau, đánh giá toàn diện các yếu tố liên quan và nhận diện những rào cản đang khiến cơn đau kéo dài hoặc khó kiểm soát. Đặc biệt, mối quan hệ hợp tác giữa người bệnh và bác sĩ chăm sóc ban đầu có vai trò quan trọng, giúp người bệnh hiểu đúng về tình trạng của mình, tăng động lực tham gia điều trị và cải thiện khả năng tuân thủ kế hoạch đã thống nhất.
Từ góc nhìn quốc tế, PGS Jessica Nicholas, Đơn vị Đau mạn tính (Bệnh viện Paris Saint-Joseph; Tổ chức Paolo Proccaci) nhấn mạnh đau còn liên quan chặt chẽ đến trải nghiệm sống của mỗi người. Đây là lý do cùng một bệnh, cùng một mức độ tổn thương nhưng trải nghiệm đau và khả năng thích nghi của mỗi người bệnh có thể khác nhau.
Với đau mạn tính, mục tiêu điều trị cũng không nhất thiết là phải đưa cơn đau về 0. Nếu trong đau cấp, bác sĩ thường hướng đến kiểm soát đau nhanh chóng, thì ở đau mạn tính, mục tiêu quan trọng hơn là giúp người bệnh phục hồi chức năng, trở lại các hoạt động thường ngày và lấy lại chất lượng sống.
PGS Jessica Nicolas cũng chia sẻ những thách thức khi xây dựng một trung tâm giảm đau. Bên cạnh đội ngũ bác sĩ được đào tạo chuyên sâu, một trung tâm đau cần sự hỗ trợ của tổ chức, khả năng cá thể hóa điều trị và một cơ chế quản lý hiệu quả. Đặc biệt, cần có người lãnh đạo đủ năng lực để điều phối các nguồn lực và kết nối nhiều chuyên khoa cùng tham gia vào hành trình điều trị của người bệnh.
Một nội dung xuyên suốt khác của hội thảo là vai trò của bác sĩ Gây mê Hồi sức trong y học đau hiện đại. Theo BS.CKII Lưu Kính Khương. Trưởng khoa Gây mê Hồi sức, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, vai trò của bác sĩ Gây mê Hồi sức không chỉ dừng ở việc thực hiện thủ thuật giảm đau mà xuyên suốt hành trình chăm sóc người bệnh.
Trước điều trị, bác sĩ tham gia sàng lọc các dấu hiệu cảnh báo, đánh giá toàn diện, phân tầng nguy cơ và xác định cơ chế đau. Trong điều trị, bác sĩ phối hợp xây dựng kế hoạch đa mô thức, lựa chọn can thiệp phù hợp, xử trí biến chứng, thực hiện an thần khi cần thiết và theo dõi an toàn. Sau điều trị, quá trình này tiếp tục với đánh giá đáp ứng, quản lý thuốc giảm đau, tái đánh giá theo các tiêu chí phù hợp và phối hợp với những chuyên khoa liên quan.
Điều này đặc biệt quan trọng bởi bác sĩ Gây mê Hồi sức có thể tiếp cận người bệnh ngay từ giai đoạn đau cấp – thời điểm có ý nghĩa trong việc nhận diện những trường hợp có nguy cơ tiến triển thành đau mạn tính.
Theo BS.CKII Lưu Kính Khương, bác sĩ Gây mê Hồi sức trong mô hình y học đau hiện đại không chỉ thực hiện kỹ thuật mà còn tham gia đánh giá cơ chế, xây dựng kế hoạch tổng thể và quản trị nguy cơ cho người bệnh. Mục tiêu cuối cùng không phải đơn thuần xóa bỏ cơn đau mà giúp người bệnh lấy lại quyền kiểm soát cuộc sống.
ThS.BS.CKI Trần Văn Ý, khoa Gây mê Hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM nhận định nhu cầu điều trị đau mạn tính rất lớn và tiếp tục gia tăng cùng tốc độ già hóa dân số. Dù các kỹ thuật can thiệp điều trị đau ngày càng phổ biến như tiêm ngoài màng cứng, đốt sóng cao tần nhánh trong, can thiệp thần kinh gối, hủy đám rối tạng… song thực tế vẫn tồn tại nhiều khoảng trống. Việt Nam chưa có chuyên ngành hoặc hệ thống chứng chỉ điều trị đau độc lập, thống nhất; hoạt động điều trị còn phân mảnh giữa các chuyên khoa; thiếu chuẩn hóa trong chỉ định, đồng thuận điều trị và đo lường kết cục.
Một vấn đề khác là việc tiếp cận thủ thuật hoặc thuốc thường dễ hơn tiếp cận một chương trình chăm sóc đau đa mô thức. Trong khi đó, đau mạn tính đang là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt đau cơ xương khớp, khi có thể khiến người bệnh suy giảm khả năng vận động, làm việc và sống độc lập.
Từ những khoảng trống này, các chuyên gia đề xuất phát triển đơn vị đau đa chuyên khoa (Pain Unit), trong đó người bệnh được tiếp cận theo một quy trình thống nhất, thay vì điều trị rời rạc. Mô hình được đề xuất bắt đầu từ tiếp nhận và sàng lọc ưu tiên, đánh giá đau toàn diện, xây dựng và chủ trì kế hoạch điều trị, sau đó theo dõi kết quả và tái đánh giá định kỳ.
Trước hết là hình thành phòng khám đau để tiếp nhận và đánh giá người bệnh; tiếp đến chuẩn hóa các can thiệp an toàn, có bằng chứng; phát triển thành đơn vị đau đa chuyên ngành; đồng thời xây dựng hệ thống đào tạo và chuẩn hóa nguồn nhân lực.
Hội thảo còn cập nhật nhiều vấn đề thực tiễn trong chẩn đoán và điều trị. BS.CKI Nguyễn Nam Bình, Bệnh viện FV, trình bày chuyên đề “Đau thần kinh – cập nhật hướng dẫn điều trị”; ThS.BS.CKI Phạm Văn Phong, khoa Gây mê Hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM mang đến góc nhìn thực hành về các thủ thuật can thiệp trong điều trị đau: khi nào nên và khi nào không nên can thiệp.
Hội thảo cho thấy điều trị đau mạn tính cần được nhìn nhận như một quá trình chăm sóc lâu dài, bắt đầu từ xác định đúng cơ chế và nguyên nhân, đánh giá toàn diện đến lựa chọn phương pháp phù hợp, theo dõi đáp ứng và phục hồi chức năng.
Với cách tiếp cận này, mục tiêu của điều trị được mở rộng từ kiểm soát triệu chứng sang giúp người bệnh cải thiện khả năng vận động, sinh hoạt, làm việc và chất lượng sống. Đây cũng là hướng Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM đặt ra khi xây dựng hoạt động chuyên sâu về y học đau.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
