Nhiều người bị nổi mề đay, mẩn ngứa, nổi hồng ban hoặc dị ứng, nhiễm trùng tái phát trong nhiều năm… dù đã điều trị bằng nhiều loại thuốc, áp dụng mẹo vặt dân gian nhưng không khỏi, không tìm được nguyên nhân.
Mỗi tuần Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tiếp nhận 200-250 lượt khám vì những triệu chứng như trên, và phần lớn đều bất ngờ khi nhận chẩn đoán mắc bệnh do rối loạn hệ miễn dịch hoặc tự miễn, PGS.TS.BS Hoàng Thị Lâm, Trưởng khoa Miễn dịch Lâm sàng, BVĐK Tâm Anh TP.HCM cho biết.
Như trường hợp anh T.T.Q. (28 tuổi, Tây Ninh), nửa năm nay bỗng nổi các nốt sần đỏ như u cục gây sưng, đau chân, đau khớp, nhiễm trùng tái phát ở hai chân và tay, khiến anh không thể đứng lâu, về sau phải di chuyển bằng xe lăn, phải nghỉ việc không lương đi chữa bệnh. Mặc dù vậy, nguyên nhân gây bệnh vẫn chưa được tìm thấy. Anh Q. từng điều trị nhiều tháng bằng kháng sinh và thuốc giảm viêm nhưng không đỡ.
Sau khi thực hiện xét nghiệm máu tổng quát để đánh giá mức độ viêm tại chuyên khoa Miễn dịch Lâm sàng, BVĐK Tâm Anh TP.HCM, tiến sĩ bác sĩ Nguyễn Phúc Tân chẩn đoán anh Q. mắc bệnh hồng ban nút, một dạng viêm mô mỡ dưới da, thường xuất hiện dưới dạng các nốt đỏ, đau, chủ yếu ở cẳng chân. Cơ chế gây bệnh được cho là do hệ miễn dịch phản ứng quá mức với yếu tố kích thích như nhiễm trùng, thuốc, bệnh tự miễn hoặc rối loạn miễn dịch. Khi đó, các tế bào miễn dịch tấn công nhầm vào mô mỡ dưới da, gây viêm, sưng đau và tạo thành các nốt sần đặc trưng.
Sau khi xác định được nguyên nhân bệnh do rối loạn miễn dịch trung gian tế bào, bác sĩ Tân chỉ định bệnh nhân dùng thuốc ức chế và điều hòa miễn dịch để giảm phản ứng viêm và ngăn hệ miễn dịch tấn công nhầm vào mô lành. Sau 3 tháng điều trị đúng hướng, anh Q. đã có thể đi lại bình thường và trở lại công việc.
Theo bác sĩ Tân, việc điều trị rối loạn miễn dịch trung gian tế bào có cần duy trì suốt đời hay không còn tùy thuộc vào mức độ nặng nhẹ của bệnh, cơ quan bị ảnh hưởng và khả năng đáp ứng thuốc của từng người. Một số trường hợp chỉ mất khoảng vài tháng đến vài năm là điều trị ổn định, được ngưng thuốc nếu bệnh không tái phát. Tuy nhiên, với các trường hợp nặng hoặc mạn tính, việc duy trì điều trị lâu dài là cần thiết để kiểm soát bệnh và ngăn ngừa biến chứng.
Còn chị L.T.H. (34 tuổi, Vĩnh Long) liên tục bị nổi mề đay, sẩn phù, ngứa nhiều, trung bình 2-3 lần mỗi ngày, suốt hơn 1 năm qua. Ban đầu chị nghĩ mình dị ứng với sữa tắm mới, đổi loại khác nhưng tình trạng không cải thiện, dù chỉ tắm nước máy. Đi khám ở một số cơ sở y tế, chị nhận các chẩn đoán như viêm da tiếp xúc, dị ứng chưa rõ nguyên nhân. Chị dùng thuốc dị ứng, tắm nước lá na, lá trầu không, gặp thầy lang vẽ khoán… nhưng không khỏi.
Khi tới Khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, PGS.TS.BS Hoàng Thị Lâm chỉ định người bệnh làm các xét nghiệm chuyên sâu. Kết quả cho thấy chị H. mắc mề đay mạn tính tự phát, có liên quan đến rối loạn chức năng tế bào mast – một loại tế bào miễn dịch.
Trong mề đay mạn tính tự phát, các tế bào mast – thuộc hệ miễn dịch nằm ngay dưới da và niêm mạc – hoạt động sai nhịp. Bình thường, tế bào mast chỉ giải phóng histamin và các chất trung gian khi có dị nguyên xâm nhập. Tuy nhiên, ở người bệnh như chị H., chúng bị rối loạn chức năng khiến màng tế bào trở nên “nhạy quá mức” hoặc bị kháng thể tự sinh kích hoạt liên tục qua thụ thể FcεRI. Kết quả là tế bào mast phóng thích histamin, leukotriene và cytokine ngay cả khi không có tác nhân kích thích, làm mạch máu giãn và tăng tính thấm, tạo nên các mảng phù nề, đỏ, ngứa – chính là những nốt mề đay. Tình trạng giải phóng chất trung gian lặp đi lặp lại khiến mề đay tái phát kéo dài và khó dự đoán.
Nhờ can thiệp đúng với phác đồ thuốc sinh học kháng IgE , tình trạng của chị H. cải thiện rõ rệt chỉ sau 2 lần tiêm. Sau 6 tháng, các triệu chứng nổi mề đay, sẩn ngứa không còn tái phát dù ngưng dùng thuốc.
Đây là hai trong số hàng trăm bệnh nhân mắc các bệnh liên quan đến rối loạn miễn dịch đang điều trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
Hệ miễn dịch giống như một “đội quân” bảo vệ cơ thể. Khi hệ miễn dịch mất cân bằng (suy yếu hoặc hoạt động mất kiểm soát) gây rối loạn miễn dịch, cơ thể có thể phản ứng quá mức với yếu tố vô hại như phấn hoa, thức ăn, thuốc gây dị ứng, suy giảm miễn dịch, khiến cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng, nhiễm khuẩn. “Thậm chí, hệ miễn dịch có thể “phản bội” cơ thể, quay sang tấn công chính mình, tạo ra hàng loạt bệnh gọi chung là bệnh tự miễn”, PGS Lâm nói.
Hiện nguyên nhân gây rối loạn dị ứng miễn dịch chưa được xác định, có thể liên quan đến di truyền, tác dụng phụ từ thuốc, môi trường ô nhiễm… Các bệnh do rối loạn miễn dịch, tự miễn thường gặp như viêm da cơ địa, lupus ban đỏ hệ thống, viêm khớp dạng thấp, dị ứng, mề đay, xơ cứng bì, rụng tóc tự miễn, vảy nến, viêm mạch IgA…
Theo số liệu từ cơ sở dữ liệu Global Burden of Disease được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sử dụng, viêm da cơ địa hiện ảnh hưởng đến khoảng 15-20% trẻ em và 2-10% người lớn trên toàn cầu. Mề đay mạn tính chiếm khoảng 0,5-1% dân số, và hàng triệu người đang sống chung với các bệnh tự miễn như lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp, tiểu đường type 1 hay viêm đại tràng mạn tính.
Theo PGS Lâm, những triệu chứng bệnh ban đầu có thể rất mơ hồ như nổi ban, mệt mỏi, sốt nhẹ, đau khớp, phát ban, ngứa kéo dài… nên dễ nhầm lẫn với các bệnh khác. Người bệnh thường chỉ điều trị triệu chứng mà bỏ sót nguyên nhân gốc rễ từ hệ miễn dịch.
Ngoài ra, các bệnh này thường tiến triển thành từng đợt, nặng dần và có diễn biến phức tạp, khó kiểm soát, kéo dài dai dẳng, nhiễm trùng tái phát. Theo thời gian, chức năng sinh lý của các cơ quan trên cơ thể bị ảnh hưởng, tổn thương mạn tính, hoạt động sống suy giảm, lâu dài có thể dẫn đến tàn phế, trầm cảm, tử vong.
“Điểm chung của phần lớn người bệnh là nhiều năm điều trị không khỏi các triệu chứng như viêm da, mẩn ngứa, sốt kéo dài, mệt mỏi… mới được xác định là do rối loạn miễn dịch”, PGS Lâm chia sẻ.
Do đó, bác sĩ khuyến cáo người dân, khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như ngứa da, nổi mề đay, dị ứng kéo dài, mệt mỏi, đau người, thường xuyên tái phát bệnh, điều trị không khỏi… nên đi khám chuyên khoa Miễn dịch Lâm sàng để tìm nguyên nhân và tư vấn điều trị phù hợp.
Tại Khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, nhiều loại thuốc điều trị các bệnh lý tự miễn và rối loạn miễn dịch được hỗ trợ chi trả theo mức quy định của Bảo hiểm Y tế (BHYT).
Hệ miễn dịch là “hàng rào” bảo vệ quan trọng giúp cơ thể chống lại virus, vi khuẩn và các tác nhân gây hại từ môi trường. Khi hệ miễn dịch bị rối loạn hoặc mất cân bằng, cơ thể không chỉ dễ bị dị ứng mà còn có thể tự tấn công chính các cơ quan của mình, dẫn đến nhiều bệnh lý phức tạp, kéo dài và khó điều trị. Để mang đến cái nhìn cụ thể hơn về những thông tin triệu chứng, phương pháp điều trị hiệu quả cũng như cách phòng ngừa các bệnh lý miễn dịch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tổ chức chương trình Tư vấn trực tuyến: “TÌM HIỂU VỀ MIỄN DỊCH LÂM SÀNG: HIỂU ĐÚNG ĐỂ TRỊ TRÚNG!”. Chương trình sẽ diễn ra vào lúc 20h, thứ Ba, ngày 24/06/2025.
Chương trình có sự tham gia tư vấn của các chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm đến từ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7:
Ngay bây giờ, bạn đọc có thể gửi câu hỏi tại đây để được các chuyên gia giải đáp ngay trong chương trình.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
