Hà Nội – Hương, 9 tuổi, được phát hiện kháng insulin nặng, insulin máu lúc đói cao gấp khoảng 4 lần giá trị tham chiếu, đối mặt nguy cơ đái tháo đường do thừa cân, béo phì.

Theo gia đình, trước đây Hương có thể trạng gầy. Từ năm 5 tuổi, trẻ bắt đầu tăng cân nhanh sau một thời gian được gia đình tăng cường nhiều thực phẩm giàu năng lượng. Khi được đưa đến khám tại khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, trẻ cao 140 cm, nặng 51,8 kg, vòng bụng 84 cm và được chẩn đoán béo phì.

Thăm khám ban đầu, ThS.BS Đỗ Tiến Sơn phát hiện có gai đen ở vùng gáy trẻ, một dấu hiệu thường gặp ở người có tình trạng kháng insulin. Xét nghiệm cho thấy glucose máu lúc đói 6,02 mmol/L, cao hơn ngưỡng bình thường. Insulin máu lúc đói là 99,66 μIU/mL, gấp khoảng 4 lần giá trị tham chiếu. Chỉ số HOMA-IR đạt 26,58, phản ánh tình trạng kháng insulin nặng. Trẻ được chẩn đoán tiền đái tháo đường, đồng thời có tăng acid uric máu..

Nhận thấy các rối loạn chuyển hóa có liên quan chặt chẽ đến tình trạng thừa cân, béo phì, bác sĩ quyết định ưu tiên kiểm soát cân nặng và cải thiện thành phần cơ thể cho trẻ.

Tiến sĩ dinh dưỡng Trần Quyền An, Phòng khám Kiểm soát cân nặng và Điều trị béo phì, đánh giá khẩu phần ăn hằng ngày của trẻ, chỉ ra những điểm chưa hợp lý trong chế độ ăn, đồng thời xây dựng kế hoạch dinh dưỡng cân đối và phù hợp với khả năng thực hiện của gia đình. Khẩu phần ăn được điều chỉnh theo hướng bảo đảm đủ rau xanh, chất xơ, chất đạm và vi chất dinh dưỡng. Trẻ được khuyến nghị hạn chế đồ uống có đường, thực phẩm chế biến sẵn và các món ăn nhiều chất béo.

Bên cạnh chế độ ăn, Hương được hướng dẫn vận động thể lực tối thiểu 60 phút mỗi ngày, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử, duy trì giấc ngủ đủ và đúng giờ.

Sau hơn hai tháng, Hương giảm 5,5 kg, vòng bụng giảm 10 cm. Tỷ lệ mỡ cơ thể giảm từ 45,6% xuống 35,1%, đặc biệt là mỡ nội tạng, trong khi khối lượng cơ xương tăng lên đáng kể cùng với sự phát triển chiều cao.

Các chỉ số chuyển hóa cũng cải thiện rõ rệt. Insulin máu lúc đói giảm từ 99,66 μIU/mL xuống 21,55 μIU/mL. Glucose máu lúc đói còn 4,73 mmol/L. HbA1c ở mức 5,43%. Các chỉ số này đều trở về giới hạn bình thường.

Đáng chú ý, trong thời gian kiểm soát cân nặng và cải thiện sức khỏe chuyển hóa, chiều cao của trẻ tăng từ 140 cm lên 145 cm. Kết quả này cho thấy việc kiểm soát cân nặng đúng cách ở trẻ em không đồng nghĩa với việc ăn kiêng cực đoan hay cản trở tăng trưởng. Ngược lại, nếu được thực hiện đúng cách, trẻ vẫn có thể phát triển chiều cao và thể chất bình thường.

Theo Tiến sĩ An tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, mục tiêu điều trị béo phì ở trẻ em không phải là giảm cân bằng mọi giá. Điều quan trọng là giảm mỡ thừa, duy trì khối cơ, cải thiện các chỉ số chuyển hóa, đồng thời bảo đảm trẻ vẫn tăng trưởng phù hợp với lứa tuổi. Trường hợp của Hương cho thấy dinh dưỡng khoa học, vận động hợp lý và giấc ngủ đầy đủ có thể giúp trẻ kiểm soát cân nặng, cải thiện sức khỏe chuyển hóa và hỗ trợ tăng trưởng tốt hơn.

Tiến sĩ An cũng cảnh báo: nhiều phụ huynh vì lo con gầy, chậm lớn nên thường xuyên cho trẻ sử dụng các sản phẩm giàu năng lượng như sữa tăng cân, sữa công thức năng lượng cao không rõ nguồn gốc, đồ uống ngọt hoặc thực phẩm bổ sung. Một số gia đình cũng tăng khẩu phần ăn vượt quá nhu cầu theo tuổi của trẻ.

Việc dư thừa năng lượng kéo dài, trong khi trẻ ít vận động, có thể khiến mỡ thừa tích lũy nhanh và làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình mà còn có thể kéo theo nhiều rối loạn chuyển hóa từ sớm như kháng insulin, gan nhiễm mỡ, rối loạn mỡ máu, tăng acid uric máu hoặc tiền đái tháo đường.

Vì vậy, khi trẻ tăng cân nhanh bất thường, đặc biệt kèm vòng bụng lớn, gai đen vùng cổ, mệt mỏi, ít vận động hoặc có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm để được đánh giá và can thiệp kịp thời.

*Tên người bệnh đã được thay đổi