Anh Năm, 36 tuổi, đau bụng, tiêu chảy kéo dài, phát hiện tăng bạch cầu ái toan gây tổn thương đường tiêu hóa ít gặp, triệu chứng và hình ảnh nội soi không đặc hiệu.

ThS.BS.CKI Lưu Xuân Phát, khoa Nội tiêu hóa, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết ca bệnh trải qua nhiều khó khăn để phát hiện, vừa được báo cáo tại “Hội nghị Khoa học Quốc tế 2026” của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, diễn ra từ ngày 16-20/9/2026.

Bạch cầu ái toan là một trong những loại tế bào bạch cầu của cơ thể thuộc hệ miễn dịch, có vai trò bảo vệ cơ thể trước ký sinh trùng và tham gia vào các phản ứng dị ứng. Bình thường, chúng hiện diện với số lượng nhất định trong máu và một số mô, bao gồm đường tiêu hóa. Tuy nhiên, khi tập trung quá mức vào mô đường tiêu hóa như trường hợp anh Năm, bạch cầu ái toan giải phóng các chất gây viêm, dẫn đến tổn thương đường tiêu hóa và xuất hiện các triệu chứng.

Tuy nhiên, tình trạng tăng bạch cầu ái toan liên quan đến nhiều bệnh cảnh, trong đó có tình trạng dịch trong ổ bụng do tế bào bạch cầu ái toan thâm nhiễm vào lớp ngoài của ruột. Đây là biểu hiện hiếm gặp nên quá trình chẩn đoán phức tạp.

Trước đó, sau lần điều trị đầu, anh Năm vẫn tiếp diễn triệu chứng đau bụng, tiêu chảy, lại xuất hiện dịch trong ổ bụng nhưng rất ít, gây khó khăn trong việc chọc dò lấy dịch xét nghiệm.

Xét nghiệm công thức máu ghi nhận bạch cầu ái toan 2,03 K/µL, cao hơn nhiều so với mức thường gặp ở người bình thường (0,05 – 0,5 K/µL). Tuy nhiên, đây không phải dấu hiệu đặc trưng mà còn có thể gặp trong dị ứng, nhiễm ký sinh trùng, phản ứng thuốc hoặc nhiều bệnh lý khác. Người bệnh được xét nghiệm máu, nội soi tìm kiếm các nguyên nhân gây bệnh thường gặp như nhiễm ký sinh trùng, dị ứng thuốc, các tình trạng liên quan đến bệnh lý ác tính… Kết quả đều không xác định được nguyên nhân đặc hiệu, cần tiếp tục theo dõi.

Sau khoảng ba tháng điều trị và theo dõi, anh Năm bị đau bụng trở lại. Nội soi đại tràng không có bất thường rõ rệt. Lúc này, bác sĩ thực hiện sinh thiết hệ thống ở nhiều vị trí đại tràng ngay cả ở những đoạn không thấy tổn thương bằng mắt thường. Kết quả giải phẫu bệnh cho thấy có bằng chứng của bệnh lý tăng bạch cầu ái toan rõ rệt.

Các kết quả lâm sàng, xét nghiệm, nội soi và mô bệnh học giúp củng cố chẩn đoán bệnh lý tăng bạch cầu ái toan đường tiêu hóa. Sau khi xác định bệnh và loại trừ các nguyên nhân thứ phát phù hợp, gồm điều chỉnh chế độ ăn, loại bỏ các thực phẩm nghi ngờ gây phản ứng miễn dịch và sử dụng thuốc. Sau 3 tuần, anh Năm kiểm soát triệu chứng bệnh, không còn tiêu chảy, cải thiện chất lượng cuộc sống.

Theo bác sĩ Phát, bệnh lý đường tiêu hóa do tăng bạch cầu ái toan (EGID) là các bệnh viêm liên quan đến miễn dịch, trong đó bạch cầu ái toan thâm nhiễm bất thường tại một hoặc nhiều vị trí của ống tiêu hóa, từ thực quản đến đại tràng. Tùy lớp thành ống tiêu hóa bị ảnh hưởng, tổn thương có thể ở lớp niêm mạc, lớp cơ hoặc thanh mạc.

Một trong những nguyên nhân khiến bệnh khó chẩn đoán là triệu chứng không đặc hiệu kèm kết quả nội soi tiêu hóa có thể bình thường ở 10 – 25% bệnh nhân. Ngoài ra, tổn thương không phân bố đồng đều nên nếu sinh thiết không đủ mẫu, bệnh có thể bị bỏ sót.

Một số trường hợp chủ yếu tổn thương ở lớp cơ, thanh mạc nên sinh thiết niêm mạc thông thường có thể chưa phản ánh đầy đủ bệnh lý. Vì vậy, người có triệu chứng kéo dài hoặc yếu tố nguy cơ phù hợp có thể cần sinh thiết nhiều vị trí, ngay cả khi nội soi không thấy tổn thương rõ. Bác sĩ cần đánh giá số lượng, vị trí và mức độ thâm nhiễm, đồng thời đối chiếu với triệu chứng, nội soi và loại trừ các nguyên nhân thứ phát, trong đó có nhiễm ký sinh trùng.

Bác sĩ Phát dẫn một nghiên cứu hồi cứu các trường hợp có tăng bạch cầu ái toan ưu thế trên sinh thiết đường tiêu hóa tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh diễn ra từ tháng 12/2024 đến tháng 3/2026. Có 40 trường hợp ghi nhận tình trạng tăng bạch cầu ái toan và thấm nhập bạch cầu trên kết quả sinh thiết. Kết quả cho thấy biểu hiện lâm sàng và nội soi của nhóm bệnh này không đặc hiệu, nhấn mạnh vai trò của sinh thiết hệ thống và cần thiết có một quy trình chẩn đoán toàn diện.

Bác sĩ Phát cho biết EGID là nhóm bệnh ít gặp, biểu hiện đa dạng và có thể bị bỏ sót do triệu chứng và hình ảnh nội soi không đặc hiệu, tổn thương phân bố không đồng đều. Người có triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc tái diễn, đặc biệt là ở nhóm đối tượng thường xuyên dị ứng (hen suyễn, viêm mũi dị ứng, chàm,…) khi đi kèm tăng bạch cầu ái toan trong máu hoặc các dấu hiệu gợi ý khác, nên được bác sĩ đánh giá nguyên nhân một cách toàn diện.

Quá trình chẩn đoán cần kết hợp triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm máu, nội soi và giải phẫu bệnh; đồng thời loại trừ các nguyên nhân thứ phát gây tăng bạch cầu ái toan như nhiễm ký sinh trùng, thuốc và một số bệnh lý toàn thân. Khi nghi ngờ bệnh, sinh thiết nhiều vị trí có thể giúp tăng khả năng phát hiện tổn thương và trong một số trường hợp, có thể cần phải theo dõi trong một thời gian dài trước khi kết luận bệnh lý EGID.

(*) Tên người bệnh đã được thay đổi