Mang thai tháng thứ 8, chị Diệu, 27 tuổi, bị phù toàn thân, khó thở, phát hiện bệnh Lupus ban đỏ hệ thống tấn công nhiều cơ quan, phải mổ lấy thai và bước vào “cuộc chiến” cứu thận suốt hai năm.

Một ngày tháng 9, chị Diệu, dẫn theo con trai đến kiểm tra sức khỏe định kỳ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Ở khoa Nội thận – Lọc máu, chị Diệu đã trở thành một “khách quen”, đều đặn vượt quãng đường xa từ Tây Nguyên xuống TP.HCM để tái khám, không bỏ lỡ lịch hẹn nào suốt hai năm qua.

BS.CKI Mạch Chúc Linh, khoa Nội thận – Lọc máu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, thông báo chỉ số lọc cầu thận (eGFR) của chị Diệu đã tăng lên 110 mL/phút/1,73 m², trở về mức bình thường. Đây là tín hiệu đáng mừng ở người bệnh từng trải qua một đợt tổn thương thận rất nặng do Lupus ban đỏ hệ thống.

Hai năm trước, khi đang mang thai tháng thứ 8, chị Diệu phải nhập viện cấp cứu tại địa phương trong tình trạng phù toàn thân, vô niệu (không có nước tiểu), khó thở nghiêm trọng, không thể nằm. Kết quả xét nghiệm kháng thể kháng nhân, xét nghiệm máu, nước tiểu phát hiện chị mắc Lupus ban đỏ hệ thống biến chứng tổn thương đa cơ quan kèm quá tải dịch, suy tim và thiếu máu nặng. Các bác sĩ buộc phải mổ lấy thai chủ động để cứu mẹ và con. Bé trai chào đời dù sinh non vẫn khỏe mạnh, còn chị Diệu tiếp tục được điều trị tình trạng suy đa cơ quan, đặc biệt là cứu thận.

Tại bệnh viện địa phương, các bác sĩ đặt catheter tĩnh mạch vùng đùi cho người bệnh để lọc máu cấp cứu, loại bỏ dịch dư thừa trong cơ thể, giảm quá tải tuần hoàn và phù trong tình trạng suy tim cấp. Tuy nhiên, chức năng thận chưa cải thiện, người bệnh tiếp tục được chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM để điều trị chuyên sâu.

Bác sĩ Linh cho biết, thời điểm nhập viện chị Diệu vẫn phù nhiều. Kết quả xét nghiệm cho thấy lượng đạm trong nước tiểu 24 giờ lên tới 7,32g, cao gấp đôi ngưỡng bình thường (trên 3,5g), độ lọc cầu thận giảm một nửa còn 46 mL/phút/1,73 m² (bình thường trên 90 mL/phút/1,73 m²). Bên cạnh đó, các chỉ số creatinine cũng tăng cao và albumin máu giảm thấp, cho thấy thận đang bị tổn thương nặng.

Êkíp bác sĩ Nội thận – Lọc máu phối hợp cùng bác sĩ Miễn dịch lâm sàng lên phác đồ kiểm soát đồng thời quá tải dịch và bệnh Lupus ban đỏ hệ thống đang hoạt động.

“Chúng tôi ưu tiên điều trị nội khoa và theo dõi sát. Nếu đáp ứng tốt, người bệnh có thể không cần tiếp tục lọc máu; ngược lại, lọc máu sẽ được thực hiện trở lại nếu bệnh kém đáp ứng với điều trị nội khoa”, bác sĩ Linh nói.

Chị Diệu được truyền albumin kết hợp thuốc lợi tiểu đường tĩnh mạch nhằm tăng thải dịch, theo dõi sát sinh hiệu và lượng dịch vào – ra mỗi ngày. Song song đó, bác sĩ Miễn dịch lâm sàng điều trị ức chế miễn dịch cho người bệnh kết hợp kháng sinh để chống lại các phản ứng viêm do Lupus ban đỏ hệ thống.

Sau 10 ngày điều trị, tình trạng phù và khó thở giảm, lượng nước tiểu cải thiện và chức năng thận dần hồi phục. Chị Diệu không cần tiếp tục lọc máu. Khi xuất viện, creatinine giảm còn 105 µmol/L, độ lọc cầu thận tăng lên 62 mL/phút/1,73 m². Protein niệu vẫn còn nhưng đã được kiểm soát bằng thuốc và theo dõi định kỳ.

Bốn tháng sau, kết quả kiểm tra protein niệu 24 giờ giảm xuống còn 0,5g, giảm hơn 93% so với thời điểm nhập viện, độ lọc cầu thận tăng lên 89 mL/phút/1,73 m². Tình trạng phù nề được kiểm soát, lượng protein mất qua nước tiểu giảm rõ rệt.

Suốt hai năm qua, chị Diệu duy trì lịch tái khám đều đặn, tuân thủ điều trị. Kết quả kiểm tra tháng 9 ghi nhận độ lọc cầu thận đạt 110 mL/phút/1,73 m², chức năng thận trở lại bình thường.

Dù chức năng thận đã hồi phục, chị Diệu vẫn cần theo dõi lâu dài vì Lupus ban đỏ có thể tái hoạt động và gây tổn thương các cơ quan, trong đó có thận. Bác sĩ Linh khuyên người bệnh cần duy trì uống thuốc đều đặn theo đơn, tái khám đúng lịch, ăn nhạt, hạn chế muối và thực phẩm đóng hộp để kiểm soát huyết áp, bảo vệ tim. Đặc biệt, người bệnh phải tránh nắng nghiêm ngặt, che chắn kỹ khi ra ngoài do tia UV là yếu tố kích hoạt Lupus mạnh mẽ. Người bệnh cần ngủ đủ giấc, kết hợp tập thể dục nhẹ nhàng mỗi ngày và chủ động phòng tránh nhiễm trùng.

Theo số liệu của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, tỷ lệ mắc Lupus ban đỏ dao động từ 20 – 150 trường hợp trên 100.000 người. Đây là bệnh tự miễn có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể, trong đó thận thường bị tổn thương nặng nhất. Khi bệnh hoạt động, hệ miễn dịch tạo ra các tự kháng thể và phức hợp miễn dịch, có thể lắng đọng tại cầu thận, kích hoạt phản ứng viêm và làm tổn thương bộ lọc của thận. Người bệnh có thể xuất hiện protein niệu, tiểu máu, tăng huyết áp hoặc suy giảm chức năng thận. Trường hợp nặng, có thể xảy ra tổn thương thận cấp, giảm mạnh lượng nước tiểu và cần điều trị thay thế thận tạm thời.

Bác sĩ Linh lưu ý một số dấu hiệu người bệnh cần thăm khám sớm như tiểu bọt kéo dài, tiểu máu, phù ở chân, mắt cá chân hoặc quanh mắt, tăng huyết áp, lượng nước tiểu giảm bất thường. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tổn thương thận do Lupus có thể tiến triển thành bệnh thận mạn và suy thận giai đoạn cuối. Khi đó người bệnh cần được điều trị thay thế thận như lọc máu hoặc ghép thận.

Theo bác sĩ Linh, phụ nữ mắc Lupus vẫn có thể mang thai và sinh con, nhưng cần được đánh giá tình trạng bệnh, chức năng thận và thuốc đang sử dụng trước khi có kế hoạch mang thai. Thai kỳ có thể khiến bệnh Lupus hoạt động trở lại, đặc biệt khi bệnh chưa được kiểm soát ổn định. Vì vậy, người bệnh nên lên kế hoạch mang thai khi bệnh đã ổn định ít nhất 6 tháng và cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ liên chuyên khoa Sản – Miễn dịch lâm sàng – Nội thận trước, trong và sau thai kỳ.

“Phát hiện sớm tổn thương cơ quan và điều trị phù hợp có thể giúp hạn chế biến chứng, đồng thời tạo cơ hội bảo tồn và phục hồi chức năng thận”, bác sĩ Linh nói.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.