Thường xuyên chóng mặt kèm chênh lệch huyết áp hai tay đến 40 mmHg, ông Nick, 70 tuổi, đi khám mới biết hẹp nặng mạch máu nuôi não và động mạch cung cấp máu cho tay.

Ông Nick có thể trạng béo phì (BMI 28), tiền sử tăng huyết áp, uống thuốc đều đặn hơn 20 năm nay. Nửa năm trước ông mệt, chóng mặt, đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM kiểm tra.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, cho biết ông Nick nhập viện trong tình trạng choáng váng suýt ngất, vã mồ hôi. Bác sĩ chỉ định chụp CT hệ động mạch, phát hiện bệnh nhân hẹp động mạch cảnh trong hai bên 70-75%.

Động mạch cảnh là các nhánh chính xuất phát từ động mạch chủ ngực, chạy dọc hai bên cổ lên cung cấp máu nuôi não (động mạch cảnh trong) và vùng đầu cổ (động mạch cảnh ngoài). Hẹp động mạch cảnh xảy ra khi thành mạch bị dày lên do mảng xơ vữa, làm hẹp dần lòng mạch. Mức độ tổn thương não ít hay nhiều sẽ thể hiện trên lâm sàng với các dấu hiệu của cơn thiếu máu não thoáng qua hay đột quỵ.

Cơn thiếu máu não thoáng qua là dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhất của đột quỵ. Người bệnh thường có biểu hiện chóng mặt, choáng váng, buồn nôn và nôn… như triệu chứng ông Nick gặp phải. Theo bác sĩ Dũng, những dấu hiệu này tưởng chừng vô hại nhưng cảnh báo nguy cơ đột quỵ có thể xảy đến bất cứ lúc nào, đe dọa tính mạng bệnh nhân.

Các bác sĩ hội chẩn, xác định động mạch cảnh trong phải của bệnh nhân hẹp nặng hơn, cần ưu tiên can thiệp trước. Êkíp thực hiện gây mê nội khí quản, rạch da để bộc lộ động mạch cảnh bị mảng xơ vữa lấp kín. Tiếp đến, bác sĩ kẹp tạm thời động mạch cảnh phải để ngăn dòng máu chảy qua, tạo điều kiện dễ dàng thao tác. Trong suốt cuộc phẫu thuật, não của bệnh nhân nhận máu nuôi từ hệ thống nhánh động mạch bàng hệ.

Quá trình bóc tách mảng xơ vữa diễn ra thuận lợi. Sau khi động mạch cảnh phải được làm sạch, bác sĩ vá lại mạch máu, mở kẹp và hoàn tất ca mổ. Lưu thông máu lên não của bệnh nhân cải thiện đáng kể. Ông xuất viện sau một tuần, không còn chóng mặt.

Sáu tháng sau, sức khỏe ông Nick ổn định, tuy nhiên huyết áp hai tay chênh lệch 40 mmHg (trên 10 mmHg là yếu tố cảnh báo bệnh lý mạch máu). Bác sĩ Dũng phát hiện ngoài động mạch cảnh trong trái hẹp nặng, bệnh nhân còn hẹp động mạch dưới đòn trái. Đây là tình trạng thu hẹp của động mạch dưới đòn, mạch máu chính cung cấp máu cho cánh tay. Sự thu hẹp này thường xảy ra do sự tích tụ mảng xơ vữa bên trong thành động mạch. Đây là nguyên nhân khiến máu lưu thông đến hai tay không đều nhau gây chênh lệch huyết áp lớn như trường hợp ông Nick.

Ê kíp tiến hành phẫu thuật 2 trong 1, xử lý đồng thời hai động mạch hẹp nặng cho bệnh nhân. Sau khi bóc thành công mảng xơ vữa trong lòng động mạch cảnh trái, bác sĩ tạo một cầu nối xung quanh động mạch dưới đòn bị tắc nghẽn để cân bằng lượng máu xuống hai tay. Ca mổ kết thúc sau 3 giờ. Huyết áp hai tay cân bằng, ông Nick khỏe mạnh xuất viện sau 3 ngày.

Hẹp động mạch cảnh là bệnh lý nguy hiểm nhưng rất khó nhận biết do bệnh không biểu hiện triệu chứng hoặc các triệu chứng mơ hồ, dễ nhầm lẫn với các bệnh khác như thiếu máu, rối loạn tiền đình, đau đầu… Rất nhiều trường hợp tai biến mạch máu não để lại di chứng nặng nề, thậm chí tử vong vì người bệnh zcấp cứu muộn. Tương tự, hầu hết bệnh nhân bị hẹp động mạch dưới đòn không có triệu chứng vì các mạch máu khác có thể cung cấp đủ máu cho cánh tay. Bệnh thường được chẩn đoán qua dấu hiệu huyết áp ở một cánh tay cao hơn từ 10-15 mmHg so với bên kia. Một số người có biểu hiện chuột rút, đau mỏi cánh tay, ngứa ran hoặc tê… khi động mạch này hẹp trên 50%.

Bác sĩ Dũng khuyến cáo người mắc các bệnh lý mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu nhiều năm hoặc những người có yếu tố nguy cơ khác gồm hút thuốc lá, béo phì, mỡ máu cao, ít vận động, chế độ ăn nhiều đường, nhiều chất béo… nên đi khám, tầm soát bệnh động mạch cảnh cũng như hẹp động mạch dưới đòn. Bệnh nhân hẹp động mạch cảnh đột nhiên xuất hiện triệu chứng nghi đột quỵ như méo miệng, liệt nửa người hoặc một bên tay chân, khó nói hoặc không nói được, mất thị lực một bên, rối loạn thăng bằng…, cần đến bệnh viện ngay để được can thiệp kịp thời, tránh biến chứng.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi