Nôn ói nhiều ngày tưởng bệnh tiêu hóa, người đàn ông 62 tuổi đi khám thì phát hiện ba mạch máu nuôi tim hẹp nặng, hở van tim nặng, cần phẫu thuật cứu trái tim bị tổn thương.

“Từ chỗ được chẩn đoán bệnh dạ dày đơn giản đến khi bác sĩ kết luận suy tim, bệnh mạch vành nặng, tôi vô cùng lo lắng, sợ không thể vượt qua cửa tử. Nhất là khi phải đối mặt với ca mổ phức tạp với tỷ lệ thành công khoảng 70-80%”, ông Mười nhớ lại khoảnh khắc trước khi vào phòng mổ cách đó 10 ngày. Bản thân ông và người nhà không nghĩ mình có thể hồi sinh chỉ sau khoảng thời gian ngắn.

Trước đó, ông Mười thường xuyên nôn ói, ăn gì cũng nôn ra, người mệt mỏi. Ông đi khám ở bệnh viện gần nhà, bác sĩ chẩn đoán viêm dạ dày. Ông uống thuốc 10 ngày nhưng vẫn buồn nôn, mệt, khó thở phải ngủ ngồi. Người nhà đưa ông đến viện cấp cứu, bác sĩ nghi ngờ ông bị suy tim cấp, nhồi máu cơ tim, chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM điều trị.

Ngày 13/5, ThS.BS.CKII Huỳnh Hoàng Khang, Trưởng khoa Ngoại tim mạch, Trung tâm Tim mạch Can thiệp cho biết, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng khó thở nhiều, suy tim cấp (chức năng co bóp tim – EF còn chưa đến 30%, bình thường trên 55%), hở van 2 lá nặng, hở van 3 lá nặng, các buồng tim giãn lớn. Bác sĩ Khang nhận định, bệnh van tim của ông Mười đã xuất hiện từ lâu nhưng biểu hiện không rõ ràng. Triệu chứng mệt, khó thở, nôn ói dễ trùng lắp với triệu chứng bệnh hô hấp, tiêu hóa. Vì thế, ông không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh tiến triển âm thầm gây suy tim, buồng tim giãn lớn.

Bác sĩ kê toa thuốc điều trị suy tim tích cực cho ông Mười, đồng thời tiến hành các cận lâm sàng để tầm soát bệnh mạch vành kèm theo. Kết quả xác định ba nhánh mạch vành chính hẹp nặng (> 90%), nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột tử nếu không can thiệp tái thông sớm.

Sau 4 ngày điều trị nội khoa tích cực, sức khỏe ông Mười ổn định, đủ điều kiện phẫu thuật sửa chữa tổn thương tim. Lúc đầu ê kíp dự kiến mổ thay van 2 lá kèm sửa van 3 lá cho bệnh nhân, tuy nhiên lại phát hiện thêm bệnh ba nhánh mạch vành. Bác sĩ Khang, thuộc Bệnh viện Tâm Anh đánh giá đây là ca mổ rất phức tạp vì bệnh nhân mắc hai bệnh tim nặng, chức năng tim giảm nặng, nguy cơ biến chứng, thậm chí tử vong rất cao.

Đa số các ca mổ tim phức tạp diễn ra trong trạng thái liệt tim (tim ngừng đập hoàn toàn), người bệnh duy trì chức năng sống bằng máy tuần hoàn ngoài cơ thể. Việc thực hiện nhiều thao tác (thay van tim, sửa van tim, bắc cầu mạch vành) trong cùng một lần thủ thuật sẽ khiến ca mổ kéo dài, ảnh hưởng chức năng tim của bệnh nhân sau mổ.

Để ngăn rủi ro, bác sĩ quyết định dùng phương pháp phẫu thuật bắc cầu mạch vành không tuần hoàn ngoài cơ thể (Off‐Pump Coronary Artery Bypass Grafting – OPCABG) trước. Phương pháp này không dùng tim phổi nhân tạo, trái tim người bệnh vẫn đập trong suốt quá trình mổ. Sau đó bác sĩ mới làm ngưng tim để tiến hành thay, sửa van tim. Như vậy, thời gian tim ngưng đập được rút ngắn, chỉ còn khoảng chưa tới 1 giờ, đảm bảo duy trì ổn định chức năng tim trong và sau mổ.

Ca mổ “3 trong 1” cho ông Mười diễn ra. Bác sĩ phẫu tích lấy các động mạch vú trong (ở thành ngực) của bệnh nhân để làm mảnh ghép cầu nối cho ba nhánh mạch vành bị hẹp. Tiếp đến, bác sĩ dùng dụng cụ chuyên dụng để giữ cho những vùng mạch vành cần thao tác giảm vận động, trong khi các vùng khác hoạt động bình thường nhằm đảm bảo chức năng tim bơm máu nuôi cơ thể trong khi bác sĩ thực hiện các cầu nối. Sau hơn 2 giờ, hệ mạch máu chính nuôi tim được tái thông hoàn toàn.

Tiếp đến, ê kíp tiến hành cho tim ngưng đập để thay van 2 lá cho bệnh nhân bằng lá van sinh học, đồng thời sửa van 3 lá kèm đặt vòng van nhân tạo để chúng đóng kín, ngăn máu chảy ngược trở lại. Toàn bộ ca phẫu thuật diễn ra trong 5 giờ. Siêu âm sau mổ thấy các cầu nối hoạt động trơn tru, cung cấp đủ lượng máu nuôi tim. Van sinh học hoạt động tốt, van 3 lá đóng kín.

Ông Mười được rút nội khí quản sau đó 12 giờ. Ba ngày sau ông rời phòng hồi sức, trở lại sinh hoạt và vận động bình thường, không còn nôn ói hay khó thở, ăn uống ngon miệng. Ông xuất viện sau 7 ngày khi chức năng tim cải thiện lên 50%, gần như người bình thường.

Phẫu thuật bắc cầu mạch vành không tuần hoàn ngoài cơ thể là kỹ thuật khó, đòi hỏi phẫu thuật viên phải có nhiều kinh nghiệm, từ khâu lấy các mảnh ghép đến việc thực hiện miệng nối đòi hỏi phải tinh tế, nhẹ nhàng, thao tác không chuẩn xác sẽ dễ dẫn tới biến chứng như nhồi máu cơ tim, chảy máu, huyết khối gây đột quỵ, nhiễm trùng, suy thận, loạn nhịp tim… Ngoài ra, nếu mổ không tốt lần đầu, bệnh nhân có khả năng phải trải qua nhiều ca phẫu thuật bắc cầu trong tương lai.

Hầu hết những người từng trải qua ca phẫu thuật tim phức tạp sẽ cần vài tuần để hồi phục hoàn toàn. Trong thời gian đó, người bệnh nên bổ sung đầy đủ chất dinh dưỡng, dành thời gian nghỉ ngơi nhiều, tránh các hoạt động quá sức hoặc những cú sốc tinh thần gây căng thẳng quá mức cho tim.

Theo bác sĩ Khang, đa số các bệnh nhân hở van tim nặng hay mắc bệnh ba nhánh mạch vành đều có các dấu hiệu điển hình như đau ngực, khó thở, hụt hơi… Trường hợp như ông Mười biểu hiện triệu chứng không đặc hiệu (nôn ói), đến khi biến chứng suy tim nặng mới phát hiện là rất ít gặp. Nếu để chậm một thời gian nữa, suy tim tiến triển dễ gây phù phổi cấp, loạn nhịp tim, tử vong.

Sau mổ tim, bệnh nhân cần đi tái khám đúng hẹn để bác sĩ kiểm tra xem vết mổ đã lành chưa, van tim mới và các đoạn mạch nối có hoạt động tốt không… cũng như tư vấn khi nào có thể tiếp tục tập thể dục, nên tập theo hình thức và cường độ nào để không ảnh hưởng hiệu quả ca phẫu thuật.