Anh Tăng, 31 tuổi, nói đớt từ nhỏ; nay ngày càng nặng hơn, vừa được phẫu thuật cắt thắng lưỡi dần hồi phục phát âm.

Từ nhỏ, anh Tăng hay nói đớt, nói ngọng nhưng gia đình nghĩ do phát âm sai nên không đưa đi khám. Mới đây anh đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám khi tình trạng phát âm không còn rõ và nói đớt ảnh hưởng nhiều đến công việc và giao tiếp.

BS.CKII Nguyễn Đức Ngọc, Trung tâm Tai Mũi Họng, cho biết người bệnh bị dính thắng lưỡi nên lưỡi không thè ra ngoài tối đa, hạn chế cử động, ảnh hưởng quá trình phát âm, gây nói đớt kéo dài, nói ngọng nhất là ở các âm cần cong lưỡi. Do không điều trị khi còn nhỏ nên nay dây thắng phát triển dày hơn, lan rộng và bám chắc vào mặt dưới lưỡi khiến anh Tăng khó khăn giao tiếp.

Dính thắng lưỡi là dị tật bẩm sinh do lớp niêm mạc dưới lưỡi bám chặt hoặc ngắn hơn bình thường, làm hạn chế khả năng di chuyển của lưỡi. Dị tật này thường được phát hiện khi vừa chào đời hoặc khi trẻ tập ăn, tập nói. Cắt thắng lưỡi sớm để không ảnh hưởng đến quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ.

Tuy nhiên, nhiều trường hợp dính thắng lưỡi kéo dài đến tuổi trưởng thành mới phát hiện. Do ban đầu, dị tật ở mức độ nhẹ chưa ảnh hưởng nhiều đến ăn uống, phát âm nên gia đình dễ bỏ qua hoặc lầm tưởng tình trạng nói đớt sẽ cải thiện theo thời gian.

Bác sĩ Ngọc chỉ định cắt thắng lưỡi cho anh Tăng. Bác sĩ cắt phần niêm mạc bằng dao điện lưỡng cực (bipolar) giúp cầm máu tại chỗ. Quá trình thực hiện khoảng 5-10 phút. Sau can thiệp, sức khỏe ổn định, anh Tăng xuất viện trong ngày, có thể ăn uống bình thường, không cần kiêng nói.

Anh Tăng được hướng dẫn vệ sinh răng miệng hàng ngày, súc miệng bằng nước muối sinh lý sau ăn để giữ khoang miệng sạch sẽ. Khi đánh răng cần nhẹ nhàng, tránh để bàn chải chạm trực tiếp vào vị trí vết mổ, nên uống nước thường xuyên để khoang miệng sạch sẽ, hỗ trợ hồi phục.

Tái khám sau 1 tuần, vết mổ lành thương tốt, anh Tăng tiếp tục tập các bài tập để cải thiện phát âm.

Bác sĩ Ngọc giải thích, ở người dính thắng lưỡi lâu năm, lưỡi hạn chế cử động thời gian dài nên hình thành thói quen phát âm sai. Sau can thiệp, lưỡi di chuyển linh hoạt hơn nhưng não và cơ lưỡi vẫn chưa quen với cách vận động mới, vì vậy người bệnh cần tập vận động lưỡi và luyện phát âm để điều chỉnh lại cách phát âm.

Người bệnh có thể tập các động tác đơn giản như: thè lưỡi ra ngoài và giữ vài giây, đưa lưỡi sang trái phải để tăng độ linh hoạt, chạm đầu lưỡi vào vòm miệng hoặc vào mặt trong của răng cửa. Tập phát âm các âm cần cong lưỡi như l, n, t, d, r… giúp cơ lưỡi thích nghi với biên độ vận động mới.

Bác sĩ Ngọc khuyến cáo, thời điểm cắt thắng lưỡi tốt nhất là 3-6 tháng đầu sau sinh hoặc trước khi trẻ tập nói, nếu trễ hơn, trẻ có nguy cơ nói ngọng, phát âm không rõ. Biểu hiện của trẻ dính thắng lưỡi là khó bú, không bú được, trẻ không đưa lưỡi sang hai bên, không nâng được lưỡi chạm hàm trên, phần đầu lưỡi khi trẻ khóc hoặc thè ra bị kéo chùng xuống, trẻ không đẩy được lưỡi ra khỏi hàm dưới.