Tiểu không tự chủ hay són tiểu ảnh hưởng đến phần lớn phụ nữ sau sinh, khiến nhiều người lo lắng. Tìm hiểu sâu hơn về tiểu không tự chủ sau sinh, nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng ngừa thông qua bài viết tư vấn từ Bác sĩ cao cấp CKII Nguyễn Thị Hồng Oanh, Đơn vị Niệu nữ, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM.
Tiểu không tự chủ sau sinh là hiện tượng sản phụ rò rỉ nước tiểu bất thường, không chủ ý hoặc không kiểm soát được. Tăng áp lực ổ bụng làm hệ thống cơ và cơ nâng đỡ sàn chậu vốn đã bị căng giãn trong quá trình mang thai, sinh con bị đè ép, càng căng giãn nhiều hơn, gia tăng áp lực lên bàng quang và làm tăng di động của cổ bàng quang, gây són tiểu.
Điều này khiến người bệnh chỉ cần cười, ho, hắt hơi, nhảy và các hoạt động khác,… cũng sẽ gây thêm áp lực lên cơ thắt bàng quang, niệu đạo dẫn đến khó kiểm soát dòng nước tiểu. Áp lực này có thể dẫn đến rò rỉ nước tiểu. Triển vọng điều trị tiểu không tự chủ sau sinh tốt, mức độ đáp ứng cao với một số lựa chọn điều trị không xâm lấn. (1)
Tình trạng này rất phổ biến, ước tính có khoảng 1/3 số thai phụ mắc hội chứng tiểu không tự chủ từ tháng thứ 3 thai kỳ hoặc ít nhất 1 lần sau sinh. Phụ nữ sinh thường, em bé nặng trên 4kg, khi sinh khó phải hỗ trợ sinh giúp bằng can thiệp Forcep hoặc giác hút là nhóm người dễ mắc tiểu không tự chủ sau sinh nhất.
Mặc dù tiểu không tự chủ sau sinh ít ảnh hưởng đến sức khỏe nhưng vẫn khiến chị em cảm thấy xấu hổ, mặc cảm, tự ti. Có 3 loại tiểu không tự chủ thường gặp là:
Triệu chứng đi tiểu mất kiểm soát sau sinh được biết đến bao gồm:
Hiện tượng rò rỉ nước tiểu không tự chủ sau sinh có thể xảy ra do các hoạt động sau:
Nguyên nhân gây tiểu không tự chủ ở phụ nữ sau sinh được xác định do 2 nguyên nhân chính:
Nguyên nhân gây tiểu không tự chủ sau sinh được xác định do sự suy yếu của cơ sàn chậu. Các nguyên nhân làm suy yếu cơ sàn chậu ở phụ nữ sau sinh gồm:
Sàn chậu là nhóm cơ hỗ trợ bàng quang, tử cung và ruột. Những cơ này tạo thành 1 “dây đeo” gắn vào xương mu ở phía trước và xương cụt ở phía sau. Niệu đạo, âm đạo và hậu môn đi qua sàn chậu. Sàn chậu khỏe mạnh giúp duy trì khả năng kiểm soát bàng quang, nhu động ruột và chức năng tình dục.
Cơ sàn chậu có thêm 1 nhiệm vụ trong thời kỳ mang thai là hỗ trợ thai nhi đang lớn. Trong quá trình chuyển dạ và sinh nở, các cơ sàn chậu cần thư giãn và căng ra để em bé chào đời. Thời gian trở dạ – em bé di chuyển xuống âm đạo để chào đời, sàn chậu sẽ căng ra trong thời gian nhất định, khiến các cơ bị giãn. Sự thay đổi về hormon và cân, cơ bị căng khiến các cơ kiểm soát bàng quang bị suy yếu, dẫn đến rò rỉ nước tiểu ngoài ý muốn.
Một số người có thể bị tổn thương cơ sàn chậu trong quá trình sinh nở. Các dây thần kinh kiểm soát bàng quang cũng có thể bị tổn thương trong quá trình mang thai và sinh nở, đặc biệt là khi sinh qua đường âm đạo. Tiểu không tự chủ có thể bắt đầu trong thời kỳ mang thai nhưng xảy ra thường xuyên hơn sau khi sinh. Cơ sàn chậu yếu gây áp lực lên bàng quang và niệu đạo, hắt hơi, cười hoặc ho có thể khiến nước tiểu rò rỉ.
Bên cạnh các nguyên nhân chính, các yếu tố nguy cơ gây tiểu không tự chủ sau sinh được xác định do: (2)
Tiểu không tự chủ sau sinh cần liên hệ bác sĩ khi bị rò rỉ nước tiểu kéo dài, ảnh hưởng đến các chất lượng cuộc sống. Dựa trên tình trạng hiện tại, bác sĩ sẽ có lời khuyên cũng như lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, giúp khắc phục nhanh chóng tình trạng tiểu không tự chủ.
Dưới đây là một số phương pháp điều trị chính, hỗ trợ điều trị tiểu không tự chủ sau sinh, người bệnh có thể tham khảo.
Các lựa chọn điều trị tiểu không tự chủ sau sinh không can thiệp phẫu thuật chủ yếu là các bài tập và dụng cụ hỗ trợ phục hồi sức mạnh cho cơ sàn chậu.
Các bài tập sàn chậu (Kegel) rất quan trọng ở mọi giai đoạn của cuộc đời để ngăn ngừa các vấn đề về bàng quang và ruột, như tiểu không tự chủ, tiểu nhiều lần, táo bón, sa sinh dục,… đồng thời cải thiện chức năng tình dục. Khi mang thai, sự thay đổi nội tiết tố, gia tăng hormone progesteron khiến khối cân cơ nâng đỡ sàn chậu mềm ra và giãn ra dễ dàng hơn. Những thay đổi này, cùng với cân nặng của em bé đang lớn, sẽ gây thêm áp lực cho sàn chậu.
Điều này có thể làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề về bàng quang hoặc ruột khi mang thai và sau khi sinh. Khoảng 1 trong 3 phụ nữ mắc một số dạng tiểu không tự chủ sau sinh, nhưng với việc rèn luyện cơ sàn chậu trong và sau khi mang thai, cơ sàn chậu sẽ có hồi phục nhanh hơn sau khi sinh. Phụ nữ có sàn chậu khỏe mạnh cũng ít gặp các vấn đề về bàng quang hoặc ruột cả trong và sau khi mang thai.
Để tập luyện bài tập Kegel ban đầu người bệnh cần làm quen với các động tác siết và thư giãn nhóm cơ sàn chậu, gồm:
Sau khi đã làm quen với các động tác siết cơ Kegel, người bệnh bắt đầu thực hiện bài tập cơ sàn chậu này với các động tác như sau:
Khi thực hiện bài tập Kegel, người bệnh cần lưu ý không nhịn thở và để cơ mông, cơ đùi thư giãn trong lúc siết cơ. Các bác sĩ Tiết niệu khuyên người bệnh nên tập bài tập Kegel mỗi ngày 3 lần, mỗi lần 12 cái, kiên trì tập luyện trong 6 tháng, đa số các trường hợp, cơ sàn chậu sẽ hồi phục chức năng và chứng tiểu không tự chủ sau sinh sẽ biến mất.
Xem thêm: Bài tập Kegel cho phụ nữ mang thai và sau sinh
Bên cạnh tập luyện tại nhà, người bệnh có thể đến tại Đơn vị Niệu nữ của các cơ sở y tế, có trang bị máy tập sàn chậu để tập luyện với máy và sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa, điều này giúp người bệnh tập đúng và mang lại hiệu quả tập luyện cao hơn, rút ngắn thời gian điều trị bệnh.
Hầu hết các trường hợp tiểu không tự chủ sau sinh đều được chỉ định tập luyện cơ sàn chậu trong 6 tháng để tăng độ mạnh và độ đàn hồi của nhóm cơ này. Người bệnh có thể tập luyện cơ sàn chậu trước, trong và sau khi sinh.
Ngay cả khi sinh mổ hoặc sinh thường, có rạch tầng sinh môn hoặc không, sau 24 giờ, người bệnh có thể tập luyện cơ sàn chậu bằng cách siết cơ hậu môn, sao cho nhóm cơ này nâng hậu môn lên, giữ trong 8 giây và lặp lại động tác thường xuyên. Các bài tập sàn chậu thể cải thiện lưu thông máu ở khu vực tầng sinh môn và giúp lành vết thương nhanh hơn.
Nếu sau 6 tháng tập luyện bài tập Kegel vẫn không cải thiện được tình trạng tiểu không tự chủ, người bệnh cần đến gặp bác sĩ Tiết niệu hoặc chuyên gia về Niệu nữ để được thăm khám, tìm ra các nguyên nhân khác và tư vấn lựa chọn các phương pháp điều trị thích hợp.
Kích thích dây thần kinh chày qua da (PTNS) là phương pháp điều trị không phẫu thuật cho bàng quang hoạt động quá mức (bàng quang tăng hoạt) và là 1 hình thức trị liệu điều hòa thần kinh. Trong quá trình điều trị bệnh tiểu không tự chủ, bác sĩ sẽ đặt 1 cây kim mỏng vào mắt cá chân tương ứng với vị trí của dây thần kinh chày sau, là dây chi phối hoạt động của bàng quang.
Kim truyền xung điện đến dây thần kinh chày, gửi tín hiệu đến dây thần kinh cùng ở cột sống để kiểm soát chức năng bàng quang và sàn chậu. Theo thời gian, các xung này sẽ chặn các tín hiệu thần kinh không hoạt động bình thường, khiến bàng quang chỉ co bóp có chủ ý khi nào người ta muốn đi tiểu.
Tìm hiểu thêm chi tiết về phương pháp kích thích thần kinh chày trong điều trị bàng quang tăng hoạt tại đây!
Nếu tình trạng tiểu không tự chủ sau sinh đến từ hiện tượng bàng quang hoạt động quá mức, người bệnh có thể được chỉ định sử dụng thuốc. Tuy nhiên, trong quá trình cho con bú, người bệnh cần được theo dõi về liều dùng và tuân thủ nghiêm ngặt các chỉ định của bác sĩ khi lựa chọn điều trị tiểu không tự chủ bằng thuốc trong thời điểm này.
Khi tiểu không tự chủ mức độ nặng, điều trị bảo tồn không kết quả, ảnh hưởng đến chất lượng sống của người bệnh, phẫu thuật là biện pháp sau cùng. Phương pháp phẫu thuật thường được sử dụng là phẫu thuật TVT (Tension-Free Vaginal Tape) hoặc TOT (Trans-Oturator-Tape) hiệu quả, an toàn, ít xâm lấn, ít đau.
Nguyên lý của phẫu thuật điều trị tiểu không tự chủ sau sinh là dùng 1 dải băng treo nhỏ bằng vật liệu tổng hợp (còn gọi là lưới) đưa vào cơ thể qua 1 vết rạch nhỏ khoảng 1cm ở thành trước âm đạo, tương ứng với vị trí của niệu đạo giữa, có tác dụng nâng đỡ cho các vòng cơ niệu đạo đã suy yếu. Khi bàng quang chứa đầy nước tiểu hoặc khi người bệnh ho, hắt hơi, hoạt động gắng sức, áp lực ổ bụng tăng chèn ép niệu đạo, tấm lưới sẽ làm thu hẹp lòng niệu đạo, ngăn nước tiểu rỉ ra ngoài.
Các biện pháp phòng ngừa tiểu không tự chủ sau sinh là tập trung bảo vệ cơ sàn chậu trong quá trình mang thai, điều này bao gồm:
Tiểu không tự chủ sau sinh có thể kéo dài trong 3 – 6 tháng, hoặc lâu hơn nếu không được điều trị đúng cách hoặc điều trị không đầy đủ. Sau điều trị thành công tiểu không tự chủ, người bệnh vẫn nên duy trì các bài tập cơ sàn chậu để giữ cho nhóm cơ này luôn khỏe, ngăn ngừa tiểu không tự chủ sau sinh tái phát.
Tiểu không tự chủ sau sinh có thể tự khỏi, tuy nhiên các nguyên nhân gây bệnh thường không thể tự phục hồi hoặc cần thời gian dài để chữa lành các mô, cơ bị tổn thương trong quá trình mang thai và sinh nở. Cho nên, bác sĩ khuyên người bệnh tiểu không tự chủ sau sinh nên được can thiệp điều trị càng sớm càng tốt.
Điều trị tiểu không tự chủ sau sinh tại Đơn vị Niệu nữ, khoa Tiết niệu, – Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM và Đơn vị Tiết niệu, Trung tâm Kkhám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7. Tại đây có các bác sĩ là những chuyên gia Tiết niệu giàu kinh nghiệm, cùng với đó là Đơn vị Niệu nữ – nơi chuyên điều trị các vấn đề sức khỏe tiết niệu cho phái đẹp, trong đó có tiểu không tự chủ sau sinh.
Với đội ngũ bác sĩ ở Tâm Anh giỏi, chuyên môn cao, có kinh nghiệm điều trị thành công nhiều ca tiểu không tự chủ sau sinh với phác đồ điều trị cá thể hóa, được cân nhắc lựa chọn dựa trên các tình trạng cụ thể của từng trường hợp.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng với các thông tin bài viết vừa chia sẻ đã giúp bạn hiểu hơn về tình trạng tiểu không tự chủ sau sinh, nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng ngừa hội chứng này. Duy trì sức khỏe cơ sàn chậu bằng cách tập luyện thường xuyên là điều nên làm, giúp phòng ngừa tiểu không tự chủ hiệu quả cho mọi đối tượng.
