Ghép tạng sống được bao lâu?

Ghép tạng là phương pháp điều trị giúp người bệnh suy tạng giai đoạn cuối có cơ hội kéo dài sự sống và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, nhiều người vẫn băn khoăn ghép tạng sống được bao lâu, tuổi thọ sau ghép phụ thuộc vào những yếu tố nào và làm sao để duy trì chức năng tạng ghép lâu dài? Trong bài viết sau, bác sĩ sẽ chia sẻ về thời gian sống sau ghép của từng loại tạng, các yếu tố ảnh hưởng và những lưu ý quan trọng giúp người bệnh chăm sóc sức khỏe sau ghép.

Người ghép tạng sống được bao lâu?

Tuổi thọ sau ghép khác nhau ở mỗi người và từng loại tạng. Nhiều người bệnh có thể sống 10, 20 năm hoặc lâu hơn sau ghép nếu mảnh ghép hoạt động tốt, bệnh nền được kiểm soát và người bệnh tuân thủ điều trị. (1)

Riêng với ghép thận, cần phân biệt tuổi thọ của người nhận với thời gian hoạt động của thận ghép. Theo NHS Blood and Transplant (Anh), một thận ghép từ người hiến sống có thời gian hoạt động trung bình khoảng 20 – 25 năm, trong khi thận từ người hiến đã mất khoảng 15 – 20 năm. Đây chỉ là số liệu trung bình; có những mảnh ghép hoạt động trên 40 năm. Người bệnh cũng có thể sống lâu hơn thời gian hoạt động của thận ghép nhờ trở lại lọc máu hoặc ghép thận lần tiếp theo.

Tại Việt Nam, kết quả và số lượng ghép tạng cũng ngày càng tăng. Theo Bộ Y tế, tính đến hết năm 2024, cả nước đã thực hiện 9.516 ca ghép tạng tại 27 bệnh viện, trung tâm, trong đó ghép thận chiếm số lượng lớn nhất.

Các con số thống kê giúp người bệnh hình dung về kết quả chung, nhưng không thể dùng để dự đoán chính xác tuổi thọ của một cá nhân.

Hiểu thế nào về tỷ lệ sống sau ghép tạng?

Khi tìm hiểu người ghép tạng sống được bao lâu, cần phân biệt hai khái niệm:

• Tỷ lệ sống của người nhận: là tỷ lệ người bệnh còn sống sau một khoảng thời gian nhất định kể từ khi ghép, thường được thống kê ở các mốc 1 năm, 5 năm hoặc 10 năm.
• Tỷ lệ sống của mảnh ghép: là tỷ lệ tạng được ghép vẫn còn hoạt động sau một khoảng thời gian. Hai chỉ số này không hoàn toàn giống nhau. Ví dụ, người ghép thận vẫn có thể sống khi thận ghép mất chức năng nhờ quay lại lọc máu hoặc được ghép thận lần khác.

Tiên lượng cũng khác nhau theo từng loại tạng. Ghép thận và ghép gan thường có kết quả dài hạn tốt ở người bệnh được lựa chọn phù hợp. Ghép tim có thể mang lại nhiều năm sống với chất lượng cuộc sống tốt, trong khi ghép phổi và ghép ruột có kết quả dài hạn thấp hơn do nguy cơ thải ghép mạn, nhiễm trùng và các biến chứng đặc thù cao hơn. Các dữ liệu đăng ký ghép tạng quốc tế cũng cho thấy kết quả sống sau ghép khác biệt đáng kể giữa từng loại cơ quan.

Với ghép đa tạng như gan–thận, tim–phổi hoặc tim–gan–thận, tiên lượng còn phụ thuộc vào mức độ suy đa cơ quan, bệnh nền, tình trạng người bệnh trước ghép và độ phức tạp của phẫu thuật.

Do đó, không nên dùng một con số trung bình để dự đoán tuổi thọ cho một người bệnh cụ thể. Tiên lượng cần được bác sĩ ghép tạng đánh giá dựa trên từng trường hợp.

Yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng sống của người nhận tạng

Tiên lượng sau ghép chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố.

1. Yếu tố trực tiếp

Bao gồm tuổi và tình trạng sức khỏe của người nhận trước ghép, chất lượng tạng hiến, mức độ phù hợp về miễn dịch, đặc biệt trong ghép thận, kỹ thuật phẫu thuật, chức năng sớm của mảnh ghép; nguy cơ nhiễm trùng và thải ghép.

Trong đó, thải ghép là một trong những nguyên nhân quan trọng có thể làm suy giảm chức năng mảnh ghép. Hệ miễn dịch của người nhận có thể nhận diện tạng ghép là “lạ” và tấn công mảnh ghép. Vì vậy, phần lớn người bệnh cần sử dụng thuốc ức chế miễn dịch lâu dài và được xét nghiệm định kỳ để theo dõi chức năng tạng, phát hiện thải ghép cũng như kiểm soát nồng độ một số thuốc.

KDIGO khuyến cáo người ghép thận cần được theo dõi lâu dài về chức năng thận ghép, thuốc ức chế miễn dịch, nhiễm trùng, bệnh tim mạch, ung thư và các biến chứng chuyển hóa.

2. Yếu tố gián tiếp

Tuân thủ điều trị có vai trò đặc biệt quan trọng đối với kết quả lâu dài. Người bệnh cần dùng thuốc đúng chỉ định, tái khám đều đặn, duy trì chế độ ăn và vận động phù hợp, đồng thời kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết và mỡ máu.

Các nghiên cứu ở người ghép thận cho thấy không tuân thủ thuốc ức chế miễn dịch liên quan rõ rệt với nguy cơ thải ghép và mất chức năng mảnh ghép. Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp từng ghi nhận nguy cơ mất thận ghép cao hơn đáng kể ở nhóm không tuân thủ điều trị.

Về lâu dài, bệnh tim mạch, nhiễm trùng, ung thư, rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh nguyên phát tái phát trên tạng ghép cũng có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ.

Tìm hiểu thêm: Người bị ung thư có hiến tạng được không?

Làm gì để kéo dài thời gian sống sau ghép tạng?

Sau ghép, người bệnh cần hiểu rằng phẫu thuật thành công mới là bước đầu của quá trình điều trị lâu dài. Để bảo vệ mảnh ghép và sức khỏe, người bệnh nên:

• Dùng thuốc ức chế miễn dịch đúng liều, đúng giờ, không tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc dù đang cảm thấy khỏe.
• Tái khám và xét nghiệm đúng lịch để theo dõi chức năng mảnh ghép, nồng độ thuốc và phát hiện sớm thải ghép, nhiễm trùng hoặc các biến chứng khác.
• Không tự ý sử dụng thuốc, thuốc nam, thảo dược hoặc thực phẩm chức năng vì một số sản phẩm có thể tương tác với thuốc ức chế miễn dịch.
• Chủ động phòng ngừa nhiễm trùng, bảo đảm vệ sinh cá nhân, an toàn thực phẩm và tiêm chủng theo hướng dẫn của bác sĩ. Các hiệp hội ghép tạng nhấn mạnh tiêm chủng phù hợp là một biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng nặng ở người ghép tạng.
• Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu, cân nặng và các yếu tố nguy cơ tim mạch.
• Duy trì chế độ ăn cân đối, vận động phù hợp, không hút thuốc và hạn chế các yếu tố có hại cho sức khỏe.
• Liên hệ cơ sở ghép tạng khi xuất hiện sốt, khó thở, phù, tiểu ít, vàng da, đau bất thường vùng tạng ghép hoặc mệt nhiều không rõ nguyên nhân. Đồng thời, không nên chờ có triệu chứng mới đi khám vì một số rối loạn chức năng tạng ghép hoặc thải ghép giai đoạn sớm có thể chỉ được phát hiện qua xét nghiệm.

Người bệnh có nhu cầu đánh giá sức khỏe, tư vấn ghép tạng hoặc theo dõi sau ghép nên thăm khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được bác sĩ chuyên khoa đánh giá toàn diện và xây dựng kế hoạch điều trị, theo dõi phù hợp với từng trường hợp.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp người đọc hiểu rõ hơn về vấn đề người ghép tạng sống được bao lâu. Để duy trì sức khỏe và chức năng tạng ghép lâu dài, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị, tái khám đúng hẹn và chủ động theo dõi các dấu hiệu bất thường. Sự phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa ghép tạng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm biến chứng, hạn chế nguy cơ thải ghép và cải thiện chất lượng cuộc sống sau ghép.