Phẫu thuật robot tạo hình niệu quản là kỹ thuật ít xâm lấn giúp phục hồi đường dẫn nước tiểu bị hẹp hoặc tổn thương. Phương pháp này ngày càng được áp dụng rộng rãi nhờ độ chính xác cao, ít biến chứng và thời gian hồi phục ngắn.
Phẫu thuật robot tạo hình niệu quản là kỹ thuật ít xâm lấn giúp phục hồi đường dẫn nước tiểu bị hẹp hoặc tổn thương. Trong phẫu thuật có robot hỗ trợ, phẫu thuật viên ngồi tại bàn điều khiển, quan sát phẫu trường qua camera 3D phóng đại nhiều lần và điều khiển các cánh tay robot (như hệ thống robot Da Vinci Xi) thao tác qua vài lỗ nhỏ trên thành bụng.
“Robot cho phép phẫu thuật viên thao tác tỉ mỉ trong khoang chậu vốn chật hẹp, khâu nối niệu quản với bàng quang chính xác đến từng milimet mà vẫn hạn chế tổn thương mạch máu nuôi mô xung quanh – yếu tố quyết định khả năng lành miệng nối”, ThS.BS.CKI Nguyễn Tân Cương, Trưởng khoa Tiết niệu, Trưởng đơn vị Ung thư tiết niệu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết.
Niệu quản là ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Khi đoạn niệu quản nào đó bị hẹp, tắc hoặc tổn thương, nước tiểu không thoát được bình thường, lâu ngày gây ứ nước thận và có thể ảnh hưởng chức năng thận. Tạo hình niệu quản là kỹ thuật nhằm khôi phục lại đường dẫn nước tiểu thông suốt, và phẫu thuật robot hỗ trợ đang trở thành lựa chọn phổ biến cho nhóm bệnh lý này tại nhiều bệnh viện lớn.
Theo y văn, các nguyên nhân thường gặp khiến niệu quản bị hẹp hoặc tổn thương gồm:
Nếu không được xử trí, đoạn hẹp niệu quản khiến nước tiểu ứ đọng ngày càng nhiều phía trên, đài bể thận giãn to dần (thận ứ nước), có thể dẫn đến suy giảm chức năng thận không hồi phục và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiết niệu tái phát nếu để kéo dài.
Phẫu thuật tạo hình niệu quản thường được cân nhắc khi đã xác định rõ vị trí, chiều dài đoạn hẹp qua chẩn đoán hình ảnh (CT niệu đồ, MRI niệu đồ, chụp niệu quản – bể thận ngược dòng), và một trong các trường hợp: điều trị nội soi (nong bóng, rạch trong lòng niệu quản) đã thất bại hoặc đoạn hẹp quá dài/quá chắc để nội soi giải quyết; tái hẹp sau phẫu thuật trước đó; hoặc thận vẫn còn chức năng đủ giá trị để bảo tồn theo kết quả xạ hình thận.
Ngược lại, nếu thận bên tổn thương đã mất chức năng gần như hoàn toàn và không cải thiện sau thời gian thử dẫn lưu, hoặc tình trạng sức khỏe toàn thân không đủ điều kiện cho một cuộc phẫu thuật kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc hướng xử trí khác như cắt thận thay vì tạo hình.
Trước phẫu thuật, người bệnh được bác sĩ Tiết niệu thăm khám lâm sàng, khai thác tiền sử bệnh và đánh giá sức khỏe tổng quát. Người bệnh cần thực hiện các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh cần thiết, bao gồm: xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, siêu âm hệ tiết niệu, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc MRI hệ tiết niệu, nội soi niệu quản,…
Người bệnh cần thông tin cho bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng (đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu,…) để được điều chỉnh cần thiết.
Tùy vị trí và chiều dài đoạn niệu quản bị hẹp, bác sĩ lựa chọn kỹ thuật tạo hình phù hợp:
Trước phẫu thuật, người bệnh được khám tiền mê và thực hiện các xét nghiệm cần thiết. Bác sĩ sẽ tư vấn đầy đủ về lợi ích và rủi ro, người bệnh được hướng dẫn nhịn ăn, ngưng hoặc điều chỉnh thuốc và cần ký cam kết đồng ý phẫu thuật.
Phẫu thuật tạo hình niệu quản bằng robot được thực hiện dưới gây mê toàn thân. Phẫu thuật viên tạo khoảng 4 – 6 đường rạch nhỏ trên thành bụng để đặt trocar, đưa camera và các dụng cụ robot vào cơ thể người bệnh. Phẫu thuật viên chính sẽ ngồi tại buồng điều khiển và thực hiện kỹ thuật tạo hình niệu quản tùy chỉ định.
Người bệnh được chuyển đến phòng hồi tỉnh. Tại đây, nhân viên y tế theo dõi sinh hiệu, giảm đau, kiểm tra dẫn lưu và nhận biết sớm dấu hiệu biến chứng nếu có. Người bệnh được hướng dẫn vận động theo thể trạng và ăn uống theo chỉ định.
Người bệnh hồi phục xuất viện sau 2 – 3 ngày, được hướng dẫn cách chăm sóc vết mổ, chế độ ăn uống, vận động và theo dõi các dấu hiệu bất thường sau mổ. Người bệnh cần tái khám theo đúng chỉ định để được bác sĩ rút ống JJ và đánh giá khả năng hồi phục.
Một tổng quan hệ thống trên gần 1.000 bệnh nhân được phẫu thuật robot tạo hình niệu quản ghi nhận tỷ lệ thành công từ 90% trở lên ở phần lớn các nghiên cứu, đồng thời lượng máu mất và thời gian nằm viện đều thấp hơn có ý nghĩa so với mổ mở, theo y văn. (1)
Một phân tích gộp khác trên nhóm bệnh nhân tạo hình niệu quản – ruột cũng cho thấy phẫu thuật robot giúp giảm rõ rệt biến chứng trong và sau mổ, rút ngắn thời gian nằm viện so với mổ mở, trong khi tỷ lệ thành công và tỷ lệ tái hẹp tương đương. (2)
“Với vết mổ chỉ vài lỗ nhỏ thay vì đường rạch dài như mổ mở, người bệnh thường ít đau hơn, vận động sớm hơn và xuất viện sau vài ngày thay vì một đến hai tuần. Đây là lợi ích rõ rệt nhất mà người bệnh cảm nhận được”, bác sĩ Cương chia sẻ. Tỷ lệ tái hẹp sau phẫu thuật robot tạo hình niệu quản, theo các nghiên cứu tổng hợp, dao động khoảng 7-10%, tương đương mổ mở nhưng đi kèm ít biến chứng nặng hơn. (3)
Như mọi cuộc phẫu thuật khác, phẫu thuật robot vẫn có thể tiềm ẩn rủi ro dù không thường gặp:
Với phẫu thuật viên robot giàu kinh nghiệm, những rủi ro này có thể được kiểm soát và xử trí.
So với các phương pháp phẫu thuật truyền thống, chi phí phẫu thuật robot thường nhỉnh hơn. Chi phí phụ thuộc vào vật tư tiêu hao, thuốc điều trị, thời gian lưu viện, chi phí cận lâm sàng,… và thường có sự khác nhau ở mỗi người bệnh. Để biết chính xác chi phí phẫu thuật tạo hình niệu quản và mức độ phù hợp với phẫu thuật robot, người bệnh cần được bác sĩ thăm khám, đánh giá tình trạng bệnh.
Tại BVĐK Tâm Anh, chi phí phẫu thuật robot hiện từ 85 triệu đồng, tùy từng loại bệnh và chỉ định phẫu thuật cụ thể.
Khi lựa chọn phẫu thuật bằng robot, người bệnh cần cân nhắc các yếu tố:
Khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM hiện đang triển khai 4 ê-kíp phẫu thuật robot độc lập. Với đội ngũ phẫu thuật viên đều đạt chứng nhận phẫu thuật robot do hãng Intuitive Surgical (Mỹ) cấp. Với sự đầu tư đồng bộ 2 hệ thống robot Da Vinci Xi thế hệ mới, đến nay, khoa Tiết niệu đã thực hiện hơn 300 ca phẫu thuật robot thành công. Trong đó nhiều ca bệnh tiết niệu phức tạp như hẹp khúc nối bể thận – niệu quản, ung thư niệu quản, ung thư bàng quang, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư thận, u tuyến thượng thận,…
Tùy độ phức tạp của đoạn hẹp và kỹ thuật áp dụng, ca mổ thường kéo dài 2 – 3 giờ. Các trường hợp đơn giản, đoạn hẹp ngắn có thể ngắn hơn.
Do chỉ có vài vết rạch nhỏ, người bệnh thường đau ít hơn đáng kể so với mổ mở và có thể kiểm soát tốt bằng thuốc giảm đau thông thường trong vài ngày đầu.
Đa số người bệnh xuất viện sau 2 – 4 ngày nếu hồi phục thuận lợi. Ống thông tiểu qua niệu đạo thường được rút sau khoảng 5 – 7 ngày, còn ống thông JJ trong niệu quản (nếu có đặt) thường lưu 4 – 6 tuần và được rút qua nội soi bàng quang, tùy chỉ định của bác sĩ điều trị.
Có, dù tỷ lệ không cao. Theo y văn, tỷ lệ tái hẹp sau phẫu thuật robot tạo hình niệu quản dao động khoảng 7 – 10%, nên người bệnh cần tái khám và theo dõi hình ảnh học định kỳ theo hẹn.
Người có bệnh lý tim mạch, hô hấp nặng chưa ổn định, rối loạn đông máu chưa kiểm soát, hoặc từng phẫu thuật vùng bụng – chậu nhiều lần gây dính nặng cần được đánh giá kỹ trước khi chỉ định, đôi khi phải chuyển sang mổ mở.
Người bệnh nên uống đủ nước, tránh vận động mạnh/mang vác nặng trong vài tuần đầu, tái khám đúng hẹn để kiểm tra hình ảnh học và chức năng thận, đồng thời kiểm soát tốt các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường nếu có.
Theo bác sĩ Cương, phần lớn các trường hợp hẹp hoặc tổn thương niệu quản nếu được phát hiện và can thiệp kịp thời đều có cơ hội bảo tồn tốt chức năng thận. “Người bệnh có triệu chứng đau âm ỉ vùng hông lưng kéo dài, từng phát hiện thận ứ nước nhưng chưa điều trị dứt điểm, nên đi khám chuyên khoa Tiết niệu sớm để được đánh giá và tư vấn hướng xử trí phù hợp”, bác sĩ khuyến cáo.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hẹp niệu quản không được can thiệp điều trị kịp thời có thể gây các biến chứng thận ứ nước, suy giảm chức năng thận không hồi phục. Phẫu thuật robot tạo hình niệu quản là phẫu thuật ít xâm lấn, giúp phục hồi đường dẫn nước tiểu bị hẹp hoặc tổn thương. Người bệnh thường ít đau hơn, vận động sớm hơn và xuất viện sớm chỉ sau vài ngày.
