Phẫu thuật ung thư niệu quản bằng robot là phương pháp ít xâm lấn, thường giúp giảm mất máu, giảm đau sau mổ và rút ngắn thời gian nằm viện so với mổ mở. Vậy trường hợp ung thư niệu quản nào phù hợp với phẫu thuật robot, khi nào có thể bảo tồn thận và người bệnh cần được đánh giá những gì trước mổ?
Phẫu thuật ung thư niệu quản bằng robot là phẫu thuật nội soi có robot hỗ trợ. Bác sĩ không trực tiếp cầm dụng cụ tại bàn mổ mà ngồi tại bàn điều khiển (console), điều khiển các cánh tay robot thực hiện bóc tách, cắt, cầm máu và khâu nối. Hệ thống lọc rung tay giúp thao tác ổn định; hình ảnh 3D phóng đại giúp phẫu thuật viên quan sát rõ phẫu trường ở những vị trí sâu, hẹp.
Ung thư niệu quản thuộc nhóm ung thư biểu mô đường tiết niệu trên, hình thành từ lớp tế bào biểu mô lót mặt trong niệu quản và đài bể thận. Đây là loại ung thư ít gặp: theo Hội Tiết niệu châu Âu (EAU), ung thư đường tiết niệu trên chỉ chiếm khoảng 5 – 10% các ung thư biểu mô đường tiết niệu. (1)
Bệnh thường gặp ở nam giới lớn tuổi. Các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm hút thuốc lá, tiếp xúc lâu dài với hóa chất công nghiệp (amin thơm), tiền sử ung thư bàng quang, hội chứng di truyền Lynch, và sử dụng các loại thảo dược chứa acid aristolochic (có trong một số bài thuốc dân gian). Dấu hiệu thường gặp nhất là tiểu máu; một số người đau hông lưng hoặc phát hiện tình cờ khi siêu âm thấy thận ứ nước.
Trong điều trị ung thư niệu quản, tùy vị trí, nguy cơ của khối u và chức năng thận, bác sĩ có thể chỉ định:
So với mổ mở, phẫu thuật nội soi và phẫu thuật robot cắt thận – niệu quản giúp giảm lượng máu mất và nhu cầu truyền máu, giảm đau, rút ngắn thời gian nằm viện, vết mổ thẩm mỹ hơn và hồi phục nhanh hơn, theo Khoa Tiết niệu, Đại học Florida (Mỹ) (2). Thay vì 1 – 2 đường mổ lớn ở bụng hoặc hông, phẫu thuật ít xâm lấn chỉ cần vài lỗ nhỏ trên thành bụng.
Camera của robot cung cấp hình ảnh 3D sắc nét, phóng đại khoảng 10 lần, giúp phẫu thuật viên nhận diện rõ mạch máu và cấu trúc giải phẫu trong vùng bụng, vùng chậu, đặc biệt hữu ích khi thao tác ở vị trí sâu, hẹp hoặc gần các cơ quan quan trọng.
Robot Da Vinci Xi có 4 cánh tay (3 cánh tay gắn dụng cụ và 1 cánh tay gắn camera). Dụng cụ có khớp cổ tay EndoWrist xoay, gập với biên độ vượt cổ tay người, giúp bóc tách, cắt và khâu nối chính xác trong không gian hẹp. Với khối u ở đoạn niệu quản sát bàng quang, robot giúp việc cắt đoạn niệu quản và cắm lại niệu quản vào bàng quang thuận lợi hơn, góp phần bảo tồn thận.
Phẫu thuật được thực hiện qua các lỗ trocar nhỏ (khoảng 8 – 12 mm), kèm một đường rạch nhỏ để lấy bệnh phẩm khi cắt thận. Nhiều người bệnh có thể ngồi dậy, đi lại vào ngày đầu sau mổ và xuất viện sau vài ngày, tùy thể trạng và mức độ phức tạp của ca mổ.
Không phải người bệnh ung thư niệu quản nào cũng cần hoặc phù hợp với phẫu thuật robot. Theo hướng dẫn EAU, bác sĩ phân tầng khối u thành nguy cơ thấp hoặc nguy cơ cao dựa trên kích thước, số lượng u, độ biệt hóa tế bào, hình ảnh trên CT, tình trạng thận ứ nước và tiền sử ung thư bàng quang. Quyết định điều trị được cá thể hóa cho từng người.
Phẫu thuật robot có thể không phù hợp khi người bệnh:
Trước khi lựa chọn phương pháp điều trị, bác sĩ cần xác định chính xác vị trí, mức độ lan rộng và nguy cơ của khối u. Người bệnh thường được chỉ định:
Sau khi có đầy đủ kết quả cận lâm sàng, người bệnh được khám tiền mê. Các bác sĩ Tiết niệu, Ung bướu, Chẩn đoán hình ảnh, Gây mê – Hồi sức hội chẩn để thống nhất phạm vi và kỹ thuật phẫu thuật. Với một số khối u nguy cơ cao, hóa trị trước mổ có thể được cân nhắc.
Người bệnh được tư vấn đầy đủ về quy trình, lợi ích và rủi ro, được hướng dẫn nhịn ăn, ngưng hoặc điều chỉnh thuốc (đặc biệt thuốc chống đông, chống kết tập tiểu cầu) và ký cam kết đồng ý phẫu thuật.
Sau khi gây mê toàn thân, người bệnh được đặt tư thế phù hợp. Phẫu thuật viên tạo khoảng 4 – 6 lỗ nhỏ trên thành bụng để đặt trocar, đưa camera và dụng cụ robot vào ổ bụng. Ngồi tại console, phẫu thuật viên bóc tách, cắt bỏ khối u cùng đoạn niệu quản hoặc toàn bộ thận – niệu quản kèm vành bàng quang, tùy chỉ định. Bệnh phẩm được lấy ra qua một đường rạch nhỏ và gửi giải phẫu bệnh.
Người bệnh được theo dõi tại phòng hồi tỉnh: Sinh hiệu, lượng nước tiểu, dịch dẫn lưu, chức năng thận, vết mổ và các dấu hiệu biến chứng. Người bệnh được hướng dẫn vận động sớm, tập đi lại, ăn uống và chăm sóc vết mổ theo chỉ định.
Theo hướng dẫn EAU, sau cắt thận – niệu quản, người bệnh nên được bơm một liều hóa chất vào bàng quang trong thời gian ngắn sau mổ để giảm nguy cơ ung thư tái phát trong bàng quang.
“Ung thư niệu quản có đặc điểm dễ tái phát ở bàng quang hoặc đường tiết niệu còn lại, nên phẫu thuật chỉ là một phần của quá trình điều trị. Người bệnh cần nội soi bàng quang và chụp kiểm tra định kỳ theo lịch hẹn, kể cả khi đã cảm thấy khỏe”, ThS.BS.CKI Nguyễn Tân Cương, Trưởng khoa Tiết niệu, Trưởng Đơn vị Ung bướu Tiết niệu, BVĐK Tâm Anh TP.HCM, lưu ý.
Như mọi đại phẫu, phẫu thuật robot vẫn có thể gặp biến chứng, dù không thường gặp. Theo Khoa Tiết niệu, Đại học Florida (Mỹ), lượng máu mất khi cắt thận – niệu quản ít xâm lấn thường dưới 100 ml và dưới 2% người bệnh cần truyền máu (3). Các rủi ro có thể gặp gồm:
Để hạn chế rủi ro, người bệnh nên điều trị tại cơ sở y tế được Bộ Y tế cấp phép, có đội ngũ phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm, phối hợp đa chuyên khoa chặt chẽ và quy trình chăm sóc hậu phẫu đạt chuẩn.
Mục tiêu chính của phẫu thuật là loại bỏ hoàn toàn khối u, kiểm soát ung thư và giảm nguy cơ tái phát. Với ung thư nguy cơ cao chưa di căn, cắt thận – niệu quản kèm vành bàng quang là điều trị tiêu chuẩn. Người bệnh sống bình thường với một thận còn lại nếu thận này có chức năng tốt, nhưng cần kiểm soát huyết áp, đường huyết và tránh các thuốc gây độc cho thận.
Với robot, phẫu thuật viên quan sát rõ và thao tác chính xác hơn, giúp hạn chế tổn thương mô và mạch máu lân cận. Khi khối u phù hợp với cắt đoạn niệu quản, người bệnh được bảo tồn thận, giữ lại chức năng thận tốt hơn.
Chi phí phẫu thuật ung thư niệu quản bằng robot thường cao hơn phẫu thuật nội soi thông thường, phụ thuộc vào mức độ phức tạp của ca bệnh, vật tư tiêu hao, thời gian nằm viện, thuốc điều trị và các cận lâm sàng trước mổ.
Tại BVĐK Tâm Anh, chi phí phẫu thuật robot Da Vinci Xi hiện từ 85 triệu đồng; người bệnh có thẻ BHYT được hưởng chi trả theo danh mục và quy định hiện hành. Để biết chính xác chi phí và mức độ phù hợp với phẫu thuật robot, người bệnh nên đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám, đánh giá dựa trên hồ sơ bệnh án và thể trạng.
Tùy kết quả giải phẫu bệnh, người bệnh có thể cần điều trị bổ trợ:
Quyết định điều trị bổ trợ được hội đồng chuyên môn đưa ra dựa trên giải phẫu bệnh, giai đoạn bệnh, chức năng thận và sức khỏe tổng thể. Do nguy cơ tái phát trong bàng quang sau phẫu thuật khá cao (khoảng 22 – 47% theo EAU) (4), người bệnh cần nội soi bàng quang và chụp CT theo dõi định kỳ.
Thành công của điều trị không chỉ phụ thuộc vào trình độ phẫu thuật viên chính mà còn vào sự phối hợp đa chuyên khoa (Tiết niệu – Ung bướu – Chẩn đoán hình ảnh – Gây mê hồi sức – Giải phẫu bệnh) và chất lượng chăm sóc hậu phẫu. Vì vậy, người bệnh nên chọn cơ sở y tế có năng lực điều trị chuyên sâu ung thư đường tiết niệu, được đầu tư đồng bộ hệ thống robot và cơ sở vật chất hiện đại.
Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, hệ thống robot Da Vinci Xi được ứng dụng trong nhiều phẫu thuật tiết niệu và ung thư phức tạp. Bệnh viện được đầu tư đồng thời 2 hệ thống Da Vinci Xi thế hệ mới, đã thực hiện hơn 500 ca phẫu thuật robot.
Khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa triển khai 4 ê-kíp phẫu thuật robot độc lập, phẫu thuật viên chính là Giám đốc Trung tâm, Trưởng khoa, Phó khoa, Trưởng đơn vị giàu kinh nghiệm. Trong đó, TTƯT.PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên được hãng Intuitive Surgical (Mỹ) cấp quyền đào tạo, chuyển giao kỹ thuật phẫu thuật robot Da Vinci Xi cho các bệnh viện trong khu vực ASEAN.
Người bệnh có thể đăng ký khám và điều trị ung thư niệu quản tại khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh TP.HCM theo các cách:
(Đ/c cũ: 2B Phổ Quang, P.2, Q.Tân Bình, TP.HCM)
(Đ/c cũ: 25 Nguyễn Hữu Thọ, P.Tân Hưng, Q.7, TP.HCM)
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Phẫu thuật ung thư niệu quản bằng robot là phương pháp ít xâm lấn, được sử dụng trong điều trị một số trường hợp ung thư đường tiết niệu trên, đặc biệt khi người bệnh có chỉ định cắt thận – niệu quản toàn bộ hoặc cắt đoạn niệu quản để bảo tồn thận. Robot hỗ trợ phẫu thuật viên quan sát và thao tác trong vùng sâu, hẹp, đồng thời giúp người bệnh hồi phục sớm hơn so với mổ mở. Tuy nhiên, robot không phải lựa chọn bắt buộc cho mọi trường hợp: nhiều khối u nguy cơ thấp được điều trị bằng nội soi niệu quản. Phương pháp phù hợp cần được bác sĩ đánh giá dựa trên đặc điểm khối u, giai đoạn bệnh, chức năng thận và sức khỏe tổng thể của từng người.
