Bị tiêu chảy kéo dài trong nhiều ngày do những lý do gì?

Tiêu chảy kéo dài không chỉ đơn thuần là tình trạng rối loạn tiêu hóa mà còn là dấu hiệu cảnh báo niêm mạc ruột đang chịu tổn thương nghiêm trọng hoặc cơ thể đang tiềm ẩn các bệnh lý nguy hiểm. Vì vậy, xác định nguyên nhân gây tiêu chảy dài ngày là vô cùng quan trọng, để từ đó có hướng điều trị thích hợp.

Tiêu chảy kéo dài là gì?

Tiêu chảy kéo dài là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc phân nước diễn ra liên tục trên 14 ngày. Khi bị tiêu chảy nhiều lần trong ngày, niêm mạc ruột bị tổn thương kéo dài và không kịp hồi phục.

Dựa vào thời gian mắc bệnh, tiêu chảy được phân thành 3 nhóm để có hướng điều trị phù hợp:

• Tiêu chảy cấp tính: Khởi phát đột ngột và kết thúc trong vòng dưới 1 tuần (thường dưới 7 ngày).
• Tiêu chảy kéo dài: Các triệu chứng kéo dài từ 2 tuần trở lên nhưng dưới 30 ngày.
• Tiêu chảy mãn tính: Đi ngoài lỏng diễn ra hơn 1 tháng (trên 30 ngày).

Làm sao nhận biết tình trạng tiêu chảy kéo dài?

Nhận diện sớm các dấu hiệu của tiêu chảy kéo dài sẽ giúp ngăn ngừa những biến chứng nguy hiểm. Một số đặc điểm điển hình của bệnh lý này gồm:

• Thời gian diễn tiến: Số lần đi tiêu phân lỏng hoặc phân nước nhiều hơn 3 lần mỗi ngày và tình trạng này kéo dài liên tục hơn 14 ngày.
• Tính chất phân: Phân có thể kèm theo chất nhầy, máu hoặc có màu sắc bất thường.
• Triệu chứng đi kèm: Biếng ăn, quấy khóc, bụng chướng, có dấu hiệu sụt cân rõ rệt.
• Bệnh sử dai dẳng: Dù đã áp dụng các biện pháp cầm tiêu chảy thông thường nhưng triệu chứng vẫn tái phát hoặc không thuyên giảm hoàn toàn.

Tại sao bị tiêu chảy kéo dài?

Có nhiều nguyên nhân khác nhau khiến hệ tiêu hóa không thể tự phục hồi sau giai đoạn cấp tính, dẫn đến tình trạng tiêu chảy kéo dài.

1. Bị nhiễm khuẩn, ký sinh trùng hoặc virus

E.coli, Rotavirus, Salmonella, Giardia… là những loại vi khuẩn có thể tấn công sâu vào niêm mạc ruột. Những tác nhân này nếu không được tiêu diệt triệt để, sẽ gây tiêu chảy nhiễm trùng ở trẻ nhỏ, làm gián đoạn quá trình hấp thu nước. Nghiêm trọng hơn, một số loại ký sinh trùng như Giardia có khả năng bám trụ lâu ngày, khiến người bệnh đi ngoài phân lỏng trong nhiều tuần.

2. Viêm ruột mãn tính hoặc hội chứng ruột kích thích

Viêm ruột gây tiêu chảy liên tục thường xuất phát từ các ổ viêm loét trên niêm mạc ống tiêu hóa gây kích ứng liên tục. Hội chứng ruột kích thích cũng là tác nhân khiến nhu động ruột co bóp bất thường, phân được đào thải nhanh hơn. Tình trạng này nếu không được kiểm soát sẽ tạo thành một vòng lặp bệnh lý khiến hệ tiêu hóa suy yếu nghiêm trọng.

3. Do thuốc hoặc hóa chất

Một số loại thuốc có thể gây tác dụng phụ là ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, khiến người bệnh bị tiêu chảy liên tục. Ví dụ dùng thuốc kháng sinh dài ngày có thể tiêu diệt cả lợi khuẩn, gây loạn khuẩn ruột nghiêm trọng. Thuốc trị ung thư, thuốc chống viêm không steroid (NSAID) cũng có tác dụng phụ gây kích ứng màng nhầy ruột. Bên cạnh đó, nếu thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại trong thực phẩm có thể làm tổn thương tế bào biểu mô, gây tiêu chảy kéo dài. (1)

4. Do chế độ ăn uống – dị ứng thực phẩm

• Thức ăn nhiễm khuẩn hoặc chứa các loại đường như lactose, fructose… có thể khiến một số người bệnh bị khó tiêu do thiếu hụt enzyme tương ứng.
• Nạp quá nhiều caffeine, thực phẩm khó tiêu cũng khiến ruột bị kích thích và tăng tiết dịch liên tục.
• Đối với trẻ nhỏ, sữa công thức không phù hợp hoặc thay đổi chế độ bú mẹ quá đột ngột như cai sữa, chuyển sữa công thức hay ăn dặm đột ngột có thể khiến trẻ bị tiêu chảy nước kéo dài.

5. Do yếu tố nguy cơ bệnh nền

Những người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc mắc các bệnh mãn tính như đái tháo đường thường dễ bị tiêu chảy dai dẳng. Nguyên nhân là do cơ thể không đủ khả năng tự chữa lành các tổn thương nhỏ trong đường ruột. Một số bệnh lý liên quan đến tuyến tụy hoặc gan mật cũng làm giảm khả năng tiêu hóa chất béo, gây ra tình trạng đi ngoài phân lỏng kéo dài.

6. Tiêu chảy kéo dài không rõ nguyên nhân

Một số trường hợp có thể không tìm thấy tác nhân gây bệnh cụ thể nào dù triệu chứng vẫn diễn ra. Nguyên nhân gây tiêu chảy liên tục trong những trường hợp này có thể do tâm lý, căng thẳng thần kinh hoặc sự nhạy cảm quá mức của hệ thống thần kinh đường ruột.

⇒ Tìm hiểu thêm: Tiêu chảy kéo dài không rõ nguyên nhân có đáng ngại không?

Tiêu chảy kéo dài có nguy hiểm không?

Nếu không được xử trí kịp thời, tiêu chảy kéo dài sẽ để lại những hậu quả nặng nề.

1. Mất nước và rối loạn điện giải nặng

Đi ngoài liên tục nhiều lần trong ngày khiến cơ thể mất đi một lượng lớn nước cùng các khoáng chất thiết yếu. Bệnh nhi thường có biểu hiện lờ đờ, yếu tay chân, chướng bụng, chuột rút, co giật, thậm chí hôn mê.

2. Suy dinh dưỡng, sụt cân, thiếu vi chất

Niêm mạc ruột bị tổn thương lâu ngày, khả năng hấp thụ dưỡng chất từ thức ăn sẽ bị suy giảm. Lâu dần người bệnh dễ bị thiếu hụt vitamin và các nguyên tố vi lượng, gây tình trạng loét miệng, mờ mắt, viêm da, rụng tóc… Hậu quả của tiêu hóa kém kéo dài là sụt cân nhanh chóng và suy nhược cơ thể.

Tổn thương niêm mạc ruột cũng làm mất đi các enzyme tiêu hóa, đưa đến bất dung nạp lactose, càng làm tiêu chảy nhiều hơn.

3. Biến chứng trên gan, thận, tim mạch nếu kéo dài mãn tính

Mất nước kéo dài tạo áp lực cực lớn lên hệ tuần hoàn, khiến lưu lượng máu đến các cơ quan bị sụt giảm nghiêm trọng. Thận có thể bị suy giảm chức năng do thiếu nước lọc, tim phải làm việc nhiều hơn để bù đắp lượng dịch thiếu hụt. Về lâu dài, những cơ quan này có thể bị tổn thương vĩnh viễn nếu tình trạng bị tiêu chảy liên tục không được kiểm soát.

4. Suy giảm miễn dịch

Do suy dinh dưỡng làm hệ miễn dịch suy yếu, dễ mắc các bệnh nhiễm trùng (viêm phổi, nhiễm trùng huyết..) và bệnh nặng hơn.

5. Gia tăng nguy cơ tử vong ở trẻ nhỏ và người già

Trẻ em và người cao tuổi là những đối tượng có sức đề kháng yếu và khả năng bù trừ dịch kém. Do đó, tiêu chảy kéo dài có thể diễn tiến rất nhanh và khó kiểm soát hơn. Đây là nguyên nhân gây tử vong lớn thứ hai ở trẻ em, ngay cả khi trẻ sống sót, tình trạng tiêu chảy kéo dài ở trẻ em có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng lâu dài đến sự phát triển của trẻ và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh khác ở trẻ.

Cách xử trí ban đầu cho người lớn và trẻ em

Khi phát hiện các dấu hiệu tiêu chảy kéo dài, can thiệp đúng cách ngay tại nhà đóng vai trò quyết định đến tốc độ phục hồi.

1. Cách xử trí ban đầu cho người lớn và trẻ em tại nhà

• Bù nước và điện giải đúng cách: Ưu tiên hàng đầu là thực hiện bù nước và điện giải đúng cách bằng dung dịch Oresol được pha theo đúng tỉ lệ hướng dẫn. Bổ sung nước một cách từ từ, uống thường xuyên, đặc biệt sau mỗi lần đi ngoài để bù lại lượng nước bị mất.
• Thay đổi chế độ ăn uống và sinh hoạt: Nên ưu tiên những thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa như cháo hoặc súp. Tránh những thực phẩm nhiều dầu mỡ, nhiều đường, hạn chế sữa có đường Lactose.
• Tham vấn bác sĩ nếu có sử dụng thuốc: Người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Ngoài ra phụ huynh có thể tham khảo thêm các cách cầm tiêu chảy nhanh nhất cho bé giúp sớm phục hồi

2. Cách điều trị dựa trên nguyên nhân

Tùy vào nguyên nhân gây ra tình trạng tiêu chảy kéo dài, bác sĩ sẽ có chỉ định loại thuốc phù hợp với từng trường hợp:

• Kháng sinh hoặc thuốc chống ký sinh trùng: Bác sĩ sẽ chỉ định các loại thuốc này sau khi xét nghiệm phân và xác định chính xác vi khuẩn hoặc ký sinh trùng gây bệnh. Tuy nhiên, không dùng kháng sinh thường quy cho mọi trường hợp tiêu chảy nhiều lần để tránh tình trạng kháng thuốc và làm trầm trọng thêm sự mất cân bằng vi sinh. Người bệnh được điều trị bằng kháng sinh cần tuân thủ đúng theo phác đồ của bác sĩ.
• Thuốc chống tiêu chảy: Bác sĩ có thể chỉ định thuốc giúp giảm nhu động ruột hoặc thuốc làm đặc phân nhằm giúp kiểm soát triệu chứng tạm thời trong khi đợi các biện pháp điều trị nguyên nhân gốc rễ phát huy tác dụng.
• Men vi sinh và điều chỉnh chế độ ăn: Bổ sung các chủng lợi khuẩn (Probiotics) giúp tái thiết lập sự cân bằng hệ vi sinh đường ruột vốn đã bị phá vỡ sau nhiều ngày tiêu chảy. Bên cạnh đó, người bệnh cần tránh những thực phẩm có chứa tác nhân gây kích ứng như lactose, fructose hoặc các loại thực phẩm khó tiêu hóa.
• Thuốc chống viêm đặc hiệu: Thường được chỉ định trong trường hợp bị tiêu chảy liên tục do các bệnh lý viêm ruột mãn tính. Thuốc có tác dụng giảm tình trạng sưng tấy, viêm loét tại niêm mạc đại trực tràng, từ đó ngăn chặn sự tiết dịch bất thường.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Cần đưa người bệnh đến gặp bác sĩ ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo tiêu chảy nặng như đi ngoài ra máu hoặc có màu đen như nhựa đường, sốt cao không hạ, nôn mửa liên tục không thể ăn uống, dấu hiệu mất nước rõ rệt (mắt trũng, môi khô, khát nước dữ dội).

Nếu tình trạng tiêu chảy đã kéo dài quá 2 tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã chăm sóc tại nhà, phụ huynh nên cho trẻ đến thăm khám tại các bệnh viện uy tín như BVĐK Tâm Anh để tìm nguyên nhân gốc rễ và được điều trị thích hợp.

Đặc biệt, trường hợp tiêu chảy ở trẻ nhỏ có thể nhanh chóng dẫn đến mất nước. Vì vậy, cần đưa bé đến bệnh viện ngay nếu tình trạng tiêu chảy không cải thiện trong vòng 24 giờ hoặc nếu trẻ có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, sốt trên 38 độ, phân có lẫn máu hoặc phân đen.

Phòng ngừa tiêu chảy bằng cách nào?

Chủ động phòng ngừa là cách tốt nhất để bảo vệ hệ tiêu hóa khỏi các tác nhân gây hại từ môi trường:

• Nuôi con bằng sữa mẹ: Trẻ nên được bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, vì sữa mẹ có các kháng thể, giúp niêm mạc ruột khỏe mạnh và ngăn ngừa tiêu chảy kéo dài.
• Tiêm chủng đầy đủ giữ vai trò quan trọng để bảo vệ hệ tiêu hoá:
• Uống vắc xin phòng Rotavirus cho trẻ nhỏ theo đúng lịch, giúp phòng ngừa tiêu chảy do Rotavirus – nguyên nhân thường gặp gây tiêu chảy cấp nặng ở trẻ em, và có thể dẫn đến bị tiêu chảy nhiều lần trong ngày.
• Đối với người lớn, nên chủ động tiêm các vắc xin phòng bệnh đường tiêu hóa như tả, thương hàn để giảm nguy cơ mắc các bệnh tiêu chảy do vi khuẩn.
• Vệ sinh ăn uống: Rèn thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh để ngăn chặn vi khuẩn xâm nhập. Luôn đảm bảo ăn chín uống sôi và sử dụng nguồn nước sạch để đảm bảo thực phẩm không bị nhiễm các loại ký sinh trùng gây bệnh.
• Bổ sung lợi khuẩn: Đối với trẻ nhỏ và người thường xuyên bị rối loạn tiêu hóa, lợi khuẩn sẽ giúp tăng cường sức đề kháng tại chỗ cho niêm mạc ruột.

Tiêu chảy kéo dài là dấu hiệu cho thấy hàng rào miễn dịch đường ruột đang bị suy yếu trầm trọng. Vì vậy, người bệnh cần thăm khám bác sĩ chuyên khoa để được điều trị đúng phác đồ. Đồng thời, cần có chế độ dinh dưỡng hợp lý, đảm bảo vệ sinh cá nhân và môi trường để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.