Phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ: Chỉ định và lưu ý

Phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ được chỉ định khi đoạn mạch nằm sát tim bị phình giãn, bóc tách hoặc tổn thương đến mức cần mổ, nhằm ngăn nguy cơ vỡ động mạch chủ đe dọa tính mạng. Phẫu thuật viên sẽ thay đoạn gốc bệnh bằng ống ghép nhân tạo, cắm lại hai động mạch vành và bảo tồn hoặc thay van động mạch chủ tùy tình trạng từng người. Nắm rõ ai cần mổ và mỗi kỹ thuật được thực hiện ra sao sẽ giúp người bệnh chủ động hơn khi trao đổi với bác sĩ.

Phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ là gì?

Phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ là kỹ thuật ngoại khoa can thiệp vào đoạn gốc động mạch chủ ngay sát tim, nơi chứa van động mạch chủ và các lỗ xuất phát của động mạch vành. Phẫu thuật được thực hiện để điều trị một số bệnh động mạch chủ như phình động mạch chủ, bóc tách động mạch chủ hoặc các tổn thương khác tại động mạch chủ, nhằm ngăn chặn nguy cơ vỡ động mạch chủ cùng những biến cố tim mạch nguy hiểm đe dọa tính mạng người bệnh. (1)

Phẫu thuật viên sẽ tiến hành cắt bỏ phần mạch máu bị tổn thương hoặc giãn rộng bất thường, sau đó thay thế bằng một ống ghép nhân tạo được làm từ chất liệu tổng hợp bền vững. Tùy vào tình trạng của người bệnh mà phẫu thuật viên có thể sửa chữa để bảo tồn hoặc thay mới bằng van cơ học hoặc van sinh học. Đồng thời, hai động mạch vành cung cấp máu cho tim cũng được nối lại vào ống ghép nhân tạo. Mục đích cuối cùng là phục hồi cấu trúc giải phẫu bình thường và khôi phục dòng lưu thông máu từ tim đi nuôi cơ thể.

Những ai cần phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ?

Không phải tất cả bệnh nhân có vấn đề về gốc động mạch chủ đều phải can thiệp bằng kỹ thuật này. Bác sĩ sẽ xác định, sàng lọc kỹ đối tượng bệnh nhân để từ đó có chỉ định điều trị thích hợp. Những trường hợp được chỉ định phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ gồm:

• Chỉ định phẫu thuật gốc động mạch chủ được cá thể hóa dựa trên đường kính động mạch chủ, tốc độ tăng kích thước, nguyên nhân gây bệnh, đặc điểm van động mạch chủ, kích thước cơ thể và các yếu tố nguy cơ của từng người bệnh.
• Ở bệnh nhân phình gốc hoặc động mạch chủ lên không có bệnh lý di truyền đặc biệt, phẫu thuật thường được chỉ định khi đường kính đạt ngưỡng khuyến cáo, thường từ 5,5 cm trở lên.
• Phẫu thuật có thể được cân nhắc với kích thước đường kính nhỏ hơn (khoảng từ 4,5 cm trở lên) trong một số trường hợp nguy cơ cao hoặc tại trung tâm có đội ngũ phẫu thuật động mạch chủ giàu kinh nghiệm.
• Ngưỡng can thiệp có thể thấp hơn (khoảng từ 4,5 cm trở lên) ở người mắc bệnh động mạch chủ có tính di truyền như hội chứng Marfan, Loeys–Dietz; van động mạch chủ hai lá kèm yếu tố nguy cơ: động mạch chủ tăng kích thước nhanh; tiền sử gia đình bóc tách động mạch chủ; hoặc khi người bệnh đã có chỉ định phẫu thuật van động mạch chủ.
• Bóc tách động mạch chủ type A cấp là một cấp cứu ngoại khoa và chỉ định phẫu thuật không phụ thuộc vào đường kính động mạch chủ.

Những yếu tố cần cân nhắc, đánh giá kỹ lợi ích, nguy cơ và khả năng hồi phục trước phẫu thuật, bao gồm:

• Người bệnh ở giai đoạn suy đa tạng nặng hoặc mắc các bệnh lý toàn thân giai đoạn cuối không còn khả năng hồi phục.
• Bệnh nhân có thể trạng quá yếu, không đủ khả năng chịu đựng cuộc phẫu thuật lớn và quá trình tuần hoàn ngoài cơ thể.
• Người bị nhiễm trùng toàn thân cấp tính chưa được kiểm soát ổn định.

Các phương pháp phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ

Lựa chọn kỹ thuật can thiệp phù hợp có vai trò quyết định đến hiệu quả điều trị và chất lượng sống sau phẫu thuật của người bệnh. Tùy vào mức độ tổn thương của van tim và cấu trúc mạch máu, phẫu thuật viên sẽ cân nhắc áp dụng một trong các kỹ thuật sau:

• Phẫu thuật Bentall: Là phương pháp mổ hở truyền thống kinh điển, phẫu thuật viên sẽ thay thế toàn bộ gốc động mạch chủ và van động mạch chủ bằng một ống ghép có sẵn van nhân tạo. Hai động mạch vành sau đó được khâu nối lại vào các vị trí tương ứng trên ống ghép tổng hợp này. Đây là lựa chọn tối ưu cho những bệnh nhân có van động mạch chủ đã bị biến dạng hoặc tổn thương quá nặng không thể phục hồi. Người bệnh cần uống thuốc chống đông máu suốt đời để phòng ngừa huyết khối nếu sử dụng van cơ học.
• Phẫu thuật bảo tồn van động mạch chủ: Kỹ thuật bảo tồn van động mạch chủ được ưu tiên thực hiện khi chất lượng mô van còn tốt và van vẫn còn có khả năng bảo tồn/sửa chữa . Phẫu thuật viên sẽ thay thế phần gốc động mạch chủ bị giãn bằng ống nhân tạo, nhưng giữ lại trọn vẹn van tim tự nhiên của người bệnh. Kỹ thuật này giúp duy trì dòng máu tự nhiên và giảm thiểu các rủi ro khi dùng van nhân tạo. Đồng thời, người bệnh cũng không cần phải dùng thuốc chống đông kéo dài sau mổ.
• Phẫu thuật Yacoub: Là dạng phẫu thuật bảo tồn van tập trung vào việc tái tạo hình thái gốc động mạch chủ. Phẫu thuật viên sẽ cắt ống nhân tạo thành các viền hình vòm để thay thế các xoang Valsalva bị giãn. Tuy nhiên, sau phẫu thuật bằng phương pháp này, tỷ lệ xoang động mạch bị giãn, giãn vòng và hở van theo thời gian cao hơn so với các kỹ thuật khác.
• Phẫu thuật David: Là phương pháp bảo tồn van bằng cách đặt toàn bộ phức hợp van tim vào bên trong ống ghép nhân tạo. Ở phẫu thuật này, phức hợp van động mạch chủ được tái cắm vào bên trong ống ghép, giúp ổn định vòng van; sau đó hai động mạch vành được cắm lại vào ống ghép. Nhờ đó, phẫu thuật David có độ bền cấu trúc cao, giúp giảm được nguy cơ tái giãn gốc mạch máu. Đây hiện là một trong những giải pháp tối ưu hàng đầu cho bệnh nhân trẻ tuổi có van tim còn nguyên vẹn.

Quy trình phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ

Tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, quy trình phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ được xây dựng và kiểm soát nghiêm ngặt theo các tiêu chuẩn quốc tế hiện đại. Với trang thiết bị tân tiến cùng đội ngũ ê-kíp, các chuyên gia, phẫu thuật viên tim mạch giàu kinh nghiệm, giúp tối ưu sự an toàn và hiệu quả điều trị cho người bệnh.

Giai đoạn chuẩn bị:

• Bệnh nhân được chỉ định thực hiện các xét nghiệm, chẩn đoán chuyên sâu như: xét nghiệm máu, chụp CT hoặc MRI tim để kiểm tra động mạch chủ, đánh giá hệ động mạch vành bằng CT mạch vành hoặc chụp mạch vành xâm lấn ở những người bệnh có chỉ định: nhằm phát hiện bệnh động mạch vành cần xử trí đồng thời, siêu âm tim qua thành ngực, siêu âm tim qua thực quản khi có chỉ định,….
• Bác sĩ kiểm tra chức năng tổng quát của các cơ quan như gan, thận, phổi và điều chỉnh các chỉ số sinh hiệu, huyết áp đạt mức an toàn trước khi vào ca mổ.
• Bệnh nhân và người nhà được giải thích chi tiết về phương pháp can thiệp, quy trình thực hiện, các lưu ý quan trọng trước, trong và sau mổ.
• Người bệnh được hướng dẫn nhịn ăn uống đúng thời gian quy định, vệ sinh sát khuẩn vùng mổ và dùng các thuốc tiền phẫu theo đúng chỉ định.

Trong phòng mổ:

• Tiến hành gây mê toàn thân và gắn các thiết bị theo dõi liên tục chỉ số sinh tồn trong suốt quá trình phẫu thuật.
• Phẫu thuật viên thực hiện đường mổ dọc giữa xương ức hoặc đường mổ ít xâm lấn tùy trường hợp, để tiếp cận tim và gốc động mạch chủ.
• Bệnh nhân được kết nối với hệ thống máy tim phổi nhân tạo để thay thế chức năng của tim và phổi, giúp tim ngừng đập trong quá trình phẫu thuật.
• Phẫu thuật viên tiến hành cắt bỏ phần gốc động mạch chủ bị tổn thương, sửa chữa hoặc thay thế van tim, ghép ống mạch nhân tạo và cắm lại hai nhánh động mạch vành vào ống ghép.
• Sau khi kiểm tra các đường khâu và chức năng van tim mới, ê-kíp sẽ khởi động lại tim, ngừng máy tim phổi nhân tạo, đặt ống dẫn lưu và đóng ngực.

Phục hồi và chăm sóc sau phẫu thuật:

• Bệnh nhân được chuyển về phòng Hồi sức tích cực để theo dõi sát chức năng tim, huyết áp và các chỉ số sinh hiệu.
• Người bệnh được hỗ trợ cai máy thở sớm ngay khi đủ điều kiện an toàn, đồng thời được kiểm soát, hỗ trợ giảm đau.
• Điều dưỡng viên hướng dẫn người bệnh thực hiện các bài tập hô hấp và vận động nhẹ nhàng tại giường.
• Khi tình trạng ổn định, bệnh nhân được chuyển sang phòng nội trú, tiếp tục dùng thuốc điều trị, theo dõi vết mổ và được hướng dẫn chi tiết về chế độ dinh dưỡng, vận động, lối sống và lịch tái khám trước khi xuất viện.

Biến chứng và rủi ro của phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ

Phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ có tỷ lệ thành công cao nhưng đây là ca phẫu thuật lớn nên có thể tiềm ẩn một số rủi ro như:

• Người bệnh có nguy cơ bị chảy máu cấp tính trong hoặc sau mổ, phải truyền máu hoặc phẫu thuật lại để cầm máu.
• Hình thành cục máu đông gây đột quỵ hoặc tắc mạch ở các cơ quan khác.
• Nhiễm trùng tại vết mổ ngực, nguy hiểm hơn là nhiễm trùng ống ghép và van tim nhân tạo.
• Rối loạn nhịp tim sau mổ, một số trường hợp nặng cần phải đặt máy tạo nhịp tim vĩnh viễn.
• Tổn thương thận cấp tạm thời hoặc vĩnh viễn sau phẫu thuật, đặc biệt ở người bệnh có bệnh thận từ trước hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ liên quan đến tình trạng huyết động, thời gian phẫu thuật, tuần hoàn ngoài cơ thể và bệnh nền,…
• Tổn thương thần kinh.

Nếu tiền sử người bệnh có một số vấn đề sức khỏe khác như: mắc bệnh tim, suy thận, bệnh phổi, tiền sử đột quỵ… nguy cơ gặp biến chứng sau phẫu thuật có thể cao hơn. Đồng thời, rủi ro có thể khác nhau tùy vào từng người bệnh và thường tăng lên theo tuổi tác.

Đối với những tổn thương phức tạp tại gốc động mạch chủ, người bệnh nên tìm đến những cơ sở y tế uy tín, có chuyên khoa tim mạch để thăm khám và điều trị. Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là địa chỉ điều trị các bệnh tim mạch, mạch máu chất lượng cao được nhiều người tin tưởng.

Trung tâm hội tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ tim mạch giàu kinh nghiệm cùng hệ thống máy móc, trang thiết bị hiện đại, giúp nâng cao hiệu quả trong chẩn đoán và điều trị. Đặc biệt, với thế mạnh là bệnh viện đa chuyên khoa cùng phác đồ điều trị “cá thể hóa”, giúp đảm bảo hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ biến chứng hậu phẫu và rút ngắn tối đa thời gian hồi phục cho người bệnh.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Phẫu thuật thay thế gốc động mạch chủ là phương pháp điều trị quan trọng đối với những tổn thương gốc động mạch chủ có chỉ định can thiệp. Việc phát hiện bệnh đúng thời điểm, lựa chọn kỹ thuật phù hợp với đặc điểm giải phẫu, van động mạch chủ và nguy cơ của từng người bệnh, kết hợp theo dõi lâu dài sau phẫu thuật, góp phần giảm nguy cơ biến cố động mạch chủ và cải thiện tiên lượng.