Phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh: Chỉ định và quy trình

Phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh không chỉ giải phóng luồng thông mạch máu mà còn bảo vệ tối đa chức năng thần kinh của người bệnh. Phương pháp này đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ đột quỵ và cải thiện tiên lượng sống cho bệnh nhân bị hẹp động mạch cảnh mức độ từ trung bình đến nặng.

Phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh là gì?

Phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh là phương pháp can thiệp ngoại khoa nhằm bóc tách và loại bỏ mảng xơ vữa xơ cứng nằm trong lòng động mạch cảnh ở vùng cổ. Động mạch cảnh đảm nhận vai trò then chốt trong việc cung cấp máu giàu oxy từ tim lên nuôi dưỡng các vùng mô quan trọng. Khi mảng xơ vữa tích tụ dày lên, lòng mạch bị thu hẹp khiến lượng máu lưu thông bị giảm, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông gây tắc nghẽn.

Phẫu thuật viên sẽ mở một đường nhỏ ở cổ, tiếp cận động mạch bị hẹp và thực hiện loại bỏ triệt để lớp nội mạc chứa mảng xơ vữa. Sau khi lòng mạch được làm sạch, động mạch cảnh sẽ được khâu đóng cẩn thận bằng chỉ khâu chuyên dụng hoặc miếng vá nhân tạo để khôi phục hoàn toàn lưu lượng tuần hoàn.

Tại sao cần thực hiện phẫu thuật này?

Đột quỵ do hẹp động mạch cảnh là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật vĩnh viễn. Phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh giúp loại bỏ mảng xơ vữa gây hẹp trong lòng mạch, khôi phục dòng máu lên não và giảm nguy cơ đột quỵ tái phát.

So với điều trị nội khoa thuần túy, phẫu thuật bóc nội mạc đem lại hiệu quả vượt trội, giúp giảm tỷ lệ đột quỵ ở bệnh nhân bị hẹp động mạch cảnh từ nặng đến rất nặng. Bên cạnh đó, can thiệp kịp thời còn cải thiện tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng tế bào não, góp phần bảo vệ và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài cho người bệnh.

Chỉ định và chống chỉ định phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh

Đối tượng bệnh nhân được phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh cần được đánh giá kỹ về mức độ hẹp lòng mạch, triệu chứng và tình trạng sức khỏe tổng quát.

1. Chỉ định

• Theo khuyến cáo mới nhất của các Hiệp hội Tim mạch và các Hội Phẫu thuật mạch máu, hẹp động mạch cảnh từ 50 – 99% có triệu chứng thiếu máu não hoặc nhồi máu não cùng bên có chỉ định phẫu thuật động mạch cảnh. (1)
• Bệnh nhân không có triệu chứng với mức độ hẹp từ 70% trở lên.
• Bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng nhưng kết quả chẩn đoán hình ảnh ghi nhận lòng động mạch cảnh bị hẹp từ 70% trở lên và có nguy cơ tiến triển cao.
• Trường hợp mảng xơ vữa có bề mặt không ổn định, dễ bong tróc tạo thành các cục tắc mạch di chuyển lên não.

2. Chống chỉ định

• Bệnh nhân bị tổn thương não diện rộng hoặc nhồi máu não nặng dẫn đến di chứng tàn phế nghiêm trọng không còn khả năng phục hồi.
• Bệnh nhân đang trong tình trạng nhồi máu cơ tim cấp hoặc mắc các bệnh lý tim mạch nặng chưa được kiểm soát ổn định.
• Bệnh nhân tắc hoàn toàn 100% động mạch cảnh, do can thiệp tái thông không còn mang lại lợi ích lâm sàng và có nguy cơ rủi ro cao.
• Người bệnh mắc các bệnh lý toàn thân giai đoạn cuối như ung thư diễn tiến, suy gan nặng, suy thận nặng hoặc có tuổi thọ tiên lượng ngắn dưới một năm.
• Trường hợp vị trí hẹp nằm quá cao gần nền sọ hoặc quá thấp dưới xương đòn khiến việc tiếp cận ngoại khoa gặp khó khăn và không an toàn.

Khi người bệnh không phù hợp để phẫu thuật, chẳng hạn vị trí hẹp nằm quá cao hoặc quá thấp khiến việc tiếp cận ngoại khoa gặp khó khăn, bác sĩ có thể cân nhắc đặt stent động mạch cảnh, một phương pháp can thiệp nội mạch không cần mở vùng cổ. Lựa chọn giữa hai phương pháp phụ thuộc vào đặc điểm tổn thương và tình trạng sức khỏe của từng người.

Quy trình phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh

Tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, quy trình phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh được xây dựng theo tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt, chuyên nghiệp và an toàn tối đa cho người bệnh. Ê kíp các bác sĩ đa chuyên khoa giàu kinh nghiệm phối hợp chặt chẽ cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, hỗ trợ tối đa trong chẩn đoán chính xác và điều trị hiệu quả.

1. Chuẩn bị trước phẫu thuật

• Người bệnh được làm các cận lâm sàng toàn diện như siêu âm Doppler, chụp cắt lớp vi tính (CT), xét nghiệm máu tổng quát…
• Bác sĩ tiến hành thăm khám tiền phẫu, đánh giá chức năng tim phổi và điều chỉnh các thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc chống đông máu.
• Điều dưỡng viên hướng dẫn người bệnh về chế độ nhịn ăn uống trước mổ, vệ sinh cá nhân và chuẩn bị tốt về tâm lý.

2. Gây mê hoặc gây tê

• Bệnh nhân được gây mê toàn thân hoặc gây tê vùng cổ tùy vào đánh giá của bác sĩ gây mê và phẫu thuật viên.
• Phương pháp gây tê vùng giúp người bệnh giữ trạng thái tỉnh táo để bác sĩ theo dõi trực tiếp chức năng thần kinh trong suốt quá trình kẹp động mạch.
• Phương pháp gây mê toàn thân giúp bệnh nhân hoàn toàn thư giãn và ngủ ngon trong suốt ca mổ.

3. Quá trình thực hiện phẫu thuật

• Phẫu thuật viên mở một đường ở vùng cổ để tiếp cận đoạn động mạch cảnh bị tổn thương.
• Kẹp tạm thời động mạch cảnh, có thể đặt ống shunt để duy trì máu liên tục lên não trong quá trình thao tác.
• Tiến hành bóc tách và loại bỏ lớp nội mạc chứa mảng xơ vữa ra khỏi thành mạch máu.
• Khâu phục hồi động mạch bằng miếng vá nhân tạo hoặc tự thân để mở rộng lòng mạch và đặt dẫn lưu trước khi khâu đóng vết mổ.

4. Chăm sóc và theo dõi sau mổ

• Bệnh nhân được chuyển về phòng hồi sức tích cực để tiếp tục theo dõi huyết áp, nhịp tim và phản xạ thần kinh trong những giờ đầu.
• Điều dưỡng viên kiểm tra thường xuyên vết mổ ở cổ để phát hiện kịp thời các dấu hiệu chảy máu hoặc tụ máu.
• Người bệnh cần duy trì dùng thuốc chống xơ vữa, thuốc chống kết tập tiểu cầu và được hướng dẫn chế độ dinh dưỡng, vận động nhẹ nhàng sau phẫu thuật.
• Sau khi xuất viện, người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám theo đúng hẹn của bác sĩ để kiểm tra, đánh giá tình trạng động mạch cảnh sau phẫu thuật.

Phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh được thực hiện thường quy tại khoa Ngoại Tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Đây là loại phẫu thuật khó trong số các mạch máu ngoại vi, mỗi ca bệnh sẽ khác nhau nên việc điều trị cần có các chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm và phối hợp đa chuyên khoa từ khâu chẩn đoán, phẫu thuật và theo dõi sau điều trị.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh không chỉ đơn thuần là ca mổ giải phóng tắc nghẽn mạch máu, mà còn là giải pháp giúp người bệnh giảm nguy cơ gặp biến chứng đột quỵ. Vì vậy, ngay khi nhận thấy các dấu hiệu cảnh báo ban đầu, người bệnh nên chủ động thăm khám để được điều trị kịp thời.