Thở oxy qua cannula là gì? Cách sử dụng đúng và hiệu quả nhất

Thở oxy qua cannula được áp dụng phổ biến trong chăm sóc người bệnh có tình trạng giảm oxy máu, đặc biệt tại khoa cấp cứu, hồi sức và giai đoạn sau phẫu thuật. Tuy nhiên, không phải trường hợp khó thở nào cũng cần bổ sung oxy bằng phương pháp này. Vậy khi nào cần thở oxy qua ống thông mũi, lưu lượng bao nhiêu là phù hợp và quy trình thực hiện như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn tìm hiểu chi tiết về chỉ định, cách thực hiện và những lưu ý quan trọng để đảm bảo an toàn.

Thở oxy qua cannula là gì?

Thở oxy qua cannula là phương pháp hỗ trợ hô hấp bằng cách cung cấp thêm oxy hoặc luồng khí giàu oxy giúp người bệnh thở dễ hơn. Thiết bị này có dạng ống nhựa mềm, chia thành hai nhánh nhỏ đưa vào lỗ mũi, mang lại cảm giác thoải mái, không gây khó chịu khi sử dụng.

Phương pháp này rất phù hợp với những người mắc các bệnh hô hấp như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), viêm phổi, hoặc suy hô hấp. Khi sử dụng, người bệnh vẫn có thể nói chuyện, ăn uống bình thường mà không bị hạn chế nhiều.

So với mặt nạ thở hoặc các thiết bị oxy khác, ống cannula có ưu điểm là gọn nhẹ, linh hoạt và dễ dùng, không chỉ trong bệnh viện mà còn có thể sử dụng an toàn tại nhà.

Khi nào nên sử dụng thở oxy qua cannula?

1. Chỉ định thở oxy qua cannula

Thở oxy qua cannula (ống thông mũi) thường được chỉ định cho người gặp các vấn đề về hô hấp cần bổ sung oxy để đảm bảo chức năng sống, đặc biệt trong các bệnh mạn tính hoặc giai đoạn cấp tính nhẹ đến trung bình (1). Một số trường hợp phổ biến cần dùng phương pháp này bao gồm:

• Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).
• Hen suyễn, viêm phế quản mạn, khí phế thũng.
• Viêm phổi, xơ phổi hoặc COVID-19.
• Suy tim, phù phổi, hỗ trợ cải thiện tình trạng thiếu oxy.
• Ngưng thở khi ngủ.
• Ung thư phổi hoặc các loại ung thư gây suy hô hấp.
• Trẻ sơ sinh có vấn đề hô hấp hoặc phổi chưa phát triển đầy đủ.
• Người khỏe mạnh khi lên vùng núi cao, nơi nồng độ oxy thấp hơn bình thường.

Ngoài ra, ống thông mũi cannula dòng cao thường được sử dụng trong phòng hồi sức tích cực để kiểm soát tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng nhưng không cần đặt nội khí quản, tuy nhiên loại này cần có máy hỗ trợ. Nhờ đặc điểm linh hoạt, dễ sử dụng và tương đối thoải mái, thiết bị này phù hợp cả trong bệnh viện lẫn chăm sóc tại nhà.

2. Chống chỉ định và hạn chế

Dù là phương pháp hiệu quả và phổ biến, thở oxy qua cannula không phải lúc nào cũng phù hợp. Một số tình huống cần thận trọng hoặc tránh sử dụng, bao gồm:

• Người cần nồng độ oxy cao và kiểm soát chính xác (ví dụ: suy hô hấp nặng, sốc, tổn thương phổi lan tỏa), khi đó cần dùng mặt nạ thở hoặc thiết bị xâm lấn khác.
• Tắc nghẽn đường thở trên, biến dạng mũi hoặc tổn thương vùng mũi nặng khiến cannula không đặt đúng vị trí hoặc oxy không vào phổi hiệu quả.
• Người có nguy cơ cao khô mũi, loét niêm mạc mũi, chảy máu cam khi dùng dòng oxy cao kéo dài mà không có hệ thống làm ẩm, làm ấm.
• Không phù hợp trong trường hợp cần hỗ trợ hô hấp chủ động (ví dụ: ngừng thở, mất ý thức) vì phương pháp này chỉ cung cấp oxy thụ động.

Cách sử dụng cannula mũi đúng kỹ thuật

Dưới đây là cách sử dụng cannula mũi (thở oxy qua cannula) đúng kỹ thuật, dễ hiểu và dễ áp dụng tại nhà hoặc trong bệnh viện.

1. Chuẩn bị thiết bị và bệnh nhân

• Chuẩn bị thiết bị: Đảm bảo ống thông mũi mềm, không bị gập, xoắn hay hư hỏng. Nếu ống đã cũ (dùng quá một tuần), nên thay mới để đảm bảo oxy lưu thông tốt.
• Chuẩn bị cho người bệnh: Rửa mặt và làm sạch vùng mũi, họng. Nếu là người lớn tuổi hoặc trẻ em, nên giải thích nhẹ nhàng để họ yên tâm hợp tác.

2. Các bước đặt cannula mũi

• Bước 1: Đặt ống đúng chiều sao cho 2 đầu nhỏ của ống được đưa nhẹ nhàng vào 2 lỗ mũi. Đầu ống nên hướng xuống dưới, nằm ngay trong mũi, không nên đẩy sâu quá vì có thể gây đau hoặc khô mũi.
• Bước 2: Sau khi đặt vào mũi, bạn luồn phần ống dài qua phía sau tai (giống như đeo tai nghe), rồi kéo nhẹ xuống dưới cằm và siết nút giữ lại. Không nên siết quá chặt, tránh gây đau hay hằn đỏ ở da.
• Bước 3: Dựa theo hướng dẫn bác sĩ, điều chỉnh mức oxy phù hợp (thường từ 0,5-6 lít/phút). Nếu dùng oxy nhiều hơn 4 lít/phút, nên thêm bộ tạo ẩm (dụng cụ làm ướt không khí thở vào) để tránh bị khô mũi, nếu thời tiết lạnh nên làm ấm oxy trước khi vào phổi người bệnh.
• Bước 4: Quan sát người bệnh, nếu thấy họ thở dễ hơn, môi hồng hào hơn và không mệt, nghĩa là oxy đang hoạt động tốt hoặc kiểm tra bằng máy đo SpO2 để đảm bảo trên 92% là được.

3. Những lỗi thường gặp khi dùng cannula

Những lỗi thường gặp khi dùng cannula:

• Đặt ống quá sâu vào mũi gây đau, kích ứng hoặc chảy máu mũi.
• Dây ống quá rộng hoặc siết chặt, có thể bị tuột ra hoặc làm đau sau tai.
• Không khí khô, lạnh sẽ kích thích niêm mạc đường hô hấp, ảnh hưởng chức năng các vi nhung mao đường hô hấp dễ gây viêm nhiễm đường hô hấp.
• Không vệ sinh hoặc thay ống đúng thời gian, khiến ống bị bẩn, tắc nghẽn, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
• Không kiểm tra thiết bị thường xuyên, có thể khiến oxy ngừng chảy do hết oxy trong bình, tắc ống do nước mũi cô đặc….

Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thở oxy qua cannula

1. Ưu điểm

Thở oxy qua ống thông mũi mang lại nhiều lợi ích thiết thực, đặc biệt là với người mắc bệnh hô hấp:

• Thoải mái hơn so với mặt nạ thở: Ống thông mũi không che miệng, giúp người bệnh dễ dàng nói chuyện, ăn uống hoặc sinh hoạt bình thường mà không bị cản trở.
• Cải thiện tình trạng khó thở: Giúp người bệnh dễ thở hơn, từ đó giảm cảm giác ngột ngạt và căng thẳng khi hít thở.
• Giảm mệt mỏi: Khi cơ thể không phải gắng sức để hít thở, người bệnh sẽ thấy ít kiệt sức hơn trong sinh hoạt hằng ngày.
• Ngủ ngon hơn: Với người mắc bệnh phổi mạn tính, bổ sung oxy khi ngủ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ rõ rệt.
• Tăng năng lượng và sức hoạt động: Được cung cấp đủ oxy, người bệnh sẽ cảm thấy nhiều sinh lực hơn để đi lại, tập thể dục, du lịch hoặc gặp gỡ người thân.

2. Nhược điểm

Bên cạnh những lợi ích, phương pháp này cũng có một vài hạn chế và nguy cơ cần lưu ý:

• Khô mũi, kích ứng: Việc sử dụng cannula lâu dài có thể gây khô hoặc đau rát mũi, nhiễm trùng…
• Nguy cơ cháy nổ: Tuyệt đối không sử dụng thiết bị oxy gần lửa, bếp gas, nến hoặc khi đang hút thuốc.
• Tổn thương phổi do dùng quá nhiều oxy: Trong một số trường hợp hiếm, hít thở lượng oxy quá cao trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến phổi hoặc đường hô hấp.

Biến chứng và cách phòng tránh khi dùng cannula

Sử dụng cannula lâu ngày nếu không thay rửa thường xuyên sẽ dễ tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây viêm nhiễm.

1. Các biến chứng thường gặp

• Việc tiếp xúc liên tục giữa đầu ống cannula và niêm mạc mũi có thể dẫn đến viêm nhẹ hoặc viêm mũi mạn tính. Người bệnh có thể bị nghẹt mũi, sổ mũi hoặc cảm giác cay, rát mũi kéo dài.
• Phần dây ống đi qua tai, má hoặc gáy nếu đeo quá chặt hoặc không vệ sinh thường xuyên có thể gây viêm da tiếp xúc, nổi mẩn đỏ hoặc ngứa rát. Trường hợp nặng có thể dẫn đến loét da nếu không được xử lý kịp thời.
• Khi dùng oxy dòng cao hoặc kéo dài trong nhiều ngày mà không giữ ẩm không khí, niêm mạc mũi khô và mất cân bằng có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến viêm nhiễm đường hô hấp…
• Nếu không thay ống định kỳ, vi khuẩn có thể tích tụ bên trong và theo luồng khí đi vào phổi, đặc biệt ở người có sức đề kháng yếu, gây viêm họng, viêm phế quản hoặc viêm phổi.
• Trẻ nhỏ và người cao tuổi có làn da và niêm mạc mỏng, dễ bị trầy xước hoặc tổn thương khi đeo ống lâu ngày, nhất là nếu đặt sai vị trí hoặc không kiểm tra thường xuyên.
• Với những người có chấn thương vùng mũi họng, thở oxy dòng cao có thể gây tràn khí dưới da.

2. Cách chăm sóc và theo dõi khi dùng cannula

Để đảm bảo an toàn và hạn chế nguy cơ nhiễm trùng:

• Làm sạch hàng ngày bằng nước xà phòng loãng, sau đó rửa lại bằng nước muối và để khô tự nhiên.
• Vệ sinh kỹ mỗi tuần bằng cách ngâm ống trong dung dịch giấm pha loãng (tỷ lệ 1:1), dung dịch sát trùng sau đó xả sạch và phơi khô.
• Thay ống định kỳ mỗi 1-2 tuần hoặc ngay khi thấy ống đổi màu, có mùi hoặc sau khi điều trị bệnh.
• Luôn có cannula dự phòng để thay kịp thời khi cần, đặc biệt trong môi trường bệnh viện nên ưu tiên loại dùng một lần để hạn chế vi khuẩn.

Một số lưu ý khi chăm sóc người bệnh dùng thở oxy qua cannula tại nhà

Việc chọn đúng loại ống thở rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả điều trị và sự thoải mái:

• Cannula lưu lượng thấp: Phù hợp với nhu cầu oxy từ 0,5 đến 6 lít/phút, thường dùng cho người bệnh nhẹ đến trung bình.
• Cannula lưu lượng cao (HFNC): Dành cho các trường hợp cần hỗ trợ hô hấp tích cực, có thể cung cấp tới 60 lít/phút với nồng độ oxy điều chỉnh linh hoạt, loại này cần có máy hỗ trợ.
• Tương thích thiết bị: Cannula cần phù hợp với máy tạo oxy, máy thở hoặc hệ thống tạo ẩm, làm ấm để hoạt động ổn định.
• Kích cỡ vừa vặn: Nên chọn loại đúng size cho từng người (trẻ em, người lớn…) để tránh rò rỉ oxy, đảm bảo dễ chịu khi đeo.

Các câu hỏi thường gặp

1. Thở oxy qua cannula bao nhiêu lít/phút là phù hợp cho người bệnh?

Thông thường 0,5-6 lít/phút là phù hợp với hầu hết người bệnh. Mức cụ thể sẽ do bác sĩ chỉ định theo tình trạng sức khỏe.

2. Thở oxy qua cannula có đau không?

Không. Cannula được thiết kế mềm, nhỏ gọn nên thường không gây đau, chỉ có thể hơi khó chịu nếu đeo lâu hoặc đặt sai vị trí.

3. Thở oxy qua cannula có cần vệ sinh thường xuyên không?

Có. Cần vệ sinh hàng ngày và thay ống định kỳ 1-2 tuần/lần để tránh nhiễm trùng.

4. Có thể đeo cannula khi ngủ không?

Có. Người bệnh có thể đeo cannula khi ngủ nếu được bác sĩ chỉ định, nhất là trong các bệnh như ngưng thở khi ngủ hoặc thiếu oxy kéo dài.

Tại khoa Gây mê Hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, thông qua khám tiền mê kỹ lưỡng, bác sĩ sẽ lựa chọn phương án phù hợp như thở oxy qua cannula lưu lượng thấp hoặc dòng cao (HFNC) để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

Khoa được trang bị hệ thống phòng chức năng hiện đại chuẩn 5 sao, bao gồm phòng tiền mê, phòng hồi sức, phòng mổ cùng hệ thống lọc khí HEPA và thiết bị tối tân như máy thở, monitor theo dõi huyết động, hệ thống oxy trung tâm… giúp kiểm soát chặt chẽ hô hấp và tuần hoàn.

Đội ngũ bác sĩ chuyên sâu, giàu kinh nghiệm phối hợp cùng quy trình điều trị theo tiêu chuẩn quốc tế, mang đến hiệu quả sử dụng cannula tối ưu và trải nghiệm điều trị an toàn, thoải mái cho người bệnh.

Thở oxy qua cannula là phương pháp hỗ trợ cải thiện tình trạng giảm oxy máu, được ứng dụng phổ biến trong chăm sóc và điều trị người bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả và tính an toàn của phương pháp phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng đối tượng, điều chỉnh lưu lượng oxy phù hợp và theo dõi tình trạng hô hấp. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý thay đổi lưu lượng hoặc ngừng sử dụng oxy để hạn chế các nguy cơ có thể xảy ra.