Chọc hút dịch màng bụng trong xơ gan: Vị trí và quy trình

Chọc hút dịch màng bụng được áp dụng để chẩn đoán và điều trị nhiều bệnh lý khi có hiện tượng cổ trướng, phổ biến nhất là xơ gan. Vậy, thủ thuật này thực hiện như thế nào và cần lưu ý gì?

Chọc hút dịch màng bụng là gì?

Chọc hút dịch màng bụng (hay chọc hút dịch ổ bụng) là một thủ thuật được áp dụng đối với trường hợp có biểu hiện cổ trướng (báng bụng). Tình trạng này xảy ra khi dịch tích tụ quá mức trong khoang bụng và thường xuất hiện ở người bệnh xơ gan, ung thư, nhiễm trùng hoặc xuất huyết nội.

Dịch bụng sẽ được dẫn lưu ra ngoài bằng kim và một ống thông chuyên dụng. Mẫu dịch thu được có thể hỗ trợ bác sĩ trong việc chẩn đoán và xác định nguyên nhân gây báng bụng hoặc loại trừ nhiễm trùng dịch phúc mạc. Bên cạnh đó, phương pháp này còn giúp người bệnh giảm cảm giác khó chịu và hạn chế áp lực lên thành bụng. (1)

Trường hợp chỉ định và chống chỉ định

1. Chỉ định

Chọc hút dịch màng bụng có thể được chỉ định trong những trường hợp như:

• Xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ viêm phúc mạc nhiễm khuẩn nguyên phát như đau bụng, sốt, xuất huyết nội, hạ huyết áp…
• Xác định nguyên nhân gây cổ trướng ở người không có tiền sử xơ gan hoặc các vấn đề sức khỏe liên quan.
• Giảm lượng dịch tích tụ trong bụng ở người bị cổ trướng không đáp ứng với thuốc lợi tiểu.
• Chẩn đoán tình trạng nhiễm trùng dịch trong màng bụng
• Loại bỏ lượng dịch lớn tích tụ ở bụng, giảm tình trạng khó thở và ảnh hưởng đến thận hoặc ruột.
• Kiểm tra tổn thương sau khi chấn thương bụng.

2. Chống chỉ định

Chống chỉ định tuyệt đối:

• Đông máu rải rác nội mạch
• Đau bụng cấp tính cần phẫu thuật
• Chống chỉ định tương đối:
• Phụ nữ đang mang thai
• Phì đại 1 cơ quan hoặc mô trong cơ thể
• Tắc ruột
• Bàng quang căng tức
• Rối loạn đông máu

Quy trình chọc dịch màng bụng diễn ra như thế nào?

Kỹ thuật chọc dịch màng bụng trong xơ gan gồm các bước như sau:

1. Chuẩn bị trước thủ thuật

Trước tiên, bác sĩ sẽ kiểm tra tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh lý và các ca phẫu thuật trước (nếu có). Điều này nhằm đánh giá người bệnh có đủ điều kiện thực hiện chọc hút dịch màng bụng hay không. Người bệnh cũng cần ngưng sử dụng một số loại thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng (nếu cần thiết) để tránh ảnh hưởng đến quá trình thực hiện. (2)

2. Các bước thực hiện kỹ thuật

• Dụng cụ cần chuẩn bị: găng tay vô trùng, tăm bông sát trùng, kim chọc dịch màng bụng, ống tiêm, ống thông, lọ đựng mẫu, thuốc gây tê và các dụng cụ cần thiết khác.

Trước khi bắt đầu, người bệnh được yêu cầu đi tiểu hoặc đặt ống thông tiểu để đảm bảo bàng quang rỗng. Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành kỹ thuật theo các bước sau:

• Tư thế của người bệnh: đặt người bệnh ở tư thế nằm ngửa, đầu nâng cao 45 – 90 độ hoặc nằm nghiêng để các quai ruột chứa túi khí nổi lên.
• Xác định vùng lấy dịch: thường chọn góc phần tư dưới bên phải hoặc bên trái của bụng, nằm ngoài bao cơ thẳng bụng và trên gai chậu trước trên (ASIS). Vị trí chọc dịch màng bụng cụ thể được khuyến cáo là đường trắng giữa bụng dưới rốn (2 cm); phía trên và phía giữa ASIS ở cả hai bên (5 cm). Bác sĩ có thể sử dụng siêu âm hướng dẫn để tăng độ chính xác và giảm nguy cơ biến chứng.
• Làm sạch và gây tê: làm sạch vùng da đã được xác định bằng dung dịch sát khuẩn, sau đó tiêm thuốc gây tê từng lớp đến phúc mạc và đắp khăn vô trùng.
• Chọc kim và đặt ống thông: trước khi chọc kim nên gõ bụng hoặc siêu âm để xác định có dịch hoặc ruột thừa hay không. Kích cỡ kim phụ thuộc vào mục đích chẩn đoán hoặc điều trị. Cách chọc kim có thể là vuông góc với da hoặc theo phương pháp Z-track để giảm nguy cơ rò dịch sau khi rút kim. Lưu ý đưa kim chậm rãi để tránh làm thủng ruột. Nếu lấy nhiều dịch, nên đặt ống thông và hút ngắt quãng nhằm tránh hiện tượng các mô bịt kín đầu kim.
• Chọc hút dịch màng bụng: sử dụng ống tiêm hoặc bình chứa chân không để lưu giữ mẫu dịch sau khi rút. Lượng dịch cần lấy có thể là 30 – 50 ml (chẩn đoán) và 5 – 6 lít (điều trị).
• Rút kim và băng ép: khi lấy đủ lượng dịch cần thiết, bác sĩ sẽ rút kim và băng ép vào vị trí đó để cầm máu. Mẫu dịch sau đó có thể được đưa đến phòng xét nghiệm để phân tích và tìm kiếm dấu hiệu bất thường.

3. Theo dõi sau thủ thuật

Sau khi hoàn tất chọc dịch màng bụng, người bệnh sẽ được theo dõi huyết áp, nhiệt độ và nhịp tim khoảng 2 – 4 tiếng để đảm bảo an toàn. Trường hợp rút dịch thể tích lớn (trên 5 lít), bác sĩ có thể truyền albumin tĩnh mạch nhằm hạn chế tình trạng thay đổi thể tích nội mạch và hạ huyết áp.

Tai biến có thể xảy ra khi chọc dịch màng bụng

Chọc dịch màng bụng có nguy hiểm không? Đây là một thủ thuật tương đối an toàn khi được thực hiện bởi bác sĩ có tay nghề cao và đảm bảo điều kiện vô trùng. Tuy nhiên, phương pháp này vẫn tiềm ẩn một số rủi ro nhất định. Những biến chứng chọc dịch màng bụng có thể xảy ra gồm:

• Rò rỉ dịch ở vị trí đâm kim
• Tụ máu hoặc chảy máu thành bụng
• Vết thương nhiễm trùng
• Hạ huyết áp nếu rút dịch quá nhiều
• Tràn máu phúc mạc tự phát
• Rách hoặc mất ống thông trong khoang bụng
• Tràn dịch dưới da do rò rỉ dịch cổ trướng
• Hội chứng gan thận
• Thủng mạch máu hoặc nội tạng xung quanh (hiếm gặp)

Chọc dịch màng bụng chẩn đoán và điều trị trong xơ gan

1. Chọc dịch chẩn đoán

Chọc dò dịch ổ bụng thường được bác sĩ chỉ định để chẩn đoán nguyên nhân gây cổ trướng. Hiện tượng này có thể xảy ra do những bệnh lý như:

• Xơ gan là nguyên nhân phổ biến nhất gây báng bụng
• Tăng áp lực tĩnh mạch cửa
• Nhiễm trùng, thường gặp là viêm phúc mạc tự phát do vi khuẩn
• Các loại ung thư như ung thư gan, ung thư dạ dày, ung thư cổ tử cung, ung thư tuyến tụy…
• Suy gan hoặc suy tim

2. Chọc dịch điều trị

Chọc hút dịch màng bụng có thể làm giảm các triệu chứng do cổ trướng như đau tức bụng, bụng to, khó thở, táo bón và đầy hơi.

Thắc mắc thường gặp

1. Chọc hút dịch ổ bụng có đau không?

Người bệnh có thể cảm thấy đau nhẹ khi gây tê hoặc khó chịu trong quá trình dẫn lưu dịch ổ bụng. Tuy nhiên cảm giác này sẽ giảm dần sau khi thực hiện và không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe. Nếu cảm thấy đau dữ dội hoặc choáng váng, hãy thông báo cho bác sĩ để được kiểm tra và can thiệp kịp thời.

2. Bao lâu cần chọc dịch màng bụng một lần?

Điều này phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, triệu chứng, mức độ nghiêm trọng và nhiều yếu tố khác. Một số trường hợp có thể chỉ cần chọc dò 1 lần để loại bỏ dịch hoặc chẩn đoán nguyên nhân gây báng bụng. Nếu dịch tích tụ quá nhiều và tái diễn thường xuyên, bác sĩ có thể đề nghị thực hiện nhiều lần với tần suất phù hợp, khoảng vài tuần 1 lần.

3. Sau khi chọc dịch có cần nằm viện không?

Thủ thuật này không yêu cầu nằm viện. Tuy nhiên, sau khi thực hiện, người bệnh nên ngồi lại bệnh viện khoảng vài tiếng để theo dõi sức khỏe và can thiệp nếu có biến chứng xảy ra.

4. Chọc dò dịch màng bụng có làm dịch tái phát không?

Một số trường hợp có thể bị tràn dịch tái phát. Vì vậy, người bệnh cần thăm khám định kỳ hoặc ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường để xử lý kịp thời.

5. Chọc dịch nhiều lần có hại cho gan không?

Thông thường, thủ thuật này ít ảnh hưởng xấu đến gan. Tuy nhiên, lạm dụng quá mức có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và tổn thương nội tạng xung quanh. Vì vậy, chọc hút dịch màng bụng chỉ được thực hiện khi có chỉ định từ bác sĩ trong trường hợp cần thiết.

6. Sau khi chọc dịch có cần kiêng ăn uống gì không?

Sau khi thực hiện thủ thuật, người bệnh nên kiêng thực phẩm nhiều natri, đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ và rượu bia để tránh tình trạng tích nước, đầy hơi và khó tiêu. Ngoài ra, người bệnh có thể tham khảo ý kiến của bác sĩ về chế độ dinh dưỡng phù hợp để đảm bảo hồi phục tốt nhất.

7. Chọc dịch màng bụng có ảnh hưởng đến tuổi thọ bệnh nhân xơ gan không?

Thủ thuật này không ảnh hưởng đến tuổi thọ của người bệnh mà có tác dụng chẩn đoán hoặc điều trị bệnh. Đối với người mắc xơ gan, tiên lượng sống phụ thuộc chủ yếu vào giai đoạn, mức độ nghiêm trọng, biến chứng và hiệu quả điều trị. Tuy hiếm gặp nhưng các biến chứng khi chọc hút dịch màng bụng (nếu có) không được kiểm soát tốt cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và tuổi thọ của người bệnh.

Để đặt lịch thăm khám tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, vui lòng liên hệ:

Chọc hút dịch màng bụng chỉ được tiến hành khi có chỉ định từ bác sĩ để chẩn đoán nguyên nhân và giảm tình trạng khó chịu do cổ trướng. Người bệnh nên lựa chọn thực hiện ở những cơ sở y tế uy tín và tuân thủ hướng dẫn chăm sóc để đảm bảo an toàn và hạn chế tối đa biến chứng nguy hiểm.